Beliren Yetişkinlik

Beliren yetişkinlik, insan gelişiminde ergenlik ile genç yetişkinlik arasında yer alan ve genel olarak 18-25 yaş aralığını kapsayan özgül bir yaşam dönemi olarak tanımlanmaktadır. Gelişim psikoloğu Jeffrey Jensen Arnett tarafından literatüre kazandırılan bu kavram, sosyoekonomik koşullar ve yükseköğrenime katılım gibi faktörlere bağlı olarak günümüz toplumlarında 29-30 yaşlarına kadar uzanabilmektedir.^【1】 Bu evredeki bireyler fiziksel gelişimlerini tamamlamış ve yasal haklarını kazanmış olmalarına rağmen, yetişkinliğin gerektirdiği kalıcı sosyal rolleri tam anlamıyla üstlenmedikleri için kendilerini ne tam bir ergen ne de tam bir yetişkin olarak sınıflandırırlar.

Beliren yetişkinlik döneminin ortaya çıkması ve ergenlikten farklılaşması ekonomik, demografik ve kültürel etkenlerin bir sonucudur. Sanayi devrimi sonrası toplumların bilgi ve teknoloji odaklı bir ekonomik yapıya geçmesi, bireylerin iş bulabilmesi için mesleki uzmanlaşmayı ve yükseköğrenimi zorunlu kılmıştır. Eğitim sürelerinin uzaması, bireylerin iş gücüne katılımını geciktirdiği gibi evlenme ve ilk kez ebeveyn olma yaşlarında da istatistiksel olarak belirgin bir artışa neden olmuştur. Bununla birlikte, modern toplumlarda bireyin bağımsızlaşmasına ve kendini gerçekleştirmesine önem veren kültürel yapı, gençlerin kalıcı kararlar almadan önce çeşitli yaşam seçeneklerini özgürce deneyimlemelerine olanak tanımıştır.^【2】

Beliren yetişkinlik evresi, beş temel gelişimsel özellikle karakterize edilmektedir:

• Kimlik Arayışı ve Keşif: Bireylerin aşk, iş ve dünya görüşü alanlarında yoğun bir kimlik arayışı ve keşif süreci içinde olmalarıdır.
• İstikrarsızlık: Bireylerin eğitim hedeflerinde, kariyer planlarında, romantik ilişkilerinde ve hatta ikamet ettikleri adreslerde sık sık değişikliğe gitmeleriyle kendini gösterir.
• Kendine Odaklanma: Beliren yetişkinler ebeveyn denetiminden büyük ölçüde çıkmış olmaları ve henüz eş ya da çocuk sorumluluğu taşımamaları sebebiyle kendilerine odaklanırlar, yaşamlarını kendi kararlarıyla yapılandırmayı öğrenirler.
• Arada Kalmışlık Hissi: Bireyler kendi sorumluluklarını alma ve ekonomik bağımsızlık gibi yetişkinlik ölçütlerini aşamalı olarak kazandıkları için, yetişkinliğe doğru ilerlediklerini ancak henüz tam olarak ulaşmadıklarını hissederler.
• İyimserlik ve Olanaklar: Bu dönem çok sayıda fırsat barındırdığı için bireyler geleceklerine dair iyimser bir tutumla, sonsuz olanaklara sahip olduklarına inanırlar.^【3】

Kimlik gelişimi, beliren yetişkinliğin en önemli görevlerinden biridir ve seçeneklerin değerlendirildiği keşif süreci ile uygun bulunan seçeneğe bağlanılan içsel yatırım aşamalarından oluşur. Geleceğe dair önemli kararların alındığı bu evre son derece streslidir ve bireylerin stresle başa çıkma stratejileri kimlik gelişim süreçlerini doğrudan etkilemektedir. Beliren yetişkinlerin deneyimlere açık, yenilikleri araştıran ve sosyalleşme eğilimlerinin yüksek olması nedeniyle dışa dönük bir yapıda olabildikleri görülmektedir.

Bilişsel gelişim bağlamında ise ergenlikte ortaya çıkan hayali seyirci, yani başkaları tarafından sürekli izlendiği ve değerlendirildiği inancı gibi benmerkezci düşüncelerin beliren yetişkinlikte de devam edebildiği saptanmıştır. Bireyselleşme çabalarının sürdüğü bu dönemde; hayali seyirci inancı ile olayları genelleme ve katı kurallara bağlama gibi akılcı olmayan inançlar bir araya geldiğinde, bireylerde olumsuz benlik algısının ve psikolojik zorlanmaların artış gösterdiği tespit edilmiştir.^【4】

Beliren yetişkinlik evrensel bir süreç olmayıp, toplumların kültürel dinamiklerinden ve sosyoekonomik yapılarından yoğun biçimde etkilenir. Eğitim olanaklarının kısıtlı olduğu kırsal kesimlerde veya sosyoekonomik düzeyi düşük gruplarda bireyler erken yaşta iş ve aile hayatına atıldıkları için bu dönemi deneyimlemeyebilirler.

Türkiye özelinde ise kentleşmenin artması, eğitim süresinin uzaması ve evlilik yaşının gecikmesi, beliren yetişkinliğin yaşanması için uygun zemini oluşturmuştur. Bununla birlikte Türkiye'deki karşılıklı duygusal bağlılık ve toplulukçu değerler, bu evrenin Batı toplumlarındaki gibi tamamen bireysel bir bağımsızlık şeklinde yaşanmasını engellemekte; aile ile birlikte yaşama pratiği veya ekonomik bağımlılığın sürmesi keşif imkânlarını sınırlandırabilmektedir. Ayrıca iş gücü piyasasındaki belirsizlikler ve genç nüfustaki işsizlik oranları nedeniyle, Batı kültürlerinde belirgin olan geleceğe yönelik sonsuz olanaklar ve iyimserlik inancının, Türkiye'deki beliren yetişkinlerde düşük seviyelerde ortaya çıktığı saptanmıştır.^【5】

Cinsiyet ve stres yönetimi açısından ise kadın ve erkek beliren yetişkinlerin stres yaratan durumlara ve kimlik statülerine verdikleri tepkiler farklılaşmakta; bu durumun biyolojik altyapıların yanı sıra, bireylerin kültürel ortamda edindikleri toplumsal cinsiyet rollerinden kaynaklanabildiği ifade edilmektedir.