Yerkürenin Arka Bahçesinde Nilgün Marmara

İnsan, evrende kendi boşluğunun hacmi kadar yer kaplar. Bazı ruhlar ise o boşluğu öyle keskin, öyle ödün vermez bir sızıyla doldurur ki onlardan geriye kalan sessizlik bile uğultulu bir nehre dönüşür.

Nilgün Marmara, bu yerküreye "iki adımlık" bir konak muamelesi yapıp arka bahçelerini erkenden seyretmiş, gitmeyi kendi hakikatini koruma iradesi olarak seçmiş o narin ve ödün vermez seslerden biri. Onun şiiri, yaşama katlanmanın sınırlarında dolaşan, acıyı varoluşun ta kendisi olarak kuşanmış tinsel bir serüvendir.

Peki, neydi Nilgün Marmara’yı bu denli yabancı, bu denli "yerleşik yabancı" kılan? Neden onun dizelerinde ölüm, "sevgili küçük bir ölüm" olarak usulca kapıyı çalar? Akademik bir soğukluğun uzağında, Tanpınar’ın iç zamanı hatırlatan ritmi ve Atay’ın tutunamayan aydınlığıyla sormak gerekir: Nilgün Marmara’nın iç dünyasındaki bu dinmeyen fırtınanın kaynağı neydi?

Nilgün Marmara için dünya, içinde rahatça hareket edilebilecek, kuralları ve ritüelleriyle uzlaşılacak bir yurt değildi. O, yaşama dâhil olmak yerine onu dışarıdan seyretmeyi, seyrettikçe de hissettiği yabancılığı derinleştirmeyi seçti. Dünyaya bakışı, gökle deniz arasında sıkışmış, iki sonsuzluğun ortasında kendi minik varoluşunu anlamlandırmaya çalışan bir bilincin huzursuzluğuydu.

^{İki Adımlık Yerkürenin Arka Bahçesinde: Nilgün Marmara (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Çevresindeki insanların gündelik neşeleri, sahte uzlaşıları ve birbirini tekrarlayan dünyevi koşturmacaları onun gözünde "iki işlemden sonra iki de dans eden" ve bunun karşılığında ödüllendirilmeyi bekleyen bir yabancılaşmanın portresiydi.

Bu sığ yaşama biçimlerine gönül indirmeyi reddetti. O, hayatı yaşamla ölümün sarsılmaz bir ikircilliği olarak kavradı; ne tam anlamıyla bu dünyaya kök salabildi ne de gitme fikrinden bir an olsun vazgeçti.

Marmara’nın ruhunun mayası, olgunlaşmayı ve yetişkinlerin kirli dünyasına eklemlenmeyi reddeden o çocuksu saflıkta saklıydı. Yetişkinlerin dünyası ona sinsice beklentiler içirirken, o bu "cellat yargıları" tüm hücreleriyle kusmak istedi. Gençliği ve zekâsı, Boğaziçi’nin koridorlarından Sylvia Plath’in intihar poetiğine uzanan o entelektüel derinlikle birleştiğinde, hissettiği yurtsuzluk daha da görünür oldu.^【1】Ne Libya’nın o uçsuz bucaksız, yakıcı çöllerindeki mecburi yalnızlık ne de toplumsal cinsiyet rollerinin kadına biçtiği dar elbiseler onun ruhuna uygundu. Çöl, onun için ruhunun çoraklaşan bağlarını, evliliğin ve ilişkilerin içinde hissettiği o devasa aşılmazlığı temsil eden sarsıcı bir metafora dönüştü.^【2】

Onun yalnızlığı, acısının ve o acıyla bütünüyle özdeşleşen kırılgan benliğinin başkaları tarafından "görülmemesi", "duyulmaması" ve sistematik olarak "yok sayılması" ile beslenen katmerli bir yabancılaşmadır. Dünya onun hassasiyetine kör, çığlığına sağır kaldıkça o da kendi içine doğru daha derin hendekler kazmış, dış dünya ile arasındaki köprüleri birer birer yıkmıştır.

"Ve şimdi yollarında yaşamın

çığlık tünelleri kazmak

ve susmak’ı yazmak kalmıştır..."

diyen şair, yazma eylemini adeta susmanın estetik, soylu ve hüzünlü bir biçimine dönüştürür. Onun sitemkâr sesi, en kuytu köşelerden yükselen, içe dönük ve fısıldayan bir sestir. Ancak bu fısıltı, kelimelerin arasına sıkıştırılmış öyle yoğun bir tinsel ağırlık taşır ki, en nihayetinde muhatabına ulaştığında kulakları sağır eden sarsıcı bir çığlığa dönüşür. Nilgün, kelimeleri birer mızrak gibi fırlatmaz; onları kendi sessizliğinin içine gömer ve okuyucu o sessizliği kazdıkça en derindeki sarsıntıyla yüzleşir.

