Tomris Uyar'ın Üç Büyük Şairle Hikayesi

Edebiyat tarihinin büyüleyici açmazlarından biri, kendi elleriyle tek bir mısra bile kaleme almadığı halde, Türk şiirinin en güçlü ve en devasa üç şairine hayatlarının en güzel, en dokunaklı dizelerini yazdıran bir kadının hikayesinde gizlidir. Bu gizemli ve bir o kadar da derin kadın, Tomris Uyar’dan başkası değildir. Onun varlığı, şairlerin ruhunda bir sevgi çıkmazına, tutkulu bağlara ve ilişkilerin o tarif edilemez gelgitlerine dönüşmüştür. Bir kadının üç farklı şairin dünyasında nasıl üç ayrı iklime, üç ayrı aşk paradoksuna dönüştüğünü anlamak, aslında sevginin de kendi içindeki o çok yüzlü doğasını keşfetmek demektir.

Bu hikayenin en sakin ama içten içe en fırtınalı limanı Turgut Uyar ile şekillenir. Onun aşkı, uzaktan uzağa bir hayalin peşinden koşup kaybolmaktansa, yanı başındaki gerçek mutluluğu yakalamış olmanın getirdiği eşsiz bir bahtiyarlıktır. Turgut Uyar, hissettiği bu derin bağlılığı kelimelere dökerken zamanı adeta sevgilisinin varlığında eritir. Onun için akrep yelkovana küsmüştür, çünkü sensiz geçen her saniye anlamsız bir boşluktan ibarettir. Şair, "Bir bozuk saattir yüreğim, hep sende durur" diyerek zamana meydan okurken, o saatin çalışmasının kendisi için bir ölüm olacağını haykırır.^【1】 Ancak bu denli büyük ve zamanı durduracak kadar yoğun bir sevgi, kendi içinde büyük bir ilişki çıkmazını da beraberinde getirir.

^{Turgut Uyar ve Tomris Uyar'ın İçsel Fırtınalarla Bezeli, Melankolik ve Derin Bağını Yansıtan Bir An (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)}

Tomris Uyar’ın gözünden bu ilişkiye baktığımızda, sevginin o insanı yoran, yıpratan kaygılı yüzüyle karşılaşırız. Tomris, Turgut Uyar ile olan birlikteliğini anlatırken, onun kendisini her an elinden kaçıracakmış gibi kapıldığı o yersiz ve gereksiz endişeyle nasıl yıprandığını aktarır.^【2】

Diğer taraftan kendisi de hiçbir rekabetin, hiçbir yarışın bulunmadığı apaçık bir alanda, durmaksızın ve boyuna "birinci seçilmekten" yorulduğunu itiraf eder.^【3】 Sevginin bu yüzü, aidiyet ile özgürlük arasındaki o ince çizgide sıkışıp kalan, her an kaybetme korkusuyla örselenen bir ruhun çıkmazıdır.

Madalyonun diğer yüzünü çevirdiğimizde ise karşımıza Cemal Süreya ile yaşanan, uğruna var olan düzenlerin yıkıldığı, sarsıcı ve tutkulu bir aşk hikayesi çıkar.

Cemal Süreya’nın dizelerinde bu aşk, sevgilisini ay ışığında, ayakta, dudağından, soluğundan, hatta caddelere çıkarıp kaynağından öpecek kadar hayatın her anına yayılmış umutsuz bir teslimiyettir. "Daha nen olayım isterdin, onursuzunum senin!" diyecek kadar gururunu aşkın potasında eriten şair, sevgilisine karşı koyamadığı bir çaresizlik içindedir.^【4】

Ne var ki, bu büyük tutkunun da kendine has muazzam bir sevgi çıkmazı vardır. Tomris’in anlatımıyla, Cemal Süreya onu bırakmış ama bir türlü rahat edememiştir; çünkü şaire göre Tomris, asla sahip olunamaz, zapt edilemez bir kadındır.^【5】 Ayrılık anı geldiğinde Cemal Süreya, onun hakkında, sevgisini ya da hikayesini ele verecek tek bir kelime bile etmeyeceğine dair söz verir ve gerçekten de ağzından bu konuda hiçbir şey çıkmaz, asla yazmaz.^【6】

^{Sokakta, Akşamın Loşluğunda Tomris ve Cemal Süreya Arasındaki Sessiz ve Hüzünlü "Şahsiyet Rötarı" Anı (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)}

Bu ilişkiyi ve aşkın doğasındaki o sevimli ama karmaşık psikolojiyi özetleyen en güzel anı ise şairin o meşhur gecikmeleridir. Her akşam işten çıkar çıkmaz hızla eve gelen şaire, Tomris’in biraz arkadaşlarıyla gezip dolaşmasını söylemesi üzerine, Cemal Süreya ertesi günlerde hep eve geç gelmeye başlar. Ancak bir akşam Tomris pencereden örtü silkelemek için baktığında, Cemal’in aslında apartmanın girişinde öylece oturduğunu ve bilerek "geciktiğini" fark eder.

