National Intelligence Organization (MİT)

Millî İstihbarat Teşkilâtı (MİT), Türkiye Cumhuriyeti’nin millî güvenlik istihbaratını devlet çapında oluşturmakla görevli ve Cumhurbaşkanına bağlı kamu kurumudur.^【1】 Teşkilât, Türkiye Cumhuriyeti’nin ülkesi ve milletiyle bütünlüğüne, varlığına, bağımsızlığına, güvenliğine, anayasal düzenine ve millî gücünü meydana getiren unsurlara karşı yöneltilen mevcut veya muhtemel faaliyetler hakkında istihbarat üretir.^【2】 Üretilen istihbarat Cumhurbaşkanına, Genelkurmay Başkanına, Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterine ve gerekli kuruluşlara ulaştırılır.^【3】 MİT; dış istihbarat, istihbarata karşı koyma, terörle mücadele, siber istihbarat, sinyal istihbaratı, özel faaliyetler ve istihbarat koordinasyonu alanlarında faaliyet yürütür.

Teşkilâtın Cumhuriyet dönemindeki kurumsal öncülü, 19 Aralık 1926 tarihli kararla oluşturulan ve 6 Ocak 1927’de faaliyete başlayan Millî Emniyet Hizmeti Riyasetidir.^【4】 Millî Emniyet Hizmeti Riyaseti, 22 Temmuz 1965’te yürürlüğe giren 644 sayılı Millî İstihbarat Teşkilâtı Kanunu ile Millî İstihbarat Teşkilâtına dönüştürülmüştür.^【5】 Kurumun kuruluş, görev, yetki ve faaliyetlerine ilişkin esaslar 1983’ten itibaren 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilâtı Kanunu ile düzenlenmiştir.^【6】 Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’ne geçilmesinin ardından MİT Müsteşarlığı, 2018’de MİT Başkanlığına dönüştürülmüştür.^【7】

Osmanlı Devleti’nde istihbarat faaliyetleri, merkezî ve devamlı bir istihbarat teşkilâtının oluşturulmasından önce farklı kişiler, meslek grupları ve idarî birimler aracılığıyla yürütülmüştür. Casuslar, esirler, ulaklar, yolcular, tüccarlar, seyyahlar, gemiciler, tercümanlar ve diplomatik görevliler haber toplama faaliyetlerinde kullanılmıştır. Bu kişilerin sağladığı bilgiler askerî harekâtların hazırlanması, sınır bölgelerindeki gelişmelerin izlenmesi, yabancı devletlerin siyasî tutumlarının değerlendirilmesi ve iç güvenliğin sağlanması amacıyla ilgili makamlara aktarılmıştır.

Askerî istihbaratta “dil” olarak adlandırılan unsurdan da yararlanılmıştır.^【8】 Savaş veya keşif faaliyetleri sırasında ele geçirilen düşman askerlerinden alınan bilgiler, farklı kaynaklardan elde edilen verilerin karşılaştırılmasında kullanılmıştır. Keşif yollarıyla ise ordunun ilerleyeceği araziyi, düşman birliklerinin konumunu, kuvvet miktarını ve hareketlerini belirlemeye yönelik faaliyet yürütmüştür.

Osmanlı Devleti’nin Balkanlar’daki genişleme döneminde martolos ve voynuklar gibi yerel unsurlar, askerî ve idarî görevlerinin yanında haber toplama faaliyetlerinde de kullanılmıştır.^【9】 Bu unsurlar, bölgenin coğrafi ve toplumsal yapısını bilmeleri nedeniyle yöneticilere yerel gelişmeler hakkında bilgi sağlamıştır.

Tüccarlar ve seyyahlar, farklı ülkeler ve şehirler arasında serbestçe hareket edebilmeleri sebebiyle dış gelişmeler hakkında bilgi edinmek amacıyla görevlendirilmiştir. Bazı görevliler gerçek vazifelerini gizleyerek tüccar, din adamı, derviş veya yolcu kimliğiyle faaliyet yürütmüştür. Diplomatik görevlerle yurt dışına gönderilen elçiler ve tercümanlar da bulundukları devletlerin siyasî, askerî ve iktisadî durumları hakkında bilgi toplamıştır.

Elde edilen bilgiler mahallî yöneticiler, askerî komutanlar, saray görevlileri, sadaret ve Divân-ı Hümâyun aracılığıyla merkezî yönetime ulaştırılmıştır. İstihbarat faaliyetlerinin farklı makamlar tarafından yürütülmesi, bilgi toplama kanallarının çeşitlenmesini sağlamış; ancak bu yapı, bilgilerin tek bir merkezde düzenli biçimde toplanmasını ve değerlendirilmesini sınırlandırmıştır.

Osmanlı istihbaratındaki kurumsallaşma, XIX. yüzyılda askerî, idarî ve diplomatik teşkilâtlarda yapılan düzenlemelerle belirginleşmiştir. Bu dönemde gizli polis faaliyetleri, jurnal sistemi, askerî ataşelikler, elçilikler ve Erkân-ı Harbiye bünyesindeki istihbarat birimleri daha düzenli bir yapı içinde çalışmaya başlamıştır.

Erkân-ı Harbiye-i Umumiye bünyesindeki II. Şube, askerî istihbaratın merkezî birimlerinden biri olarak teşkilâtlandırılmıştır.^【10】 II. Şubenin görevleri arasında yabancı devletlerin askerî kuvvetlerini incelemek, orduların teşkilât ve tertiplerine ilişkin bilgi toplamak, askerî teknolojideki gelişmeleri takip etmek ve yabancı devletlerin ulaşım altyapılarını değerlendirmek yer almıştır. Askerî ataşeler, deniz ataşeleri ve konsolosluk görevlileri tarafından elde edilen bilgiler de bu yapı içinde değerlendirilmiştir.

Osmanlı ordusundaki istihbarat faaliyetleri merkezde II. Şube, taşrada ise ordu ve tümen karargâhlarındaki ilgili birimler aracılığıyla yürütülmüştür. Tugay ve alay düzeyinde sürekli bir istihbarat teşkilâtı bulunmaması nedeniyle taktik bilgi toplama faaliyetleri büyük ölçüde keşif kollarına ve muhabere imkânlarına bağlı kalmıştır.

İstihbaratın kurumsallaşması yalnızca askerî alanla sınırlı kalmamıştır. İç güvenlik, siyasî hareketlerin takibi, yabancıların faaliyetlerinin denetlenmesi ve merkezî yönetime düzenli bilgi aktarılması amacıyla polis ve idarî teşkilâtlar bünyesinde de haber alma birimleri oluşturulmuştur.

II. Abdülhamid döneminde saray merkezli geniş bir haber alma ağı kurulmuştur. Bu ağ, devlet görevlileri, mahallî yöneticiler, saray mensupları ve farklı toplumsal çevrelerden bilgi sağlayan kişiler aracılığıyla faaliyet göstermiştir. İstihbarat faaliyetlerinin saraya bağlanmasına ilişkin idarî düzenlemelerin hazırlanmasında Sadrazam Said Paşa görev almıştır.^【11】

Yıldız Sarayı çevresinde şekillenen haber alma yapılanması, Yıldız Teşkilâtı, Yıldız İstihbarat Teşkilâtı veya Hafiye Teşkilâtı adlarıyla anılmıştır. Teşkilât, iç siyasî gelişmeler, devlet görevlilerinin faaliyetleri, muhalif hareketler, yabancı devletlerin girişimleri ve güvenlik meseleleri hakkında bilgi toplamıştır. Toplanan bilgiler, jurnal adı verilen yazılı raporlarla saraya iletilmiştir.

Hafiye Teşkilâtı, 1884’te yeniden düzenlenmiş ve teşkilâtın geliştirilmesi amacıyla Fransa’dan Mösyö Bonin getirilmiştir.^【12】 Hazırlanan düzenlemede teşkilâtın Zaptiye Nezaretine bağlı olduğu; padişahın hukukunu, saltanatın devamını ve Osmanlı tebaasının güvenliğini korumakla görevlendirildiği ifade edilmiştir.^【13】

Hafiye Teşkilâtı ile Cumhuriyet döneminde kurulan Millî Emniyet Hizmeti Riyaseti ve MİT arasında doğrudan hukukî veya idarî devamlılık bulunmamaktadır. Hafiye Teşkilâtının bağlı bulunduğu makam, görev alanı, personel yapısı ve çalışma yöntemleri daha sonra kurulan istihbarat kurumlarından farklıdır. Bu nedenle söz konusu yapı, kendi döneminin idarî ve siyasî şartları içinde değerlendirilir.

II. Meşrutiyet’in ilanından sonra Yıldız merkezli hafiye yapılanması kaldırılmış ve bazı görevleri Emniyet-i Umumiye teşkilâtına aktarılmıştır.^【14】 Saraya bağlı askerî istihbarat yapısının dağıtılmasıyla askerî istihbarattaki ikili yapı sona ermiş ve faaliyetler II. Şube çevresinde merkezîleştirilmiştir.