^{Kalabalıkların Ardında Bir Nilgün Marmara (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Toplumun ancak "sebebi açıklanabilir", mantık çerçevesine oturtulabilen, somut ve normatif acıları makbul saydığı; kederi bile bir nedene bağlayıp sınıflandırmak istediği materyalist bir dünyada, Nilgün’ün nedensiz, varoluşsal ve tinsel acısı çoğunlukla "mızmızlık", "marjinallik" ya da bir "burjuva hassasiyeti" olarak yaftalanıp geçilmiştir.

İnsanların gündelik telaşlar, küçük çıkarlar ve yapay mutluluklar arasında kaybettiği o tinsel derinlik, Nilgün'de sızlayan açık bir yara gibi dururken, dışarıdakiler bu yarayı sadece anlamsız bir melankoli olarak görmüştür.

İşte bu aşılmaz anlaşılamama duvarı, onun yalnızlığını mutlak kılmış, onu dış dünyaya karşı tamamen kapatmış ve onu sadece kendi "Yıldız"ıyla —yani kendi iç dünyasının o biricik, dert ortağı ve sırdaşı olan o hayali imgeyle— baş başa bırakmıştır.

Nilgün Marmara’nın poetiğini anlamak, acının kronolojisini adım adım takip etmekten geçer. Onun şiirsel evreni, acının katlanarak büyüdüğü üç büyük durakta şekillenir:

• Acının Tanınması (1977-1979): Bu ilk evrede acı, henüz dünyadan tamamen kopmayı gerektirmeyen, anlamlandırılmaya ve bilinç gücüyle kontrol altında tutulmaya çalışılan bir keşif alanıdır. Şair, düş kırıklıklarının ardından hâlâ "yeni çiçek dürbünleri" bulabileceğine inanmak ister; acıyla yaşamanın yollarını arar.^【3】
• Acının Kabullenilmesi (1979-1980): Bu dönemde bilincin acıyı alt edemeyeceği, acının tinsel bir gerçeklik olarak benliğin kurucu unsuru olduğu idrak edilir. Ölüm ve yaşam arasındaki ikirciklik başlar. Gitmek, bir ihtimal olarak zihnin loş köşelerinde tasarlanmaya başlanır.^【4】
• Acının Hâkimiyeti (1980-1987): Son evrede artık acı teslim olunan sarsılmaz bir iktidardır. Yaşama arzusu tamamen yitirilmiş, geriye sadece zoraki nefes alan bir "üzüntü bedeni" kalmıştır. Ölüm, bu derin sızıdan kurtulmanın en dürüst, en gerçek eylemidir.^【5】

Onun varoluş sancısı, Kierkegaard’ın "ölümcül hastalık" olarak tanımladığı o derin umutsuzlukla akrabadır: Ölmek isteyip de ölememek, ölümü her an canlı bir sızı olarak içinde taşımak...^【6】 Nilgün için intihar, hayatın anlamsızlığına karşı iradeyi eline alıp "olduğu gibi ölmeyi" seçmektir.^【7】

Marmara, yazdıklarının neredeyse tamamını yayımlamayarak adeta kendi elleriyle inşa ettiği o kağıttan sığınaklarda saklamıştır. Beğeni kültürünün her şeyi amansızca tükettiği, en mahrem yaraları bile sterilize edip pazarlayarak vitrine koyduğu modern dünyaya karşı onun suskunluğu, kelimelerle örülmüş en asil ve en keskin direniş biçimidir. O, kelimelerini tüketim toplumunun alkışlarına yem etmek yerine, onları kendi tinsel odasının korunaklı sessizliğinde beslemeyi seçmiştir.

Şiirleri, dünyayla uzlaşmayı reddederek sessizliği kuşanmış bir ruhun dışarıya göndermediği, sadece daktilo tuşlarının soğuk ritmine emanet ettiği gizli mektuplarıdır. Ölüm düşüncesi onun dizelerinde usul usul, adeta bir nakış gibi ince ince işlenir. Her bir dize, her bir imge bu kaçınılmaz sona doğru giden yolda döşenmiş birer taş gibidir; o bedenin yerküreye doğru yapacağı o son, trajik düşüşü zihninde defalarca prova etmiştir.

