Filistin Filmleri

Anadolu Ajansı

Paylaş

Alıntıla

Ana Yazarİhsan KABİL13 Temmuz 2026 16:49

ORCID ID

0000-0003-2149-9798

Orta Doğu’nun kanayan yarası Filistin’le ilgili gerek Filistinli gerekse Filistinli olmayan yönetmenler tarafından çok sayıda belgesel ve kurmaca film çekilmiştir. Ancak Filistin Kurtuluş Örgütünün (FKÖ), 1968-1982 yılları arasında, Filistin’de sinema üretimini destekleyerek uluslararası alanda Filistin’in işgalini duyurmak ve Filistin halkını birleştirerek direnişe katkı sağlamak amacıyla (Kısaoğlu, 2020: 10) bu konuyla ilgilenmesi çığır açıcı bir gelişme olmuştur. FKÖ’ye bağlı Filistin Film Birimi, işgale karşı direnişi belgeleyen önemli bir sanat üretim merkezi olarak faaliyet göstermiştir. İsrail işgaline karşı özgürlük mücadelesi veren Filistinlilerin yaşadıklarını kayıt altına alan onlarca belgesel yapımını üstlenmiş; hem tarihsel anları arşivlemiş hem de bu görsel medya aracılığıyla uluslararası kamuoyuna ulaşmayı hedeflemiştir. Ne var ki bu değerli arşiv, bir hastanede koruma altına alınmasına rağmen 1982’de İsrail’in Lübnan’ı işgali sırasında İsrail güçlerinin eline geçmiş ve o tarihten bu yana İsrail’in kontrolü altında kalmıştır. Bununla birlikte, arşivin bir kısmına farklı kaynaklar aracılığıyla internet üzerinden ulaşılabilmektedir. İsrail’in kültürkırımı her ne kadar arşivlere ulaşmayı zorlaştırsa da hem Filistinliler hem de Filistinli olmayanlar tarafından film çekilmeye devam etmiştir. 1970’li yıllarda daha çok belgesel yapımlarla temayüz eden Filistin’le ilgili filmler, 1980’lerde bizzat Filistinli sinemacıların uzun metraj kurmaca filmler çekmeye başlamasıyla yeni bir evreye girmiştir. Filistinli olmayan sinemacıların çektiği filmler arasında ilk göze çarpan yapımlardan biri, Mısırlı yönetmen Tevfik Salih tarafından Suriye’de çekilen Güneşteki Adamlar (1972) adlı kurmaca yapımdır. 1950’lerde küçük bir grup insanın ümitsizce Filistin’den Kuveyt’e geçmeye çalışma hikayesini anlatan film güçlü anlatım dili ile öne çıkmaktadır (Shafik, 2001: 399 vd). Aynı şekilde 1975’te Lübnanlı Burhan Alaouié (Aleviyye), Kafr Kasım adlı çalışmasında, 1956’da İsrail’in Ürdün sınırındaki bir köyde yaptığı katliamı anlatarak yaşanan dramı gözler önüne sermektedir (Shafik, 2001: 391). Iraklı yönetmen Kasım Hawal’ın 1982’de yaptığı Hayfa’ya Dönüş, ünlü Filistinli yazar Gassan Kanafani’nin aynı adlı eserinden uyarlanmıştır. Film, 1948’de İsrail’in kurulması sırasında bebeklerini Hayfa’da bırakıp kenti terk etmek zorunda kalan Filistinli bir çiftin, 1967’deki İsrail saldırganlığından sonra, çocuklarını aramak üzere geri dönüşlerini konu almaktadır. Ancak çiftin karşılaştığı acı gerçek, bebeğin evlat edinilmiş ve İsrail ordusunda asker olmak üzere yetiştirilmiş oluşudur (Beyazyüz, 2024: 254). İranlı yönetmen Seyfullah Dad’ın İran-Suriye ortakyapımı 1995 tarihli Filistin’e Veda filmi, 1948 ve sonrası olanları ele almaktadır ve sinematografik olarak en güçlü çalışmaların başında gelmektedir (Kabil, 2002: 109 vd). Yine bir İranlı yönetmen olan Cevad Ardakani’nin 2003 yapımı Kanarya isimli eseri, seyircinin Batı Şeria’daki direniş hareketini küçük bir çocuğun etrafından deneyimlemesini sağlamaktadır (Mehr News, 2025). Filistinli olmayan sinemacıların yaptığı Filistin ile ilgili film örneklerinden biri de 2021’de Ürdünlü kadın yönetmen Darin J. Sellem’in çektiği Ferha’dır. 1948’de yaşanan Nekbe olaylarını küçük bir kızın şahitliğinde gündeme getiren oldukça etkileyici bir yapıma imza atan Sallem’in filmi (Lu-Zheng, 2023), Filistin konusunda izlenmesi gereken filmler listesinde ilk sıralarda yer almaktadır. Filistinli olmayan yönetmenlerin çektiği filmler kuşkusuz tartışılmaz önemdedir. Ancak Filistin filmleri söz konusu olduğunda özellikle 1980’lerden sonra Filistinli sinemacılar ön plana çıkmaktadır. Bu kategoride 1980’lerde çekilen en önemli filmlerden biri, Filistinli sinemacıların önde gelen ilk isimlerden biri olan Hristiyan Michel Khleifi’ye aittir. 