`etimoloji` ile İlgili Madde Sonuçları

Köken Tekabül kelimesi, Türkçeye Arapçadan geçmiş bir sözcüktür. Kelimenin aslı, "önüne almak, yönelmek, yüz yüze gelmek" anlamlarına gelen ḳabl kökünden türetilmiş ve "karşı karşıya gelme, karşılık olma, bir şeyin yerini tutma" anlamlarını taşıyan teḳābul (تقابل) sözcüğüne dayanır. Kullanım Alanları Matematik: Hesaplamalarda, döviz çevirilerinde veya tarihsel kıyaslamalarda; bir değerin, ölçünün ya da miktarın başka bir sistemdeki tam karşılığını, sayısal dengesini veya eş değerini belirtmek iç

Köken Müteharrik kelimesi, Arapça mutaḥarrik (متحرِّك) sözcüğünden Türkçeye geçmiştir ve Arapçadaki ḥrk (حرك) köküyle ilişkilidir. Bu kökün temel fiili ḥaraka (حَرَكَ) “hareket etti” anlamındadır; mutaḥarrik ise bu fiilden türetilen V. etken fiil sıfatıdır (mutafāˁil vezni). Kelime, "hareket eden, hareket halinde olan, kımıldayan veya taşınabilir/mobil" anlamlarına gelir. Kullanım Alanları Mekanik, Teknik ve Endüstri Dili: Makine parçalarında, sanayi sistemlerinde veya mühendislik metinlerinde s

Köken Vareste kelimesi, Farsça vāreste (وارسته) sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Kelime, Farsçada "kurtulmak, serbest kalmak" anlamına gelen vāresten (وارستن) fiilinin geçmiş zaman ortağıdır. Yapısal olarak, bir uzaklaşma veya geri dönüş bildiren vā- (وا) ön eki ile "kurtulmak" anlamındaki resten (رستن) fiilinin birleşmesinden türetilmiştir. Kelime anlamı itibarıyla "kurtulmuş, serbest, halâs olmuş" demektir. Türkçedeki en eski yazılı kayıtlarına 14. yüzyıl sonu ve 15. yüzyıl başı felsefi/edebî m

Köken Arapça "dişledi, kemirdi, kırptı" manalarına gelen ḳaraḍa (قرض) fiilinden türetilmiştir. Kelime, bu kökün yedinci babı olan infiˁāl vezninde; "aşınma, yıpranma, kırpılma" anlamlarını karşılayan inḳirāḍ (انقراض) sözcüğünden Türkçeye intikal etmiştir. Kelimenin semantik kökeninde yatan "kemirilme" ve "yıpranma" eylemleri, zamanla bir varlığın veya topluluğun tedricen tükenerek yok olması anlamını beslemiştir. Türk literatüründeki tespit edilen en eski kayıtlarına 15. yüzyıl sonunda Neşrî’nin

Köken Arapça z-y-f (زيف) kökünden türeyen ve "sahte yapma, bozma, kalp para basma" anlamına gelen tazyīf (تزييف) sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Arapça zāfa (sahte idi) fiilinin tafˁīl vezninde ikinci masdarıdır. Tarihsel süreçte; 1680 tarihli Meninski’nin Thesaurus eserinde "kalpazanlık yapma" (adulterare), 1900 tarihli Kamus-ı Türki’de "sahte nazarıyla bakma, çürütme ve eğlenme", 1945 yılındaki ilk TDK sözlüğünde ise "aşağısama" karşılığıyla kaydedilmiştir. Kullanım Alanları Hukuk: Bir kurumu

Köken Arapça taraf ve cihet bildiren d-m-c (دمج) kökünden türeyen, "dürülüp sarılmak, iç içe geçmek" anlamındaki mundamic (مندمج) sözcüğünden alıntıdır. Kelime, "içine girdi, sokuldu" manasındaki damaca (دَمَجَ) fiilinin munfaˁil vezninde yedinci bab etken fiil sıfatıdır. Tarihsel süreçte, 1680 tarihli Meninski’nin Thesaurus eserinde "şişman, iç içe geçmiş" olarak kaydedilmiştir. Geç devir Osmanlı Türkçesinde ise Fransızca impliqué (ilişkili/dahil) ve implicite (örtük/kapalı) terimlerini karşıla

Köken Mülevves, Arapça mulawwas kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Bu sözcük, Arapçada “kirletmek, bulaştırmak” anlamına gelen lawwasa fiilinden türemiştir. Kelime, tarihsel kullanımında “kirli, bulaşmış, temiz olmayan” anlamlarını taşımış; Türkçede ise hem fiziksel hem de mecazî anlamda kullanılmıştır. Kullanım Alanları Günlük Yaşam: Fiziksel olarak kirli, pis veya rahatsız edici durumları ifade etmek için kullanılır. Edebiyat: Ahlaki çöküş, yozlaşma veya iğrençlik gibi durumları anlatmak amacıyl

Köken Arapça h-k-m (ح ك م) kökünden gelen tahkīm (تحكيم) sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük, Arapça ḥakkema (حكّم) fiilinin ikinci babına ait olup, "yargıç atamak, tahkim etmek veya pekiştirmek" anlamlarını taşıyan fiilin tefˁīl veznindeki masdar biçimidir. Kullanım Alanları Mimari: Binaların, köprülerin, surların, limanların veya tarihi eserlerin yıkılmasını önlemek amacıyla yapılan fiziksel güçlendirme çalışmalarını ifade etmek için kullanılır. Hukuk: Taraflar arasında çıkan her türlü hukuki iht

Köken Maarif, Arapça maʿārif kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Sözcük, Arapçada “bilgi, beceri, tanıma” anlamlarına gelen maʿrifa kelimesinin çoğul biçimidir. Osmanlı döneminde eğitim, öğretim ve kültürel bilgi alanlarını ifade etmek amacıyla yaygın biçimde kullanılmıştır. Modern Türkçede ise özellikle eğitim sistemi ve öğretim faaliyetleriyle ilişkili bir anlam kazanmıştır. Kullanım Alanları Eğitim: Okul, öğretim sistemi ve eğitim faaliyetlerini ifade etmek için kullanılır. Kültür ve Bilim: Topl

Köken Tevfik, Arapça wfḳ kökünden gelen tawfīḳ (توفيق) kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Bu sözcük, Arapçada “uygun olmak, uyuşmak” anlamındaki wafiḳa fiilinden türemiştir. Kelime temel olarak “uygun hâle getirme, uyum sağlama ve başarıya ulaştırma” anlamlarını taşır. İslamî kullanımda ise özellikle “Allah’ın kulunu doğru ve hayırlı işlerde başarılı kılması” anlamında yaygınlaşmıştır. Kullanım Alanları Dinî ve Tasavvufi Metinler: İnsanın doğru yola yönelmesi, hayırlı işler yapabilmesi ve ilahi ya