Kuşaklar Arası Kopuş: Büyükannemin Bilmediği Kelimeler

Bazen bir kelime, yalnızca bir kelime değildir. Bir dönemin aynasıdır. Geçenlerde büyükannemle sohbet ederken ona günlük hayatta çok sık kullandığımız bir ifadeyi söyledim. Yüzüme baktı, gülümsedi ve "O ne demek?" diye sordu. O an fark ettim ki aynı dili konuşuyor olsak bile aslında aynı kelimelerle yaşamıyoruz.

Eskiden büyüklerimiz bize bilmediğimiz kelimeleri öğretirdi. Şimdi ise roller değişmiş gibi. Onlar bizden yeni kelimelerin anlamını öğrenmeye çalışıyor. "Story", "cringe", "ghostlamak", "link atmak", "random", "cancellemek"... Gün içinde farkında olmadan kullandığımız bu ifadeler, onların dünyasında hiçbir karşılık bulmuyor. Aslında sorun kelimelerin yabancı olması değil; o kelimelerin doğduğu dünyanın da onlara yabancı olması.

^{Büyükannemin Bilmediği Kelimeler (Yapay zeka ile oluşturulmuştur)}

Bir kelimeyi anlamak, yalnızca sözlükteki karşılığını bilmek değildir. O kelimenin hangi duyguyla söylendiğini, hangi alışkanlığın parçası olduğunu, hangi yaşam biçimini temsil ettiğini de anlamaktır. Büyükannem "story" kelimesini öğrenebilir ama neden insanların yaşadıkları anı önce telefonlarına, sonra birbirlerine gösterdiğini anlamakta zorlanabilir. Çünkü onun dünyasında anılar paylaşılmadan da değerliydi.

Bazen düşünüyorum; acaba biz de yıllar sonra aynı şaşkınlığı yaşayacak mıyız? Belki torunlarımızın kullandığı kelimeleri duyacağız ve hiçbir anlam veremeyeceğiz. Belki onlar da bizim bugün yaptığımız gibi "Çok normal, herkes böyle konuşuyor." diyecek. Demek ki mesele yalnızca kuşak farkı değil; zamanın dili sürekli yeniden yazması.

Kuşaklar arasındaki en büyük kopuşun teknoloji olduğunu düşünürdüm. Ama zamanla bunun teknolojiden çok dil üzerinden hissedildiğini fark ettim. Çünkü dil, düşünme biçimimizi de değiştiriyor. Yeni kelimeler yeni alışkanlıklar getiriyor; yeni alışkanlıklar da yeni bir yaşam tarzı oluşturuyor.

Eskiden mektuplar beklenirdi, şimdi "görüldü atmak" bile başlı başına bir duygu hâline geldi. Önceden birine ulaşamamak olağandı, şimdi birkaç dakika cevap gelmeyince senaryolar kuruluyor. Değişen yalnızca iletişim araçları değil, iletişimin anlamı da değişiyor. Bunun sonucunda her kuşak, diğerinin neden öyle davrandığını anlamakta zorlanıyor.

Belki de kuşaklar arasındaki mesafe yaş farkından çok kelime farkıdır. Aynı sofrada oturuyoruz ama bazen farklı sözlüklerden konuşuyoruz. Oysa biraz durup birbirimizin dünyasına kulak verdiğimizde, bilmediğimiz kelimelerin ardında tanıdık duygular olduğunu görüyoruz.

Büyükannemin bilmediği kelimeler olabilir; benim de hiç tanımadığım deyimleri, atasözleri ve yaşam deneyimleri var. O bana geçmişin dilini anlatıyor, ben ona bugünün kelimelerini.

Belki de kuşaklar arasındaki bağı güçlendirecek olan şey, birbirimizi değiştirmeye çalışmak değil; birbirimizin kelimelerine merak duymak. Çünkü bazen tek bir "Bu ne demek?" sorusu, uzun bir sohbetin kapısını aralıyor. Ve o sohbetlerde anlıyoruz ki değişen kelimeler olsa da anlatmaya çalıştığımız şeyler hâlâ aynı: anlaşılmak, paylaşmak ve birbirimize yakın hissetmek.