Zaptiye Nezareti 4 Ağustos 1909’da kaldırılmış ve aynı gün Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti kurulmuştur.^【15】 Müdiriye bünyesinde 15 Ağustos 1909’da sivil memurlardan oluşan İstihbarat Müdürlüğü oluşturulmuş, bu birim 14 Eylül 1910’da kaldırılmıştır.^【16】

24 Aralık 1913’te Meclis-i Mebusan’a sunulan kanun teklifinde Emniyet-i Umumiye Müdüriyetine bağlı bir istihbarat şubesi kurulması öngörülmüştür.^【17】 Teklifte bu birimin istihbarat ve gizli araştırma faaliyetlerini yürütmesi; kaçakçılığı ve anarşist faaliyetleri takip etmesi; hükûmete karşı kanun dışı hareketleri, siyasî suikastları ve ihtilal hazırlıklarını ortaya çıkarması amaçlanmıştır.

Birinci Dünya Savaşı sırasında karşı casusluk faaliyetleri II. Şubenin sorumluluğunda yürütülmüş, Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti ile Jandarma yalnızca bu faaliyetler bakımından II. Şubenin emrine verilmiştir.

1913 yılı sonunda kurulan Istıtlaat Müdüriyeti muhtemelen 1915 baharında kaldırılmıştır. 5 Mayıs 1915’te Emniyet Müfettişliklerinin bulunduğu yerlerde Istıtlaat Memurlukları oluşturulmuştur.^【18】 Bu memurluklar istihbarat toplamak, zararlı kişilerin ülkeye girişlerini kontrol etmek ve engellemekle görevlendirilmiş; II. Şubeye bağlı Askerî Pasaport Şubesiyle yakın iş birliği içinde çalışmıştır.^【19】

Teşkilât-ı Mahsusa, 1913’te Osmanlı Devleti’nin askerî, siyasî ve güvenlik ihtiyaçları doğrultusunda oluşturulmuştur. Teşkilât; istihbarat, propaganda, karşı istihbarat ve gayrinizami harp faaliyetlerini bir arada yürüten bir yapı olarak faaliyet göstermiştir.

Teşkilât-ı Mahsusa’nın faaliyet alanları Balkanlar, Kafkasya, Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Osmanlı Devleti’nin askerî ve siyasî menfaatlerinin bulunduğu diğer bölgeleri kapsamıştır. Teşkilât mensupları yabancı kuvvetler ve yerel gruplar hakkında bilgi toplamış, propaganda çalışmaları yürütmüş ve gerektiğinde düzensiz askerî birlikler oluşturmuştur.

Balkan Savaşları sırasında kullanılan gayrinizami birliklere ilişkin tecrübe, Teşkilât-ı Mahsusa’nın personel ve faaliyet yapısının şekillenmesinde etkili olmuştur. Teşkilâta bağlı müfrezeler, düzenli ordunun faaliyetlerini desteklemek, düşman hatlarının gerisinde hareket etmek ve yerel unsurlarla ilişki kurmak amacıyla görevlendirilmiştir.

Teşkilâtın idarî ve operasyonel yapısı, merkezdeki yönetim birimi ile farklı coğrafyalarda görev yapan saha teşkilâtlarından meydana gelmiştir. Merkez, personel görevlendirmesi, mali kaynakların dağıtılması, haberleşme ve operasyonların genel yönlendirilmesiyle ilgilenmiştir. Saha birimleri ise bulundukları bölgelerin şartlarına göre farklı görev ve çalışma yöntemleri kullanmıştır.

Teşkilât-ı Mahsusa ile Cumhuriyet döneminde kurulan Millî Emniyet Hizmeti Riyaseti arasında doğrudan hukukî devamlılık bulunmamaktadır. Bununla birlikte Teşkilât-ı Mahsusa’da veya dönemin diğer istihbarat birimlerinde görev alan bazı kişilerin tecrübeleri, Millî Mücadele yıllarında kurulan gizli teşkilâtlara aktarılmıştır.⁶¹

Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı istihbarat faaliyetlerinin merkezinde Erkân-ı Harbiye-i Umumiye II. Şube yer almıştır. Sıkıyönetim şartlarında II. Şubenin yetki ve görev alanları genişletilmiş; yabancı ordular hakkında istihbarat toplama, karşı casusluk, propaganda ve sansür faaliyetleri bu yapı içinde düzenlenmiştir.

II. Şubenin savaş dönemindeki yapısı “Ecnebi İstihbarat”, “Casusluğun Men’i” ve “Propaganda ve Sansür” alanları çevresinde şekillenmiştir. Yabancı ordulara ilişkin bilgiler askerî ataşeler, saha birimleri, esir sorgulamaları, açık yayınlar ve insan kaynakları aracılığıyla toplanmıştır. Karşı casusluk faaliyetlerinde yabancı devletler adına çalışan kişilerin tespit edilmesi, haberleşme ağlarının izlenmesi ve askerî bilgilerin korunması amaçlanmıştır.

Savaş sırasında basın, posta ve telgraf haberleşmesi üzerinde kapsamlı sansür uygulanmıştır. Devletin askerî ve siyasî faaliyetlerini ilgilendiren bilgilerin yayımlanması sınırlandırılmış; gazete ve diğer yayınların sansür makamlarının onayından geçmesi zorunlu tutulmuştur. Posta ve telgraf merkezleri de sansür müfettişliklerinin denetimine alınmıştır.

Propaganda faaliyetleri, Osmanlı Devleti’nin savaş hedeflerinin iç ve dış kamuoyuna aktarılması amacıyla yürütülmüştür. II. Şube, Emniyet-i Umumiye ve Teşkilât-ı Mahsusa kendi görev alanları çerçevesinde propaganda faaliyetlerine katılmıştır. Teşkilât-ı Mahsusa ise propaganda faaliyetlerinin yanı sıra düşman denetimindeki veya etkisi altındaki bölgelerde gayrinizami harp ve istihbarat görevleri yürütmüştür.

Mondros Mütarekesi’nin imzalanması ve Osmanlı ordusunun terhis sürecine girmesi, savaş dönemindeki istihbarat yapılanmalarının büyük bölümünü işlevsiz bırakmıştır. Mütareke sonrasında İstanbul’un denetiminin İtilaf Devletlerinin eline geçmesi ve Anadolu’da Millî Mücadele’nin başlaması, yeni ve birbirinden farklı gizli teşkilâtların ortaya çıkmasına yol açmıştır.

Mondros Mütarekesi’nden sonra İstanbul, İtilaf Devletlerinin askerî ve siyasî denetimi altına girmiştir. İşgal ortamında Osmanlı Devleti’nin mevcut askerî ve idarî istihbarat birimleri sınırlandırılmış; buna karşılık İstanbul ile Anadolu arasında gizli haberleşme ve sevkiyat sağlayan çeşitli gruplar oluşturulmuştur.

Bu gruplar, işgal kuvvetlerinin askerî hazırlıkları, siyasî kararları, güvenlik tedbirleri ve İstanbul’daki faaliyetleri hakkında bilgi toplamıştır. Elde edilen bilgiler gizli haberleşme kanallarıyla Anadolu’daki askerî ve siyasî makamlara ulaştırılmıştır. İstanbul’dan Anadolu’ya subay, memur, silah, cephane, teknik malzeme ve belge geçirilmesi de bu teşkilâtların görevleri arasında yer almıştır.

İstanbul’da aynı veya benzer görevleri yürüten çok sayıda grubun bulunması, zaman zaman yetki ve haberleşme sorunlarına yol açmıştır. Ankara merkezli yönetim, bu teşkilâtları kendi denetimi altına almak ve faaliyetleri Erkân-ı Harbiye-i Umumiye bünyesinde koordine etmek amacıyla düzenlemeler yapmıştır.

Karakol Cemiyeti, Mütareke döneminde İstanbul’da kurulan gizli teşkilâtlardan biridir. Cemiyetin kadroları arasında İttihat ve Terakki teşkilâtında, orduda ve çeşitli devlet kurumlarında görev yapmış kişiler yer almıştır.^【20】

Cemiyet, İstanbul’daki işgal kuvvetleri ve siyasî gelişmeler hakkında bilgi toplamış; Anadolu’ya silah, cephane ve personel sevk edilmesine aracılık etmiştir. Semt ve mahalle teşkilâtları, haberleşme, barınma, taşıma ve gizli geçiş faaliyetlerinde kullanılmıştır.

Karakol Cemiyeti, 1919 yazından itibaren Anadolu’daki Millî Mücadele hareketini desteklemiş ve bu hareketin İstanbul’daki teşkilâtı gibi faaliyet göstermeye başlamıştır. Bununla birlikte cemiyetin kendi nizamname ve talimatnamelerini ordu mensuplarına dağıtması ve Heyet-i Temsiliyenin bilgisi dışında Bolşeviklerle anlaşma yapması, Mustafa Kemal Paşa ile uyuşmazlıklara yol açmıştır.

Cemiyet, Nizameddin adlı kişinin edindiği bilgileri İngilizlere aktarması sonucunda işgal kuvvetlerine ifşa olmuştur. İstanbul’un işgalinin ardından Karakol Cemiyeti ağır bir darbe almış; Kara Vasıf ve Galatalı Şevket gibi yöneticileri Bekirağa Bölüğüne konulmuştur.