1987 tarihli film, Celile’de Düğün adını taşımakta, bir köyde yapılan düğün esnasında, o sıralar uygulanan sokağa çıkma yasağının neden olduğu gerilimi ve bununla ilgili yaşananları anlatmaktadır (Khleif, 2006: 39 vd). 1990’lara gelindiğinde Filistin sinemasına farklı arayışlarla yeni filmler kazandırılır. Gazze doğumlu Rashid Masharawi, 1993’te Sokağa Çıkma Yasağı (Gertz, 2004: 25 vd.) ve 1996’da Hayfa adlı filmlerini çeker (Gertz, 2004: 29 vd.). Kendine has ciddi ve aynı zamanda mizahi bir anlatımla, yer yer yine kendi insanına dönük eleştirel bir bakışla Filistin sinemasının yüz akı çalışmalarını ortaya koyan yönetmen 2000’li yıllarda da üretimini devam ettirmiştir. Michel Khleifi, Üç Mücevherin Hikâyesi (1995) adlı filmiyle Gazze’de ilk uzun metrajlı yapımı ortaya koymuştur. Film, İsrail işgali altındaki zorlu yaşamda, çocukların mistik bir duyarlılıkla doğayı keşfetmesini ve ailelerinin sıkışmışlığını anlatmaktadır (Gertz & Khleifi, 2008: 93 vd.). Bir başka Hristiyan kökenli Filistinli yönetmen Elia Suleiman, 1996’da çektiği Bir Kayboluşun Güncesi adlı filminde Filistin insanının dramını kimi zaman kara mizah, kimi zaman da grotesk bir şekilde anlatmaktadır(bkz. Bresheeth, 2002). Bir yönüyle gerçekçi bir dil ortaya koyan film, gerçekçiliğin mahzurlu görüntü ve diyaloglarla birleşmesi nedeniyle bazı eleştirilere de konu olur. 2000’li yıllarda çekilen filmlerde “kimlik” öğesinin öne çıkarıldığı görülmektedir. 2002’deki İlahi Müdahale (Öz, 2009), 2009’da Kalan Zaman (Chahine, 2011), 2019’da Burası Cennet Olmalı (bkz. Deniz 2020) başlıklı yapımlarda Filistinli olmanın ne anlama geldiği, kavramsal ve tarihsel bir perspektifte işlenmiştir. Yine bu dönemde de önemli eserlere imza atan Rashid Masharawi 2002’de Kudüs’e Bir Bilet (Gertz & Khleifi, 2008: 108), 2008’de Leyla’nın Doğum Günü (Alraee, 2014: 106 vd), 2017’de Kar Üzerine Yazmak (Tehran Times, 2018) ve 2024’te Geçen Düşler (Hunter, 2024) filmlerini çekmiştir. Bir diğer önemli Filistinli yönetmen olan Hany Abu-Asad, 2002’de Rana’nın Düğünü (Arabfilm, t.y.b), 2005’te Vadedilen Cennet (Arabfilm, t.y.a) ve 2015’te İdol (Georgis, 2020) ile mezkûr coğrafyada var olan sosyolojik gerilime içeriden bir bakış sunmuştur. Bir başka Hristiyan asıllı yönetmen olan Annemarie Jacir, 2008’de Bu Denizin Tuzu (Alraee, 2014: 80 vd.; Cheema & Van de Peer, 2024: 9 vd.), 2012’de Seni Gördüğümde (Cheema & Van de Peer, 2024: 11 vd.; MM Filmpresseve, 2025) ve 2017’de Vacip’le (Cheema & Van de Peer, 2024: 15 vd.) kendi insanının dramına belli bir duyarlılıkla tanıklık etmiştir. Nevres Ebu Salih’in 2013 yapımı Bol Gelen Palto (The Platform, 2023) adlı çalışması, kendi yaşadıklarından hareketle genç bir Filistinlinin ülkesinin yakın tarihini ciddi ve mizahi bir tonda ele almasını sergilemektedir. Filistinli kadın yönetmenlerden olan ve daha çok belgesel filmleriyle öne çıkan Mai Masri, 2015 yapımı 3000 Gece’de, temelsiz bir ithamla hapsedilen bir kadın öğretmenin, parmaklıklar ardında yapmak zorunda kaldığı doğumu işlemiştir (Brittain, 2015). Ameen Nayfeh’in 2020’de çektiği 200 Metre, utanç duvarı yüzünden bir kadının Batı Şeria’daki eşi ile 200 metre mesafedeki ayrı evlerde yaşamak zorunda kalışlarının dramını gözler önüne sermektedir (Daher-Nashif, & Hawari, 2023: 12). Yine bir kadın yönetmen olan Ferah Nabulsi’nin 2023’te çektiği Öğretmen, Filistinli bir öğretmenin, gizliden siyasi direnişe olan bağlılığının yanında bir öğrencisine verdiği duygusal desteği resmetmektedir (Özkan, 2024). Ewa Mazierska ve Laura Rascaroli’ye (2004: 122) göre, tüm filmler kaçınılmaz olarak politik bir nitelik taşımaktadır. Filistin sineması da politik söylemini sinema aracılığıyla aktararak hem bir direniş hem de hayatta kalma stratejisi sunmaktadır. Bu sinemada, pasif direniş, toprağa bağlılık ve işgal öncesinde Filistin’in “boş ve halksız” olmadığı【1】 vurgulanmaktadır. Sinemasal anlatılar sembollerle desteklenerek hem İsrail vatandaşlarına hem de dünyaya Filistin direnişinin mesajı iletilmektedir (Kılınçarslan, 2014: 126 vd).