Tomris, sevginin bu oyunbaz, kıyamayan ve kurallara uymaya çalışan haline derhal o unutulmaz adı koyar: "Şahsiyet Rötarı".^【7】İşte aşkın bir başka çıkmazı da buradadır; sırılsıklam aşıkken bile karşı tarafa duyulan o çekingen saygı, insanı kendi kapısının önünde bekletecek kadar derin bir paradoks yaratabilir.

Tüm bu fırtınalı duyguların, kaybetme korkularının ve mülkiyet krizlerinin ötesinde, edebiyat dünyasının çok iyi bildiği bir başka hayranlık hikayesi daha vardır ki, o da Edip Cansever’in dünyasında çiçek açar. Edip Cansever, Tomris Uyar’a olan büyük hayranlığını her yıl bıkıp usanmadan, adeta kutsal bir ritüel gibi tekrarlar. Her Mart ayının 15’inde, yani Tomris’in doğum gününde, ona ithaf ettiği yeni bir şiir yayımlayarak hislerini edebiyat tarihine mühürler.^【8】 Cansever’in dizelerinde Tomris, uzun yollarda yürürken hiç görülmeyen, hep yağmurlar altında, elinde bir kadeh tutarken ya da bir kıyıya bakıp ağlarken hafızalara kazınan, dünyayı dolaşıyormuş hissi veren büyülü bir figürdür. "Adını yenile bu yıl, ama bak Tomris Uyar olsun gene" diyerek onun özgünlüğüne saygı duruşunda bulunur.^【9】

^{Edip Cansever’in Tomris Uyar’a Duyduğu Lirik ve Zamansız Hayranlığı Anlatan İki Parçalı, Eskitilmiş Bir Anı Fotoğrafı (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)}

Tomris, sevgililik ya da aşk gibi yoğun duyguların zamanla yara alabildiğini, örselenebildiğini ve hatta büsbütün bitebildiğini çok iyi tecrübe etmiştir. Ancak Edip Cansever’in ona sunduğu bu saf hayranlık sayesinde, hayattaki en önemli gerçeği keşfeder. Kendi ifadeleriyle, zamanın yok edemediği, bitmeyen tek aşkın gerçek ve lirik bir dostluk olduğunu ona Edip Cansever öğretmiştir.^【10】

Bir kadın, üç büyük şair ve sayısız duygu karmaşası arasında şekillenen bu uzun yolculuk, aşkın bazen bozuk bir saatte zamanı durdurmak, bazen bir apartman girişinde bilerek gecikmek, bazen de her doğum gününde bir şiirle zamansız bir dosta dönüşmek olduğunu gösterir. Tomris Uyar, kendisi hiç şiir yazmamış olsa da kalplerinde yarattığı o muazzam sevgi çıkmazlarıyla Türk edebiyatının en unutulmaz, en naif ve en lirik aşk manzumesini kendi varlığıyla yazmıştır.

Bu sevgi çıkmazının sarsıcı tarafı, her üç şairin de Tomris Uyar’ı kendi ruhlarının rengine boyayarak sevmiş olması ve onun bu yoğun kuşatmanın tam ortasında hem bir sığınak hem de aşılması imkansız bir duvar olarak kalmasıdır. Turgut Uyar, onun varlığını evinin tavanı, hayatının omurgası yapmışken ve onu kaybetme endişesini her an hücrelerinde hissederken aslında sevginin insanı en çok savunmasız bırakan yanıyla mücadele ediyordu. "Akrep yelkovana küskündür" derken, aşkın insanı hayattan ve dünyanın akışından nasıl koparabileceğini, sevgiliye ait olmayan her anın nasıl birer kayıp zamana dönüştüğünü itiraf ediyordu. Tomris’in bu aşktaki yorgunluğu ise hep birincilik kürsüsünde durmak zorunda olan bir atletin nefes nefese kalışına benziyordu; çünkü sevilmek de bazen en az sevmek kadar ağır bir sorumluluk ve taşınması güç bir yük haline gelebiliyordu :))^【11】