Cemiyetin yeniden faaliyete geçirilmesine yönelik girişimler sonucunda Muğlalı Mustafa Bey, Karakol Cemiyetinin mührünü ve şifre anahtarını kullanarak Ekim 1920’de Zabitan Grubunu oluşturmuştur. İstanbul Müdafaa-i Milliye Teşkilâtına bağlı M. M. Grubu ile Müsellah Müdafaa-i Milliye Grubu da Karakol Cemiyetinin İstanbul’daki bazı semt ve mahalle teşkilâtlarını devralmıştır.

Askerî Polis Teşkilâtı, Temmuz 1920’nin ortalarında merkezi Eskişehir olmak üzere Garp Cephesi Komutanlığına bağlı biçimde kurulmuştur. Ayn-Pe/P veya P Teşkilâtı adlarıyla anılan yapı, savaş bölgelerinde karşı casusluk faaliyeti yürütmek üzere oluşturulmuştur.90

Teşkilât; ordu içinde ve cephe gerisinde casusluk ve propaganda faaliyetlerinin gizli yapılanmalara ve karışıklıklara yol açmasını önlemek, bunlara karşı tedbir almak ve düşman bölgelerine gönderilecek kişileri temin etmekle görevlendirilmiştir. Bu yönüyle genel güvenlik ve istihbarat faaliyetlerine yardımcı bir birim olarak düzenlenmiştir.91

15 Kasım 1920 tarihli düzenlemeyle Garp Cephesi’nin yanı sıra Kastamonu ve Bolu bölgelerinde de P Teşkilâtı kurulması kararlaştırılmıştır. Cepheler ile kolordu ve eş değerdeki bölge komutanlıklarının istihbarat birimlerinde P merkezleri oluşturulmuş; sahadaki teşkilâtlar, Erkân-ı Harbiye-i Umumiye II. Şubeye bağlı P kısmına bağlanmıştır.92

Teşkilât, gizlilik kurallarına uymadığı ve personelinin yetki alanını aştığı gerekçeleriyle eleştirilmiştir. Beklenen sonucun alınamaması üzerine kaldırılmış ve yerine 1 Nisan 1921’de Tetkik Heyeti Amirlikleri kurulmuştur.93

Askerî Polis Teşkilâtından beklenen sonucun alınamaması, gizlilik kurallarına uyulmaması ve personelin yetki alanı dışına çıkması üzerine teşkilât kaldırılmış; yerine 1 Nisan 1921’de Tetkik Heyeti Amirlikleri kurulmuştur.96 Yeni yapı, Askerî Polis Teşkilâtından kalan bazı şubelerin kapatılması, bazılarının sınıf ve derecelerinin değiştirilmesi ve bazı personelin görevden çıkarılmasıyla oluşturulmuştur.97

Tetkik Heyeti Amirlikleri ağırlıklı olarak Batı Cephesi’nde faaliyet göstermiştir.98 Birimlerin faaliyet dönemi 1 Nisan 1921-22 Haziran 1922 olarak gösterilmektedir.99 Kapatılmasının ardından polis kökenli personelin bir bölümü Emniyet Teşkilâtına, subaylar askerî birliklerine gönderilmiş; sivil personelin görevine son verilmiştir.100 Savaş bölgelerindeki karşı casusluk görevi bundan sonra ordu istihbarat şubeleri tarafından yürütülmüştür.101

Felâh Grubu, 31 Ağustos 1921-4 Ekim 1923 tarihleri arasında faaliyet göstermiştir.102 Beş şubeli bir yapıya sahip olan grup, kuruluşundan bir süre sonra Erkân-ı Harbiye-i Umumiye II. Şubeye bağlanmıştır.103

Grup, İngiliz istihbaratı ile Damat Ferit Paşa döneminde istihbarat hizmetlerinde kullanılan kişilerin belirlenmesine yönelik çalışmalar yürütmüştür.104 İstanbul’da kurulan telsiz dinleme ve kestirme merkezlerinden özellikle sevkiyat faaliyetlerinde yararlanmıştır.105

Felâh Grubu, Anadolu’ya mühimmat ve personel gönderilmesinde görev almış; İmalât-ı Harbiye ve Muavenet-i Bahriye gruplarının Mayıs 1921’de kendisine katılmasıyla sevkiyat faaliyetlerini sürdürmüştür.106 Grup, İtilaf kuvvetlerinin İstanbul’dan ayrılması ve III. Kolordu Komutanı Şükrü Naili Paşa’nın şehri teslim almasının ardından Ekim 1923’te kapatılmıştır.107

İstanbul Müdafaa-i Milliye Teşkilâtı, Ankara’nın girişimiyle kurulmuş ve Erkân-ı Harbiye-i Umumiye II. Şubeye bağlanmıştır.108 Teşkilâtın istihbarat ve sevkiyat birimi M.M. Grubu, silahlı direniş birimi ise Müsellah Müdafaa-i Milliye Grubu olarak adlandırılmıştır.109

M.M. Grubu, Zabitan Grubu adıyla faaliyetini sürdüren Karakol Cemiyetinin Topkapı ve Şehremini teşkilâtlarını; Müsellah Müdafaa-i Milliye Grubu ise cemiyetin İstanbul’daki diğer semt ve mahalle teşkilâtlarının büyük bölümünü devralmıştır.110

M.M. Grubu, 1921 yazından itibaren başka istihbarat servislerine yerleştirdiği kişiler aracılığıyla bilgi toplamıştır.111 İngiliz istihbaratı içine yerleştirilen kişilerden İngilizlerin niyetleri, planları ve istihbarat sistemi hakkında bilgi elde edilmiştir.112

Grup, İngilizler adına çalışan yabancı casusların belirlenmesine yönelik faaliyetler yürütmüştür.113 İngilizler için çalışan Osmanlı vatandaşları da tespit edilmiş; bu kişilerden bazıları kullanılmış, bazılarının ise Anadolu adına çalıştığı izlenimi oluşturularak İngilizler tarafından kullanılmaları engellenmiştir.114 İstanbul Müdafaa-i Milliye Teşkilâtı, İtilaf kuvvetlerinin şehirden ayrılmasının ardından Ekim 1923’te kapatılmıştır.115

İcra Vekilleri Heyetinin 3 Mayıs 1920’de oluşturulmasının ardından Erkân-ı Harbiye-i Umumiye bünyesinde II. Şube, İstihbarat Şubesi adıyla yeniden kurulmuştur.116 Şubenin görevlerinin belirli bir düzene kavuşması ve teşkilâtlanmasının tamamlanması 1920 yılının sonbaharında gerçekleşmiştir.117

Batı, Doğu ve Güney cepheleriyle bunlara bağlı birliklerde istihbarat birimleri bulunmaktaydı.118 Garp Cephesi Komutanlığına bağlı istihbarat heyetleri, kolordu istihbarat birimleri tarafından yönetiliyor; muhabere istihbaratı ve harekât bölgelerinde karşı casusluk görevleri yürütüyordu.119 Savaş ilerledikçe işgal altındaki bölgelerdeki haber alma merkezlerinin sayısı artırılmış ve bazı bölgelerde istihbarat subaylıkları kurulmuştur.120

Ankara’da oluşturulan askerî istihbarat yapıları, Millî Mücadele sırasında faaliyet gösteren gizli grupların denetlenmesinde merkezî görev üstlenmiştir.121 Felâh Grubu ile İstanbul Müdafaa-i Milliye Teşkilâtı, İtilaf kuvvetlerinin İstanbul’dan ayrılmasının ve şehrin Türk kuvvetlerine teslim edilmesinin ardından Ekim 1923’te kapatılmıştır.122 Cumhuriyet dönemine, Ankara’nın savaş sırasında oluşturduğu kurumsal askerî istihbarat yapıları devretmiştir.123

5. Ordu Komutan Vekili, 20 Aralık 1924’te Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Riyasetine gönderdiği yazıda, istihbarat ve karşı tedbir faaliyetlerinin askerî ve mülkî makamlarca istenilen biçimde yürütülemediğini bildirmiştir.124 Nasturi Ayaklanması, Şeyh Sait İsyanı, Musul meselesi ve İtalya’ya ilişkin güvenlik kaygıları, mevcut istihbarat yapısının yetersizliğini ortaya çıkarmıştır.125

Emniyet-i Umumiye Istıtlaat Müdüriyeti tarafından 1925’te hazırlanan ve İtalya’nın Anadolu’yu işgal etmeye hazırlandığı yönünde bilgiler içeren raporun doğru olmadığı anlaşılmıştır.126 Bu gelişme, güvenilir bilgi toplama ve değerlendirme ihtiyacını gündeme getirmiştir.127

Erkân-ı Harbiye-i Umumiye, Dahiliye Vekâleti ve Hariciye Vekâleti gibi resmî kurumların yürüttüğü faaliyetler, gizli ve örtülü istihbarat ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz görülmüştür.128 Bu nedenle müstakil bir istihbarat teşkilâtının kurulmasına karar verilmiştir.129 Yeni teşkilâtın hem dış gelişmelerle hem de iç güvenlik meseleleriyle ilgilenmesi öngörülmüştür.130 Kuruluş çalışmalarında teşkilâtın öz kaynaklarla mı, yabancı bir modelden yararlanılarak mı veya her iki yöntemin birlikte kullanılmasıyla mı oluşturulacağı ele alınmıştır.131

