1858 Bradford Şeker Zehirlenmesi

1858 Bradford şeker zehirlenmesi, Viktorya dönemi İngiltere'sinde, hazırlık aşamasındaki nane pastili karışımına yanlışlıkla yüksek miktarda arsenik trioksit eklenmesi sonucu meydana gelen kitlesel bir gıda zehirlenmesi vakasıdır. West Yorkshire'ın Bradford kentinde yaşanan bu olay, yaklaşık 20 kişinin ölümü ve 200'den fazla kişinin hastalanmasıyla sonuçlanmıştır. O dönemde şeker fiyatlarının yüksekliği nedeniyle gıda üretiminde yaygın bir pratik olan "tağşiş" (hileli karışım) uygulaması, bu olayın temel zeminini oluşturmuştur.

Vaka, Bradford’daki Green Market’te şekerleme tezgahı işleten ve halk arasında "Sahtekar Billy" (Humbug Billy) olarak tanınan William Hardaker’ın, toptancı şekerlemeci Joseph Neal’den nane pastili sipariş etmesiyle başlamıştır. Joseph Neal, üretim maliyetini düşürmek amacıyla nane şekeri karışımında gerçek şeker yerine "daff" (veya daft) olarak bilinen; alçı, toz kireç taşı ve kalsiyum sülfattan oluşan zararsız bir dolgu maddesi kullanmaktaydı. 18 Ekim 1858 tarihinde, Neal'ın bir çalışanı Shipley’deki eczacı Charles Hodgson’dan 12 pound "daff" satın almak üzere gönderilmiştir. Ancak eczacı Hodgson’ın rahatsızlığı nedeniyle dükkanla ilgilenen eğitimsiz asistan William Goddard, etiketlenmemiş kapların bulunduğu depoda hataya düşerek "daff" yerine 12 pound arsenik trioksit teslim etmiştir. Her iki maddenin de beyaz toz formunda olması ve yan yana, etiketsiz şekilde muhafaza edilmesi bu ölümcül karışıklığa doğrudan sebebiyet vermiştir.^【1】

^{1858 Bradford Şeker Zehirlenmesi Olayının Gelişimini İfade Eden Bir Görsel (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)}

Eczaneden alınan zehirli madde, Joseph Neal’ın şekerleme ustası James Appleton tarafından nane pastili üretiminde kullanılmıştır. Üretim sürecinde Appleton’ın kendisi de kimyasala maruz kalarak rahatsızlanmış ancak bu durum bir uyarı işareti olarak algılanmamıştır. Üretilen pastil, renklerinin normalden daha koyu ve mat olması nedeniyle başlangıçta William Hardaker tarafından tereddütle karşılanmıştı.^【2】

Şekerlemelerin tüketilmesinin hemen ardından, özellikle çocuklar arasında "şiddetli kusma, karın ağrısı ve ishal" gibi belirtilerle ani ölümler görülmeye başlanmıştır. Öyle ki 31 Ekim 1858 sabahının erken saatlerinde, kurbanlar arasında ilk sırada yer alan 9 yaşındaki Elijah Wright hayatını kaybettiğinde, dönemin tıbbi bilgisi ölümü yanlış yorumlamıştır. Cerrah John Roberts, çocukta görülen şiddetli kusma ve nöbetleri o dönem İngiltere'sinde yaygın olan ve benzer semptomlar gösteren kolera hastalığına bağlamıştır.^【3】 Kısa bir süre sonra, Railroad Street'te yaşayan 14 yaşındaki Joseph Scott'ın ani ve şiddetli rahatsızlığı da benzer şekilde gelişmiş, babası doktor çağırmaya gittiği sırada genç hayatını kaybetmiştir. Başlangıçta bu ölümler arasındaki korelasyon kurulamamış, vakalar münferit enfeksiyon hastalıkları olarak değerlendirilmiştir.^【4】

Ölümlerin ardındaki gerçek neden, öğleden sonra saat 3 sularında Jowett Caddesi'ndeki Burran ailesini ziyaret eden Doktor John Henry Bell tarafından fark edilmiştir. 5 yaşındaki Orlando Burran ve 3 yaşındaki kardeşi John Henry'nin cansız bedenleri ile evdeki diğer dört kişinin ağır hastalık hali, doktorun dikkatini çekmiştir. Ailenin o sabah "Humbug Billy" olarak bilinen William Hardaker'ın pazar tezgahından alınan nane pastillerini yediğinin öğrenilmesi üzerine, Dr. Bell durumun bir salgın değil, doğrudan bir zehirlenme vakası olduğundan şüphelenmiştir. Analiz için numuneler uzman kimyager Felix Marsh Rimmington’a gönderilmiştir.^【5】

^{1858 Bradford Şeker Zehirlenmesi Sürecini İfade Eden Bir Görsel (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)}

Zehirli şekerlemelerin kaynağının tespit edilmesiyle birlikte Bradford polisi bir dehşete kapılmıştır. Yapılan incelemeler, pazar tezgahı sahibi William Hardaker’ın da kendi sattığı şekerlemelerden yediği için yatakta ağır hasta olduğunu ortaya çıkarmıştır. Ve Hardaker’ın bir gün içinde yaklaşık 1000 adet (5 pound) pastil sattığının anlaşılmasıdır.^【6】 Şehirde binlerce potansiyel kurbanın bulunması üzerine acil durum ilan edilmiştir.

Pazar akşamı geç saatlerde polis memurları Bradford sokaklarına dağılarak çanlar çalmış, halkın dikkatini çekmek için "Şekerleri yemeyin, zehirlidirler!" şeklinde bağırarak bir müdahale yapmışlardır.^【7】 Ertesi gün yerel gazeteler ve asılan ilan panoları, ölenlerin ve durumu kritik olanların listesini yayınlamıştır.

Olayın ardından eczacı Charles Hodgson, asistanı William Goddard ve şekerlemeci Joseph Neal "adam öldürme" (manslaughter) suçlamasıyla tutuklanmışlardır. Aralık 1858'de York Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülen davada, olayın kasıtsız bir kaza ve "talihsiz bir ihmaller zinciri" olduğu gerekçesiyle tüm sanıklar beraat etmiştir.^【8】 Ancak mahkemenin bu kararı toplumda büyük bir infial yaratmış ve gıda maddelerine tehlikeli maddelerin karıştırılmasını engelleyecek yasal düzenlemelerin yetersizliğini gözler önüne sermiştir. Bu hukuki boşluk, 1860 tarihli Gıda ve İçeceklerin Sahteciliği Yasası ile 1868 tarihli Eczacılık Yasası'nın (Pharmacy Act) yürürlüğe girmesine zemin hazırlamıştır.^【9】 Özellikle 1868 yasasıyla, zehirli maddelerin satışı yalnızca yetkili eczacılara sınırlandırılmış ve sıkı etiketleme zorunlulukları getirilmiştir.

Bradford şeker zehirlenmesi, Viktorya dönemi İngiltere'sindeki endüstrileşme ve hızlı şehirleşmenin yarattığı denetimsiz gıda piyasasının bir tablosudur. Şeker üzerindeki yüksek vergiler, üreticileri "daff" gibi hileli yöntemlere itmiş; bu da halk sağlığını tehdit eden bir ortam yaratmıştır.^【10】 Nitekim 1874'te şeker vergisinin kaldırılmasıyla bu tür tehlikeli dolgu maddelerine duyulan ihtiyaç azalmıştır.^【11】 Günümüzde bu olay, tüketici hakları ve kamu sağlığı politikalarının gelişiminde tıp ve hukuk tarihindeki yerini korumaktadır.