Aşkın bu ağır ve kurallı havasından sıyrılıp Cemal Süreya’nın sokağına saptığımızda ise ilişkilerin o kuralsız, tutkulu ve yıkıcı doğasıyla sarsılıyordu insan. Uğruna evliliklerin bitirildiği, toplumsal normların hiçe sayıldığı bu ilişkide, Cemal Süreya aşkını coşkun bir nehir gibi Tomris’in üzerine akıtıyor, onu hayatın ve caddelerin tam merkezine yerleştiriyordu. Ancak bu denli büyük bir tutku, doğası gereği kıskançlığı ve o meşhur "sahip olunamama" krizini de beraberinde getiriyordu. Cemal Süreya’ya göre Tomris, bir erkeğin dünyasına tamamen hapsedilemeyen (sahip olunamayan) bir kadındır.^【12】 Şahsiyet rötarlarıyla, apartman girişlerinde beklenen gizli dakikalarla örülü bu ilişki, aşkın insanı ne kadar çocuklaştırabileceğini ama aynı zamanda ne kadar çaresiz bırakabileceğini gösteren zamansız bir sevgi paradoksuydu.

Edip Cansever ise bu iki fırtınalı denizden çok uzakta, Tomris için adeta her dalgayı göğüsleyen bir dalgakıran gibiydi. Cansever’in her 15 Mart’ta sunduğu o adanmışlık, gelip geçici sevgililik heveslerinin çok ötesinde, zamana ve yıpranmaya meydan okuyan lirik bir hayranlığın eseriydi. Şiirlerinde onu hep bir kıyıya bakıp ağlarken ya da kadeh tutarken tasvir etmesi, Tomris’in melankolisini ve derinliğini ne kadar iyi özümsediğinin kanıtıydı.^【13】 Tomris Uyar, Edip Cansever’in bu karşılıksız duruşunda hayatın en saf hakikatini bulmuştu. İnsan ilişkilerinin o karmaşık ve çıkmaz sokaklarında yürürken, aşkın en rafine halinin aslında eksilmeyen, tükenmeyen ve insanı olduğu gibi kabul eden lirik bir dostluk olduğunu bu sayede fark etmişti.

^{Tomris Uyar, Turgut Uyar, Edip Cansever ve Cemal Süreya'yı Bir Araya Getiren Nostaljik Bir Anı Karesi (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)}

Tomris Uyar hiçbir şey yazmadığı halde, üç farklı erkeğin kalbinde üç farklı kadın olmayı başarmış, her birine kendi ruhunun ihtiyacı olan o benzersiz şiirleri yazdırmıştı. Bir yanda zamanı durduracak kadar büyük bir sadakat, diğer yanda onurunu ayaklar altına alacak kadar yakıcı bir tutku ve hemen yanı başlarında ömür boyu sürecek lirik bir dostluk sarmalı.

Turgut Uyar’da zamanı durduran bir sadakate ve kaybetme korkusuna dönüşen sevgi, Cemal Süreya’da caddelere taşan, gururu hiçe sayan ama asla sahip olunamayan yakıcı bir tutkuya bürünmüş; Edip Cansever’de ise zamanın ötesinde, her yıl yeniden çiçek açan lirik bir dostluk limanına evrilmiştir.

Tomris Uyar, kendisine yazılan tüm bu devasa şiirlerin, yaşanan mülkiyet krizlerinin ve sevgi çıkmazlarının tam ortasında, kendi lirik gücünü ve bağımsızlığını koruyarak Türk edebiyatının en büyük ilham kaynağı ve en asil kadını olarak kalmayı başarmıştır.

Yazardan okurlara, ilişkiler üzerine küçük bir not...

Tomris Uyar'ın hikâyesi bize aşkın kazananı ya da kaybedeni olmadığını hatırlatır. İnsan, sevdiği herkeste aynı kişi değildir; kimi zaman birinin yanında huzur, bir başkasının yanında tutku, bir diğerinin yanında ise ömür boyu sürecek bir dostluk olur. Nitekim ilişkiler, birbirinin hayatına nasıl dokunduğunun hikâyesidir. Geriye kalan ne ayrılıkların acısıdır ne de biten aşkların hüznü... Asıl kalan, bir insanın başka bir insanın ruhunda bıraktığı izdir. İnsanlar gider, zaman değişir, yollar ayrılır; fakat nezaket, vefa ve sevgiyle bırakılmış izler, hayatın en kalıcı hatıraları olarak yaşamaya devam eder.