Millî Emniyet Hizmetinin kuruluş çalışmaları 1925 yılının son çeyreğinde başlamıştır.132 Hazırlıkların ilk aşamasında yerli personel ve tecrübelerden yararlanılması ile yabancı bir istihbarat modelinin kullanılması seçenekleri değerlendirilmiştir.133

Millî Mücadele dönemindeki Felâh Grubunda görev yapan bazı kişiler Cumhuriyet dönemindeki askerî istihbarat yapılarında ve daha sonra Millî Emniyet Hizmeti bünyesinde görevlendirilmiştir.134 Teşkilât modelinin hazırlanmasında dış kaynak olarak Almanya ile çalışılması kararlaştırılmıştır.135

Alman askerî uzmanların Türkiye’ye gelişi 1925 yılının başlarında başlamıştır.136 Almanya ile istihbarat alanındaki temasları yürütme görevi Tümgeneral Naci İldeniz’e verilmiş, İldeniz Alman istihbaratçı Walter Nicolai ile görüşmüştür.137 Nicolai ile ilk temas 1925 yılının sonbaharında kurulmuştur.138 Ocak 1926’nın sonunda Ankara’ya gelen Nicolai ile aynı yılın sonbaharına kadar geçerli bir sözleşme yapılmıştır.139

Eğitimlerin Almanya’daki bölümü 16 Haziran 1926’da başlamıştır.140 Eğitime Şükrü Âli Ögel, Hüseyin Rahmi Apak, Hasan Reşit Tankut, Kemal Güçsav ve Hariciye Vekâletinden bir memur katılmıştır.141 Programda istihbarat, karşı casusluk, propaganda, askerî istihbarat, fotoğraf, gizli yazı, gizli mürekkep, pasaport ve benzeri teknik konular ele alınmıştır.142

Almanya’daki eğitim 5 Temmuz 1926’da sona ermiş ve heyet 10 Temmuz’da Türkiye’ye dönmüştür.143 Nicolai, eylül ortasından kasım ortasına kadar İstanbul ve Ankara’da 12 subay ve memura eğitim vermiştir.144 Kasım 1926’nın ikinci yarısında teşkilâtın nizamnameleri hazırlanmış; Nicolai’ın dış istihbarata ilişkin taahhütlerini yerine getirmemesi üzerine kendisiyle yürütülen çalışma sona erdirilmiştir.145

İcra Vekilleri Heyeti, 19 Aralık 1926 tarihli ve 4507 numaralı gizli kararnameyle Millî Emniyet Hizmeti Riyasetini kurmuştur.146 Kararnamede teşkilâtın “devletin emniyet ve müdafaası için mahrem olarak” oluşturulmasına karar verilmiştir.147

Millî Emniyet Hizmeti doğrudan Başvekâlete bağlanmıştır.148 Teşkilât, Millî Müdafaa, Hariciye ve Dahiliye vekâletleriyle birlikte çalışmakla beraber bu vekâletlerden herhangi birinin bünyesinde yer almamıştır.149

Şükrü Âli Ögel, 25 Aralık 1926 tarihli Hükûmet Kararnamesiyle Millî Emniyet Hizmeti Reisliğine atanmıştır.150 Başvekâlete bağlı olarak kurulan Millî Emniyet Hizmeti, Millî İstihbarat Teşkilâtının kurumsal öncülüdür.151

1925 yılının son çeyreğinden itibaren kuruluş çalışmaları yürütülen Millî Emniyet Hizmeti, 6 Ocak 1927’de hizmete başlamıştır.152 Kuruluş sürecinin ilk yılı hazırlık dönemi olarak değerlendirilmiş ve teşkilâtın kuruluş tarihi 6 Ocak 1927 olarak kabul edilmiştir.153

MİT’in kuruluş yıl dönümü, Millî Emniyet Hizmetinin hizmete başladığı 6 Ocak tarihi esas alınarak belirlenmektedir.154 Böylece 19 Aralık 1926 tarihli kuruluş kararını, 25 Aralık’taki reis ataması ve 6 Ocak 1927’deki faaliyete başlama aşaması izlemiştir.155

Millî Emniyet Hizmeti; İstihbarat, Müdafaa, Propaganda ve Teknik Destek adlı dört ana şubeden oluşacak biçimde teşkilâtlandırılmıştır.156 Kurumda dikey hiyerarşiye ve bölümlendirme esasına dayalı bir çalışma düzeni kurulmuştur.157

Merkez teşkilâtı, yurt içinde oluşturulan sekiz mıntıka amirliğiyle desteklenmiştir.158 Adana, Diyarbakır, İstanbul, İzmir ve Kars’ta A ve B amirlikleri birlikte kurulmuştur.159 Ankara, Antalya ve Samsun’da ise yalnızca B Amirliği oluşturulmuştur.160 Mıntıkalarda C ve D şubelerine ait temsilcilikler kurulmamıştır.161

Yurt dışında Şimal Merkezi Viyana’da, Cenup Merkezi Kahire’de ve Şark Merkezi Tahran’da oluşturulmuştur.162

A Şubesi, Millî Emniyet Hizmetinin istihbarat birimi olarak kurulmuş ve başına Erkân-ı Harp Binbaşısı Mehmet Nuri Ergöz getirilmiştir.163 Şube askerî bilgilerin yanında siyasî ve iktisadî haberler toplamakla görevlendirilmiştir.164

A Şubesinin görevleri arasında mıntıkalarda karşı casusluk için gerekli bilgilerin toplanması da yer almıştır.165 Şube personeli askerlerden oluşturulmuş ve yabancı ülkelerde, Hariciye Vekâleti memurları ile askerî ataşelerin resmî yollarla elde edemediği bilgileri toplamakla görevlendirilmiştir.166

B Şubesi, iç güvenlik ve karşı casusluk faaliyetlerinden sorumlu müdafaa birimi olarak oluşturulmuştur.167 Şubenin başına Jandarma Yarbay Kemal Acar getirilmiştir.168

Müdafaa görevlileri ilk dönemde “Asayiş Müşaviri”, daha sonra “Müdafaa Amiri” ve “Emniyet Müfettişi” ünvanlarıyla anılmıştır.169 Görev ve yetkilerin başlangıçta açık biçimde belirlenmemesi, Emniyet Müfettişleri ile Dahiliye Vekâletine bağlı Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti arasında idarî sorunlara neden olmuştur.170

C Şubesi, propaganda faaliyetlerini yürütmek üzere kurulmuş ve başına Hariciye Vekâletinden Muhittin Raşit Bey getirilmiştir.171 Dış propaganda tasarılarının Hariciye Vekâleti tarafından hazırlanması, Millî Emniyet Hizmeti personelinin ise bu tasarılara öneriler sunması öngörülmüştür.172

Dahili propaganda ve karşı propaganda faaliyetleri Hariciye Vekâletinden bağımsız olarak yürütülmüştür.173 Hükûmet ile Teşkilât arasında düzenli bir iletişim mekanizması kurulamaması üzerine C Şubesi kısa süre sonra tasfiye edilmiştir.174

D Şubesi, teknik destek faaliyetlerinden sorumlu olarak kurulmuş ve başına Erkân-ı Harp Binbaşısı Şahap Gürler getirilmiştir.175 Şube; zarfların açılıp kapatılması, mühür taklidi, şua muayenesi, gizli mürekkep hazırlanması ve gizli yazıların çözülmesine yönelik teknik çalışmalar yürütmüştür.176

Anahtar kalıbı çıkarma, anahtar hazırlama ve kilit açma işleri de D Şubesinin görevleri arasında yer almıştır.177 Şifre oluşturma, şifreleme, şifre çözme, kriptografi ve tercüme faaliyetleri de bu şube bünyesinde toplanmıştır.178

Harp Okulu mezunu Şükrü Âli Ögel, 13 Ağustos 1909’da teğmen olarak orduya katılmış; Millî Mücadele sırasında Batı Cephesi Kurmay Heyetinde ve 1925-1926 yıllarında Boğazlar Komisyonunda görev yapmıştır.179 Millî Emniyet Hizmetinin kuruluş çalışmalarını yönlendiren Ögel, 25 Aralık 1926’da teşkilâtın ilk reisi olarak atanmıştır.180

Ögel, 3 Ağustos 1928’de kurmay albaylığa yükselmiş ve 22 Aralık 1936’da Reislik görevi üzerinde kalmak üzere Türk Silahlı Kuvvetlerinden emekli olmuştur.181 25 Mayıs 1937’de İstanbul milletvekili seçilmiş ve 7 Temmuz 1941’e kadar milletvekilliğiyle Millî Emniyet Hizmeti Reisliğini birlikte yürütmüştür.182 Fransızca ve Rusça bilen Ögel, Başbakan Refik Saydam ile yaşadığı prensip anlaşmazlığının ardından 7 Temmuz 1941’de Reislikten istifa etmiş; yerine 1 Ağustos 1941’de Mehmet Naci Perkel atanmıştır.183

Millî Emniyet Hizmetinde kurum içi hizmetlerde kullanılmak üzere eğitim materyallerinin hazırlanmasına 1928’de başlanmıştır.184 Ecnebilerin İstihbarat Telakkisi, Kriptografya, İstihbarat Ajanlarına Rehber, Hatıralar, Gizli Anlaşmalar ve Propaganda adlı altı kitaptan oluşan külliyat, 1929 yılının son çeyreğinde tamamlanmıştır.185

