Mülahaza

Arapça l-ḥ-ẓ (ل ح ظ) kökünden türetilen ve "göz ucuyla bakmak, fark etmek" manasına gelen laḥaẓa (لَحَظَ) fiilinin mufāˁala(t) veznindeki masdarıdır. Kelime yapısı itibarıyla, bir nesneye veya düşünceye yöneltilen dikkati, sürekli gözlemi ve zihinsel takibi ifade eder.

• Felsefe ve Mantık: Bir kavramın veya önermenin zihinde analiz edilmesi; bir fikrin doğruluğunu veya tutarlılığını ölçmek amacıyla yürütülen akli muhakeme sürecini tanımlar.
• Edebiyat ve Tenkit: Yazarların ve şairlerin dış dünyaya dair gözlemlerini içselleştirerek estetik bir düşünceye dönüştürmesi; metin üzerine yapılan derinlikli yorumlar için kullanılır.
• Hukuk ve İdare: Bir karara varmadan önce mevcut delillerin ve durumun titizlikle incelenmesi; resmi raporlarda veya hukuki mütalaalarda sunulan gerekçeli görüşleri ifade eder.
• İlmi Araştırmalar: Araştırmacının bir veriyi incelerken sergilediği eleştirel yaklaşım ve bu inceleme neticesinde ulaştığı ara sonuçları nitelemek amacıyla tercih edilir.