^{Nilgün Marmara'nın Derin İçsel Yalnızlığı ve Tinsel İnzivası (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Kendini "acılı bir martı bedeni" olarak gören şair, bu narin varoluşun hırpalayıcı dünyaya daha fazla dayanamayacağını çok önceden sezmiştir. Onun o sarsıcı dizesiyle ifade ettiği gibi, "Dudağınızdan sızan incecik kan, utkusu onların" olur. Yani onun seçtiği o nihai sessizlik, bu kirli, gürültülü ve riyakâr dünyaya karşı feda edilerek kazanılmış en son ve en asil tinsel zaferdir. Dünyanın kazandığını sandığı o anda, Marmara kendi mutlak özgürlüğüne ve asil uyumsuzluğuna çoktan sığınmıştır.

Nilgün Marmara’nın dizelerinde, onun trajik ve zamansız gidişinden çok daha derin bir şey buluruz: Modern dünyanın hileli uyumuna, iyileştirme vaatlerine ve sahte mutluluk dayatmalarına karşı koyan mutlak bir dürüstlük.

Günümüz dünyası her acıyı bir zayıflık, bir "optimizasyon hatası" gibi görerek yok etmeye veya maskelemeye çalışır. Oysa Marmara, acıyı gizlemeyi ya da ondan kaçmayı bütünüyle reddeder. Onun dizelerinde acı, varlığımıza şekil veren, bizi arındıran ve kendimiz kılan asil bir güce dönüşür. Onun "Acı duyuyorum, o hâlde varım" diyen duyuşu, bizim de içten içe hissettiğimiz ama dünyaya göstermekten çekindiğimiz o kırılgan varoluşu meşrulaştırır.

Kendimizi dünyaya ait hissedemediğimiz, kalabalıkların içinde asıl yalnızlığımızı kuşanıp kenara çekildiğimiz o anlarda Marmara’nın sesi duyulur. O, dünyada bir yeri olan ama o yere asla ait olamayan "yerleşik yabancının" şairidir. Sevgisizliğin, hırsların ve normların arasında boğulurken onun asil uyumsuzluğuna sığınırız.

Toplumun sadece görünür, makbul ve dışsal nedenlere dayanan kederleri hakiki kabul ettiği bir düzende; nedensiz, varoluşsal ve tinsel sızılarımız çoğunlukla dışlanır. Marmara, o fısıltıyla anlatılan ama kimsenin işitmediği görünmez sızının sesidir. Bize susarak da yazılabileceğini, suskunluğun da en büyük çığlıktan daha derin bir dil inşa edebileceğini gösterir.

^{Nilgün Marmara'nın Kalbine Kucak Dolusu Sarılmak (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Hayatın getirdiği tüm rollerden, beklentilerden ve maskelerden sıyrıldığımızda geriye kalan o en çıplak, en yorgun halimizle —onun tarifiyle o "üzüntü bedeniyle"— karşılaşırız. Marmara, insanın kendi içine dönüp "olduğu gibi kalabilme" mücadelesinin en lirik provasıdır.

Onu her okuduğumuzda, iki adımlık yerkürenin o hileli, gürültülü arka bahçesinden sıyrılıp kendi içsel yalnızlığımızla asil ve dürüst bir şekilde yüzleşiriz...

﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋﹋

Sevgili okur,

Buraya kadar benimle kaldığın, Nilgün Marmara’nın o puslu ve dürüst dünyasına benimle birlikte adım attığın için teşekkür ederim.

Bazen hepimiz bu "iki adımlık yerkürede" kendimizi birer "kış konuğu" gibi hissediyoruz. Etrafımızdaki herkes gürültüyle akıp giden hayata büyük bir uyumla ayak uyduruyor gibi görünürken, içimizdeki o sessiz "yerleşik yabancılığı" taşımak bazen çok yorucu olabiliyor. İşte tam o anlarda, Nilgün’ün dizelerinde karşılaştığımız o ham ve çıplak dürüstlük, yalnız olmadığımızı fısıldıyor bize. Kendi "üzüntü bedenimizle" barışmak, bazen sadece "susmayı yazmak" ve hissettiğimiz kederi yapay neşeyle maskelemeyi reddetmek aslında bizim en hakiki yanımız.

Umarım bu analiz, senin de tinsel dünyanda derin bir nefes alacak alan açabilmiştir. Kendi "arka bahçende", dünyanın gürültüsünden sıkıştığını hissettiğin her an bu dizelere ve bu ortak sızıyı paylaşan sessiz ruhlara sığınabileceğini unutma.

İyi ki buradaydın,

Sevgiyle ve içtenlikle.