Kriptografya adlı kitap gizli yazı ve şifreleme konularını içerirken İstihbarat Ajanlarına Rehber, yabancı istihbarat okullarındaki eğitimlerden alınan bazı konulara yer vermiştir.186

Millî Emniyet Hizmeti uzmanları, 1929’dan itibaren Teşkilâtın topladığı bilgiler üzerinden ülke etütleri hazırlamıştır.187 Bu çalışmalarda incelenen ülkelerin siyasî, iktisadî, mali, askerî, coğrafi ve etnik özelliklerine ilişkin bilgi ve analizler bir araya getirilmiştir.188

Millî Emniyet Hizmeti, İkinci Dünya Savaşı’na kadar Türkiye’nin çevresindeki tehditlerin yanı sıra İngiltere ve Fransa’nın bölgesel faaliyetleriyle de ilgilenmiştir.189 Dış istihbarat görevleri, askerî bilgilerin yanında siyasî ve iktisadî haberleri de toplayan İstihbarat Şubesi tarafından yürütülmüştür.190

Millî Emniyet Hizmetinin güvenlik istihbaratı ve karşı casusluk faaliyetleri Müdafaa Şubesi tarafından yürütülmüştür.191 Şube, yabancı istihbarat faaliyetlerinin önlenmesi amacıyla Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti ve taşradaki emniyet birimleriyle iş birliği yapmıştır.192

Müdafaa görevlileri ilk dönemde “Asayiş Müşaviri”, daha sonra “Müdafaa Amiri” ve “Emniyet Müfettişi” ünvanlarını kullanmıştır.193

Millî Emniyet Hizmeti, Hatay meselesini kuruluşundan itibaren takip etmiş ve Fransa’nın 1936’da Suriye’ye bağımsızlık verme kararının ardından bölgeye yönelik faaliyetlerini artırmıştır.194 Fransa ile yapılan diplomatik görüşmeler sırasında Fransız yönetiminin Hatay konusunda hangi noktaya kadar taviz verebileceğine ilişkin bilgi elde edilmiştir.195

Hatay’ın Türkiye’ye katılma süreci 23 Temmuz 1939’da tamamlanmıştır.196

Millî Emniyet Hizmeti, İkinci Dünya Savaşı sırasında Türkiye’de faaliyet gösteren yaklaşık yirmi yabancı istihbarat servisiyle mücadele etmiştir.197 Bu dönemde İngiliz ve Alman servisleriyle zaman zaman iş birliği yapılmış, zaman zaman bu servislerin faaliyetlerine karşı çalışılmıştır.198

İkinci Dünya Savaşı yıllarında İngiliz ve Alman istihbarat servisleri, Millî Emniyet Hizmetinin başlıca çalışma alanları arasında yer almıştır.199 Teşkilât, iki servisin Türkiye’deki faaliyetlerini takip etmiş; belirli dönemlerde bu servislerle iş birliği yapmış ve onları birbirlerine karşı kullanmıştır.200

Türk-İngiliz Güvenlik Bürosu Kasım 1940’ta kurulmuştur.201 Belgelerde “Bimak Müessesesi” adıyla geçen bu yapı, Millî Emniyet Hizmetinin yabancı bir istihbarat servisiyle kurduğu ilk kurumsal iş birliği olmuştur.202

Büronun faaliyetleri büyük ölçüde Alman Silahlı Kuvvetlerinin istihbarat servisi Abwehr’e karşı yürütülmüştür.203 Millî Emniyet Hizmeti mensupları büroyu İngiliz istihbaratı hakkında bilgi elde etmek amacıyla da kullanmıştır.204

Millî Emniyet Hizmeti, Almanya’nın Türkiye’ye yönelik planlarını belirlemek ve etkisiz hâle getirmek amacıyla çeşitli operasyonlar yürütmüştür.205 Teşkilât, bazı faaliyetlerde Alman istihbarat unsurlarıyla da kontrollü iş birliği kurmuştur.206

Abwehr ajanı Wilhelm Hamburger üzerinden yürütülen çalışmayla Almanya’nın Türkiye ve Orta Doğu’ya ilişkin temasları, görüşmeleri ve planları hakkında bilgi elde edilmiştir.207

Soğuk Savaş’ın başlaması ve Türkiye’nin Batı ittifakıyla yakınlaşması, istihbarat alanındaki iş birliklerinin genişlemesine yol açmıştır.208 NATO ülkelerinin istihbarat birimleri, Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku ülkelerine yönelik bilgi toplama faaliyetlerinde bulunmuştur.209

1954’te imzalanan Kuvvetler Statüsü Sözleşmesi çerçevesinde Amerika Birleşik Devletleri Türkiye’de sinyal istihbaratı ağı kurmaya başlamıştır.210 Millî Emniyet Hizmeti personeli 1955’te CIA’den eğitim almak üzere Amerika Birleşik Devletleri’ne gönderilmiştir.211

Millî Emniyet Hizmeti, Doğu Bloku ülkelerindeki uranyum madenleri ve üretim faaliyetleri hakkında bilgi toplamıştır.212 Aralık 1950’de Macaristan’da tahrip edilen bazı madenlerin gerçek uranyum ocakları olmadığı, asıl uranyum madenlerinde daha önce denenmiş ve güvenilir personelin çalıştırıldığı tespit edilmiştir.213 Benzer özelliklere sahip madenlerin Polonya’da da bulunduğu değerlendirilmiştir.214

Teşkilâtın üzerinde yoğunlaştığı alanlardan biri Bulgaristan’daki Buhovo uranyum madenleri olmuştur.215 Hazırlanan etütlerde maden kuyuları, binalar, uranyum arama ve ayırma cihazları, çalışanların sayısı, üretim kapasitesi ve tasfiye tesisleri hakkında bilgiler yer almıştır.216

Doğu Bloku’nun uranyum faaliyetlerine ilişkin bilgiler Batı ittifakındaki muhataplarla paylaşılmıştır.217

Sovyet askerî istihbarat servisi GRU mensubu Nikolay İyoçenko, 26 Ocak 1956’da Sovyetler Birliği’nin Ankara Büyükelçiliğinde askerî ataşe yardımcısı sıfatıyla göreve başlamıştır.218 İyoçenko, Teğmen Feyzullah Mamık’tan Türk ordusuna ait gizli askerî belge ve bilgiler talep etmiştir.219

Mamık’ın durumu Millî Emniyet Hizmetine bildirmesi üzerine temas kontrollü biçimde sürdürülmüştür.220 İyoçenko, 10 Mayıs 1956’da Ankara’nın Maltepe semtinde belge teslimi sırasında gerçekleştirilen suçüstü operasyonuyla yakalanmıştır.221

Tutanakla serbest bırakılan İyoçenko, istenmeyen kişi ilan edilmiş ve 18 Mayıs 1956’da Türkiye’den ayrılmıştır.222 Operasyon, GRU’nun Türkiye’deki faaliyetlerine yönelik bir karşı casusluk çalışması olarak yürütülmüştür.223

1961’den itibaren yürütülen incelemelerde Millî Emniyet Hizmetinin koordinasyon, analiz, hukukî dayanak ve teşkilâtlanma alanlarında eksiklikleri bulunduğu tespit edilmiştir.224 Bu eksikliklerin giderilmesi amacıyla hazırlanan 644 sayılı Millî İstihbarat Kanunu Tasarısı 8 Mayıs 1963’te Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmuştur.225

Tasarı 6 Temmuz 1965’te kabul edilmiş, 644 sayılı Millî İstihbarat Teşkilâtı Kanunu 22 Temmuz 1965’te yürürlüğe girmiştir.226 Kanunun yürürlüğe girmesiyle Başbakanlığa bağlı Millî İstihbarat Teşkilâtı kurulmuş ve Millî Emniyet Hizmeti dönemi sona ermiştir.227

644 sayılı Millî İstihbarat Teşkilâtı Kanunu, Türkiye Büyük Millet Meclisindeki görüşmelerin ardından 6 Temmuz 1965’te kabul edilmiştir.256 Kanun 22 Temmuz 1965’te yürürlüğe girmiş ve Başbakanlığa bağlı Millî İstihbarat Teşkilâtı resmen kurulmuştur.257

Kanun, devlet istihbaratının üretilmesi, değerlendirilmesi ve ilgili makamlara aktarılmasına ilişkin görevleri hukukî bir çerçeveye bağlamıştır.258 İstihbarat faaliyetleri yürüten kamu kurumları arasındaki koordinasyonun sağlanması da MİT’in görevleri arasında düzenlenmiştir.259

644 sayılı Kanun uyarınca MİT; millî güvenlikle ilgili siyasî, askerî, iktisadî, ticari, mali, sınai, bilimsel, teknik, biyografik ve psikolojik istihbaratı devlet çapında üretmekle görevlendirilmiştir.260 Üretilen istihbaratın Başbakana, Millî Güvenlik Kuruluna ve gerekli resmî makamlara ulaştırılması öngörülmüştür.261

Millî İstihbarat Teşkilâtının kurulmasıyla Millî Emniyet Hizmetinin personeli, kurum içi birikimi, arşivi ve çalışma alanları yeni teşkilât yapısına aktarılmıştır.262 Bu dönüşüm yalnızca kurum adının değiştirilmesiyle sınırlı kalmamış; istihbaratın üretimi, analizi ve koordinasyonu daha geniş bir merkezî teşkilât içinde düzenlenmiştir.263

Millî Emniyet Hizmeti Riyaseti dönemindeki “reislik” yönetimi yerine MİT Müsteşarlığı oluşturulmuştur.264 Teşkilâtın en üst yöneticisi olan müsteşar, kurumun çalışmalarını yönetmek ve farklı birimler arasındaki koordinasyonu sağlamakla görevlendirilmiştir.265

644 sayılı Kanun döneminde MİT, Başbakanlığa bağlı bir kuruluş olarak teşkilâtlandırılmıştır.266 Teşkilâtın ilk yapısında Millî Emniyet Hizmetleri Başkanlığı, İstihbarat Başkanlığı, Psikolojik Savunma Başkanlığı, İdarî İşler Başkanlığı, Teftiş Kurulu Başkanlığı ve Hukuk Müşavirliği yer almıştır.267

Millî Emniyet Hizmetleri Başkanlığı, önceki dönemde yürütülen güvenlik istihbaratı ve istihbarata karşı koyma görevlerini yeni teşkilât içinde sürdürmüştür.268 İstihbarat Başkanlığı, dış gelişmelere ve devletin güvenlik ihtiyaçlarına ilişkin haberlerin toplanması ile değerlendirilmesinden sorumlu olmuştur.269 Psikolojik Savunma Başkanlığı ise psikolojik savunma ve propaganda alanındaki faaliyetleri yürütmüştür.270

İdarî İşler Başkanlığı teşkilâtın personel, maliye, lojistik ve diğer destek hizmetlerini yerine getirmiş; Teftiş Kurulu Başkanlığı kurum içi denetim görevlerini üstlenmiştir.271 Hukuk Müşavirliği, teşkilât faaliyetlerinin hukukî boyutları ve mevzuat işlemleriyle ilgilenmiştir.272

Avni Kantan, 14 Temmuz 1965’te vekâleten MİT Müsteşarlığına atanmıştır.273 Kantan daha önce Millî Emniyet Hizmeti bünyesinde yöneticilik yapmış ve yurt dışında görev almıştır.274

Mehmet Fuat Doğu, 1 Mart 1966’da MAH Başkanlığı görevine getirilmiş, 9 Şubat 1967’de MİT Müsteşarı olarak atanmıştır.275 Doğu’nun görev döneminde Millî Emniyet Hizmetinden devralınan yapının 644 sayılı Kanun uyarınca oluşturulan yeni başkanlık ve birimlerle birlikte işletilmesine yönelik düzenlemeler yürütülmüştür.276

MİT’in ilk dönemindeki yönetici kadrolarında daha önce askerî istihbarat, askerî ataşelik, birlik komutanlığı veya Millî Emniyet Hizmeti görevlerinde bulunmuş kişiler yer almıştır.277

Millî Emniyet Hizmeti ve MİT’in Ankara’daki birimleri uzun süre farklı semtlerdeki kamu binaları, kiralık yapılar ve konutlarda faaliyet göstermiştir.278 Teşkilâtın genişlemesi sonucunda yalnızca Ankara’da kullanılan bina sayısı yirmiyi aşmıştır.279 Bazı MAH ve MİT birimleri 1964-1970 yılları arasında Kara Harp Okulu binasını da geçici hizmet yeri olarak kullanmıştır.280

1965’te MİT’in kurulmasından sonra dağınık durumdaki birimlerin tek yerleşkede toplanması amacıyla yeni bir hizmet alanı arayışına başlanmıştır.281 Elektronik Kontrol Başkanlığı için tesis kurulması amacıyla incelenen Ankara Yenimahalle’deki geniş bir arazi 1966’da MİT Müsteşarlığına tahsis edilmiştir.282

Arazinin yalnızca Elektronik Kontrol Başkanlığı için kullanılmasından vazgeçilmiş ve MİT Müsteşarlığına ait farklı birimlerin yer alacağı kapsamlı bir yerleşke kurulmasına karar verilmiştir.283 Yenimahalle yerleşkesinin yapımına 1968’de başlanmıştır.284

İnşaat 1974’te büyük ölçüde tamamlanmış ve Ankara’nın farklı bölgelerinde bulunan birimler aşamalı biçimde yerleşkeye taşınmıştır.285 Bazı alanlardaki yapım çalışmalarının tamamlanması 1978’e kadar sürmüştür.286 Ankara’daki bütün birimlerin Yenimahalle yerleşkesinde toplanması ise 1980’lerin ortalarında tamamlanmıştır.287

MİT’in 1965-1983 yılları arasındaki hukukî ve kurumsal yapısı 644 sayılı Millî İstihbarat Teşkilâtı Kanunu çerçevesinde şekillenmiştir.288 Kanun, MİT’i Başbakanlığa bağlı bir teşkilât olarak düzenlemiş ve devlet istihbaratının merkezî biçimde üretilmesi ile koordine edilmesini kuruma vermiştir.289

644 sayılı Kanun, Millî Emniyet Hizmeti döneminde idarî karar ve talimatlarla yürütülen faaliyetleri kanunî bir zemine taşımıştır.290 Bu kanun 2937 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesine kadar MİT’in temel kuruluş kanunu olarak uygulanmıştır.291

2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilâtı Kanunu 1 Kasım 1983’te kabul edilmiş ve 3 Kasım 1983 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.292 Kanun 1 Ocak 1984’te yürürlüğe girmiştir.293

Kanunun amacı, devlet istihbaratının üretilmesi ve kullanılması ile MİT’in kuruluş, görev ve faaliyetlerine ilişkin esas ve usulleri düzenlemek olarak belirlenmiştir.294 Kanunda “MİT mensubu”, kanun veya ilgili yönetmeliklerdeki görevleri yerine getiren MİT personeli ile diğer görevlileri kapsayan bir kavram olarak tanımlanmıştır.295

“MİT personeli” kavramı ise teşkilât kadrosundaki memurları, Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında bulunup MİT’te görevlendirilenleri ve teşkilâtta çalıştırılan sözleşmeli personeli kapsamaktadır.296

2937 sayılı Kanun’la birlikte Başbakanlık makamına bağlı bulunan MİT doğrudan Başbakana bağlanmıştır.297 Yeni düzenleme, teşkilâtın bağlılığı, görevleri, personel yapısı, yetkileri, mali hükümleri ve diğer kamu kurumlarıyla ilişkilerini yeniden düzenlemiştir.298

MİT Müsteşarlığı bünyesindeki Millî Emniyet Hizmetleri Başkanlığı kaldırılmıştır.299 Bu başkanlığın görevleri İç İstihbarat Başkanlığı ve Dış İstihbarat Başkanlığına devredilmiştir.300 Böylece iç ve dış istihbarat faaliyetleri ayrı başkanlıklar altında örgütlenmiştir.301

Kanunun geçici hükümleri uyarınca MİT’in kuruluşunun yeni yapıya göre yeniden düzenlenmesi ve buna uygun kadroların oluşturulması öngörülmüştür.302 Yeni kadrolar oluşturuluncaya kadar eski kadroların ve 644 sayılı Kanun uyarınca çıkarılan talimatların, 2937 sayılı Kanun’a aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam edilmiştir.303

6532 sayılı Kanun 17 Nisan 2014’te kabul edilmiş ve 2937 sayılı Kanun’un çeşitli maddelerinde değişiklik yapılmıştır.304 Değişiklik hükümleri 26 Nisan 2014’te yürürlüğe girmiştir.305

Düzenlemeyle MİT’in görev alanı dış güvenlik, millî savunma, terörle mücadele, uluslararası suçlar ve siber güvenlik konularını açıkça kapsayacak biçimde genişletilmiştir.306 Kuruma bu alanlarda teknik istihbarat ve insan istihbaratı usul, araç ve sistemleriyle bilgi, belge, haber ve veri toplama, kaydetme ve analiz etme görevi verilmiştir.307

Çağdaş istihbarat yöntemlerinin araştırılması, teknolojik gelişmelerin takip edilmesi ve uygun görülen sistemlerin temin edilmesi de MİT’in kanunî görevleri arasına eklenmiştir.308 Teşkilâtın kanunda düzenlenen görevlerin dışında başka bir işle görevlendirilemeyeceği hükmü korunmuştur.309

6532 sayılı Kanun, MİT’in yerli ve yabancı kurumlar, örgütler, oluşumlar ve kişilerle doğrudan ilişki kurabilmesine ve uygun koordinasyon yöntemlerini uygulayabilmesine ilişkin yetkiyi de yeniden düzenlemiştir.310 Bilgi, belge, veri ve kayıtlara erişim, gizli çalışma yöntemleri, görevlilerin kimliklerinin korunması ve teknik istihbarat faaliyetleri de aynı kanun değişikliği kapsamında ayrıntılandırılmıştır.311

15 Ağustos 2017 tarihli 694 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 2937 sayılı Kanun’da yer alan “Başbakan” ve “Başbakanlık” ibarelerinin bir bölümü değiştirilmiş ve MİT Cumhurbaşkanına bağlanmıştır.312 Bu düzenlemeler 7078 sayılı Kanun ile kabul edilerek kanunlaşmıştır.313

Bağlılık değişikliğiyle MİT’in teşkilât yapısına, görevlerine, personeline, bütçesine ve yönetmeliklerine ilişkin daha önce Başbakan tarafından kullanılan bazı yetkiler Cumhurbaşkanına geçmiştir.314 Önceki mevzuatta Başbakana yapılmış olan atıfların Cumhurbaşkanına yapılmış sayılacağı da geçici hükümle düzenlenmiştir.315

Türkiye, 9 Temmuz 2018’de Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’ne geçmiştir.316 Yeni yönetim sisteminde müsteşarlık makamlarının kaldırılması sonucunda Millî İstihbarat Teşkilâtı Müsteşarlığı, Millî İstihbarat Teşkilâtı Başkanlığına dönüştürülmüştür.317

703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 152. maddesiyle 2937 sayılı Kanun’daki “Müsteşar”, “Müsteşarlık”, “Başbakan” ve “Bakanlar Kurulu” gibi ibarelerde uyum değişiklikleri yapılmıştır.318 MİT Müsteşarının kadro ünvanı MİT Başkanı, müsteşar yardımcılarının kadro ünvanları ise başkan yardımcısı olarak değiştirilmiştir.319

Düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihte bu kadrolarda bulunan kişiler, ayrıca bir atama işlemine gerek olmaksızın MİT Başkanı ve başkan yardımcısı kadrolarına atanmış sayılmıştır.320

2937 sayılı Kanun’un 7. maddesine göre Teşkilât Başkanı, kanunun 4. maddesinde düzenlenen görevlerin yerine getirilmesinden Cumhurbaşkanına karşı sorumludur.321 Teşkilât Başkanı bu görevler bakımından Cumhurbaşkanı dışında başka bir kişi veya makama karşı sorumlu tutulamaz.322

Teşkilât Başkanının tanıklığı, devletin çıkarlarının veya görevin gizliliğinin zorunlu kıldığı durumlarda CumhurBaşkanının iznine bağlıdır.323 Teşkilât Başkanının gizli hizmet giderlerinin hizmetin gereklerine göre kullanılmasından doğan sorumluluğu da CumhurBaşkanına karşıdır.324

2937 sayılı Kanun uyarınca Millî İstihbarat Teşkilâtı Cumhurbaşkanına bağlıdır.325 Teşkilâtın bu statüsü, 15 Ağustos 2017 tarihli düzenlemeyle oluşturulmuş ve 1 Şubat 2018 tarihli kanunla kabul edilmiştir.326 Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’ne geçilmesinin ardından kurumun mevzuatındaki “Başbakan”, “Başbakanlık”, “Müsteşar” ve “Müsteşarlık” ibareleri yeni yönetim yapısına uygun biçimde değiştirilmiştir.327

MİT’in bağlılığı, Teşkilâtın CumhurBaşkanlığı teşkilâtı içindeki diğer birimlerden biri olduğu anlamına gelmemekte; kurum, özel kuruluş kanunuyla düzenlenen ve doğrudan CumhurBaşkanına bağlı olan bir yapı olarak faaliyet göstermektedir.328 Teşkilâtın görev, yetki ve sorumlulukları 2937 sayılı Kanun ile bu kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerde belirlenmektedir.329

MİT, Teşkilât Başkanı tarafından idare edilir.330 Kanunda geçen “Teşkilât Başkanı” ifadesi MİT Başkanını tanımlamaktadır.331

Başkan, Teşkilâtın kanunla belirlenen görevlerinin yerine getirilmesinden CumhurBaşkanına karşı sorumludur.332 Bu görevler bakımından CumhurBaşkanı dışında herhangi bir kişi veya makama karşı sorumlu tutulamaz.333

Başkanın yönetim görevi; teşkilât birimlerinin faaliyetlerinin yürütülmesini, birimler arasındaki kurumsal eşgüdümün sağlanmasını ve kurumun görev alanına giren faaliyetlerin kanun ile yönetmelikler çerçevesinde yerine getirilmesini kapsar.334 MİT birimlerinin görev, yetki ve sorumlulukları CumhurBaşkanınca onaylanan yönetmelikte gösterilir.335

Teşkilât Başkanının tanık olarak dinlenmesi, devletin çıkarlarının veya görevin gizliliğinin zorunlu kıldığı durumlarda CumhurBaşkanının iznine bağlıdır.336 Başkanın gizli hizmet giderlerinin hizmetin gereklerine göre kullanılmasından doğan sorumluluğu da CumhurBaşkanına karşıdır.337

Başkan yardımcıları, MİT’in kanunda sayılan temel teşkilât unsurları arasında yer alır.338 Başkan yardımcılarının sayısı, görev alanları ve teşkilât içindeki iş bölümü ayrıntılı teşkilât düzenlemesiyle belirlenir.339

Başkan yardımcıları, kendilerine bağlı birimlerin faaliyetlerinin yürütülmesinde ve Teşkilât Başkanının verdiği görevlerin yerine getirilmesinde yönetim sorumluluğu üstlenir.340 Kanun, telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesine ilişkin gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda Teşkilât Başkanının yanında başkan yardımcısına da yazılı emir verme yetkisi tanımaktadır.341

MİT müsteşar yardımcısı kadroları, 2018’deki yönetim sistemi değişikliği sırasında başkan yardımcısı kadrolarına dönüştürülmüştür.342 Düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihte müsteşar yardımcılığı görevinde bulunanlar, ayrıca bir atama işlemine gerek olmaksızın başkan yardımcısı kadrolarına atanmış sayılmıştır.343

MİT; Başkan, başkan yardımcıları, başkanlıklar, daireler, şubeler ve diğer teşkilât birimlerinden oluşur.344 Bu yapılanma, kurumun farklı istihbarat ve destek faaliyetlerinin uzmanlaşmış birimler tarafından yürütülmesine dayanır.345

Başkanlıklar, MİT’in görev alanlarına ilişkin temel faaliyet gruplarını yürütür.346 Daireler ve şubeler ise bağlı bulundukları başkanlığın görev alanındaki daha sınırlı, teknik veya operasyonel işleri yerine getirir.347

Kurumun kamuoyuna açıklanan faaliyet alanları dış istihbarat, eğitim, istihbarat koordinasyonu, istihbarata karşı koyma, özel faaliyetler, siber istihbarat, sinyal istihbaratı ve terörle mücadele başlıklarından oluşmaktadır.348 Bu faaliyet alanlarının teşkilât içindeki ayrıntılı idarî karşılıkları ile birimlerin görev dağılımı kamuya açık belgelerde bütünüyle gösterilmemektedir.349

MİT’in ayrıntılı teşkilât yapısı, ortaya çıkan ihtiyaçlara göre yönetmelikle düzenlenir.350 Bu düzenleme yöntemi, kurumun iç yapısının sabit bir kanun şemasıyla sınırlandırılmadan güvenlik ihtiyaçlarına, teknik gelişmelere ve görev alanlarındaki değişikliklere göre yeniden şekillendirilmesine imkân verir.351

MİT birimlerinin görev, yetki ve sorumlulukları CumhurBaşkanınca onaylanan yönetmelikte belirtilir.352 Kanundaki görevlerin yerine getirilmesi ve yetkilerin kullanılması sırasında uygulanacak usul ve esaslar da yönetmeliklerle düzenlenir.353

Teşkilâtın fiilî kadrosu yıllık olarak belirlenerek CumhurBaşkanının onayına sunulur.354 Bu nedenle kurumun personel ve birim yapısı görev ihtiyaçlarına göre değiştirilebilen bir idarî düzene sahiptir.355

MİT’in yönetimi Teşkilât Başkanında merkezîleştirilmiştir.356 Başkanlıklar, daireler, şubeler ve diğer birimler, kanun ile yönetmeliklerde belirlenen görevlerini Başkanın yönetimi altında yürütür.357

Kurum içindeki görev dağılımı, farklı istihbarat faaliyetlerinin uzman birimler tarafından yürütülmesi ve bu faaliyetlerden elde edilen bilgilerin merkezî değerlendirme süreçlerinde bir araya getirilmesi esasına dayanır.358 Dış istihbarat, karşı istihbarat, sinyal istihbaratı, siber istihbarat ve terörle mücadele gibi alanlarda üretilen bilgi ve değerlendirmeler ilgili makamların ihtiyaçları doğrultusunda bütünleştirilir.359

MİT, kendi birimleri arasındaki koordinasyonun yanında bakanlıklar, diğer kamu kurumları, yabancı istihbarat servisleri, kurumlar ve kişilerle de bilgi alışverişi ve iş birliği yürütür.360 Kurum ve kişilerle doğrudan ilişki kurulması ve uygun koordinasyon yöntemlerinin uygulanması MİT’in kanunla tanınmış yetkileri arasındadır.361

MİT, görevlerini yerine getirirken gizli çalışma usul, prensip ve tekniklerini kullanabilir.362 İstihbarat faaliyetlerinde görevlendirilen kişilerin kimlikleri değiştirilebilir ve kimliklerin gizlenmesi amacıyla gerekli tedbirler alınabilir.363

MİT mensuplarının kurum içindeki ve kurum dışındaki faaliyetleri genel olarak gizlilik esasına bağlıdır.364 Bununla birlikte mensuplar, görevlerini yerine getirirken gerekli olan durumlarda kimliklerini açıklayabilir.365

MİT mensupları Türkiye’nin farklı bölgelerinde ve yurt dışında, görevlerin özelliklerine göre değişen çalışma ortamlarında faaliyet gösterir.366 Bu coğrafi ve görevsel dağılım nedeniyle personelin birbirini tanıması, içinde bulunduğu çalışma çevresi ve görev ilişkileriyle sınırlıdır.367 Aynı çalışma ortamında bulunan mensuplar birbirlerini kural olarak gerçek kimlikleriyle tanır.368

İstihbarat faaliyetleri sırasında elde edilen kayıtların saklanması ve korunmasında gizlilik ilkesi uygulanır.369 Bu kayıtlar kanunda belirtilen amaçlar dışında kullanılamaz.370

MİT’in temel görevi, Türkiye Cumhuriyeti’nin millî güvenlik istihbaratını devlet çapında oluşturmaktır.371 Bu görev, ülkenin ve milletin bütünlüğüne, devletin varlığına, bağımsızlığına, güvenliğine, anayasal düzenine ve millî gücünü meydana getiren unsurlara yönelik iç ve dış kaynaklı mevcut veya muhtemel faaliyetlerin takip edilmesini kapsar.372

Millî güvenlik istihbaratı, farklı kaynaklardan elde edilen bilgi, belge, haber ve verilerin işlenmesi ve analiz edilmesi sonucunda oluşturulur.373 Teşkilât, bu süreçte teknik istihbarat ile insan istihbaratı usul, araç ve sistemlerinden yararlanır.374

MİT tarafından oluşturulan millî güvenlik istihbaratı CumhurBaşkanına, Genelkurmay Başkanına, Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterine ve gerekli kuruluşlara ulaştırılır.375 İstihbaratın hangi kuruma gönderileceği, üretilen bilginin konusu, görev alanı ve karar süreçlerindeki kullanım ihtiyacına göre belirlenir.376

Dış istihbarat, millî savunma, terörle mücadele, uluslararası suçlar ve siber güvenlik alanlarında üretilen istihbarat da gerekli kuruluşlara aktarılır.377 Böylece bilgi toplama ve analiz süreci, karar veya uygulama yetkisine sahip kamu makamlarına ürünün ulaştırılmasıyla tamamlanır.378

MİT, devletin millî güvenlik siyasetiyle ilgili planların hazırlanması ve yürütülmesinde ilgili makamların istihbarat ihtiyaçlarını karşılamakla görevlidir.379 Bu kapsamda CumhurBaşkanının, Genelkurmay Başkanının, Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterinin ve ilgili bakanlıkların istihbarat istekleri değerlendirilir.380

Kurum tarafından hazırlanan değerlendirmeler, güvenlik politikalarının ve uygulama planlarının dayandırılacağı istihbarat altyapısını oluşturur.381 Teşkilât, terörle mücadeleye ilişkin millî güvenlik planlarının hazırlanması ve yürütülmesinde kullanılmak üzere raporlar da üretir.382

MİT, ilgili bakanlıklar ile diğer kamu kurumlarının görev alanlarına giren millî güvenlik konularındaki istihbarat ihtiyaçlarını karşılar.383 Kamu kurumları da kendi görevlerinin gerektirdiği istihbaratı oluşturmak ve MİT tarafından istenen haber ve istihbaratı elde etmekle yükümlüdür.384

Bakanlıklar ve diğer kamu kuruluşları, elde ettikleri millî güvenliğe ilişkin haber ve istihbaratı gecikmeksizin MİT’e ulaştırmak zorundadır.385 Bu kurumlar, MİT mensuplarına görevlerinin yerine getirilmesi sırasında gereken yardım ve kolaylığı sağlamakla yükümlüdür.386

MİT, kamu kurum ve kuruluşlarının istihbarat faaliyetlerinin yönlendirilmesi amacıyla CumhurBaşkanına ve Millî Güvenlik Kuruluna teklifler sunar.387 Bu teklifler, devlet çapındaki istihbarat ihtiyaçlarının belirlenmesi ve farklı kurumların çalışma alanlarının ortak güvenlik hedefleri doğrultusunda düzenlenmesiyle ilgilidir.388

İstihbarat çalışmalarının yöneltilmesinde temel görüşleri oluşturmak ve uygulamayı belirlemek üzere CumhurBaşkanının başkanlığında Millî İstihbarat Koordinasyon Kurulu kurulmuştur.389 Kurulun üyeleri, ayrıntılı görevleri, yetkileri ve çalışma esasları yönetmelikle düzenlenir.390

MİT, kamu kurum ve kuruluşlarının istihbarat ile istihbarata karşı koyma faaliyetlerinde teknik müşavirlik yapmak ve koordinasyonun sağlanmasına yardımcı olmakla görevlidir.391 Millî İstihbarat Koordinasyon Kurulunun sekretarya hizmetleri de MİT tarafından yürütülür.392

Koordinasyon faaliyeti; kamu kurumlarının kendi görev alanlarında istihbarat oluşturmasını, MİT’in talep ettiği haberleri elde etmesini ve millî güvenliğe ilişkin bilgileri MİT’e ulaştırmasını kapsar.393 MİT ayrıca görevlerine katkı sağlayabilecek yerli ve yabancı kurumlarla, yabancı istihbarat servisleriyle ve kişilerle bilgi alışverişi yapabilir.394

MİT, Genelkurmay Başkanlığınca Türk Silahlı Kuvvetleri için gerekli görülen haber ve istihbaratı, taraflar arasında yapılacak protokol çerçevesinde Genelkurmay Başkanlığına ulaştırır.395 Bu görev, MİT’in devlet çapındaki istihbarat üretimi ile askerî istihbarat ihtiyaçları arasındaki bilgi aktarımını düzenler.396

Sinyal istihbaratı faaliyetlerinde elde edilen erken ihbar, haberleşme ve radar sinyallerine ilişkin ürünler askerî operasyonların desteklenmesinde kullanılabilir.397 Bu faaliyetler sonucunda oluşturulan istihbarat ilgili devlet makamlarına sunulur.398

MİT’in kanunda açıkça düzenlenen görevlerinden biri istihbarata karşı koymaktır.399 Bu görev, yabancı devletlerin, istihbarat servislerinin, kurumların, kuruluşların ve kişilerin Türkiye’ye yönelik casusluk faaliyetlerinin belirlenmesi ve engellenmesini kapsar.400

İstihbarata karşı koyma faaliyetlerinde gizlilik, yanıltma, karşı istihbarat, karşı eylem ve karşı propaganda yöntemleri kullanılır.401 Bu yöntemler, yabancı istihbarat unsurlarının bilgi kaynaklarına erişimini sınırlandırmayı, kimlik ve yöntemlerini tespit etmeyi ve faaliyetlerini etkisiz hâle getirmeyi amaçlar.402

MİT, dış güvenliğe ve millî güvenliğe ilişkin konularda CumhurBaşkanı tarafından verilen görevleri yerine getirir.403 Teşkilât, Türkiye’nin topraklarının, egemenliğinin, vatandaşlarının ve çıkarlarının dış tehditlere karşı korunması amacıyla yurt dışına yönelik faaliyetler yürütür.404

Dış gelişmeler ile küresel ve bölgesel güvenlik değişiklikleri izlenir; sınır ötesinden elde edilen bilgiler analiz edilerek karar makamlarına sunulur.405 MİT, dış güvenlik faaliyetlerinde gerekli durumlarda yurt içindeki ve yurt dışındaki birimlerle iş birliği yapar.406

Terörle mücadele, MİT’in kanunla belirlenmiş görev alanları arasındadır.407 Teşkilât, Türkiye’nin varlığına, bütünlüğüne, bağımsızlığına, güvenliğine, anayasal düzenine ve kurumlarına yönelik terör tehditlerinin eyleme dönüşmeden önce tespit edilmesi ve engellenmesi amacıyla faaliyet yürütür.408

MİT, terörle mücadelede bilgi toplama, analiz, hedef belirleme, ulusal ve uluslararası koordinasyon ile operasyonel faaliyetleri birlikte yürütür.409 Terör tehdidinin yurt dışından kaynaklandığı durumlarda sınır ötesi istihbarat ve operasyon faaliyetlerinden yararlanılır.410

MİT, uluslararası suçlara ilişkin bilgi, belge, haber ve verileri teknik istihbarat ve insan istihbaratı yöntemleriyle toplamak, kaydetmek ve analiz etmekle görevlidir.411 Bu alanda üretilen istihbarat, görev ve yetkisi bulunan ilgili kuruluşlara ulaştırılır.412

Uluslararası suçlara ilişkin faaliyetler, yabancı kurum ve kişilerle doğrudan ilişki kurulmasını ve uygun koordinasyon yöntemlerinin uygulanmasını gerektirebilir.413 Teşkilât bu kapsamda yabancı istihbarat servisleri ve diğer muhataplarla bilgi paylaşımında ve iş birliğinde bulunabilir.414

Siber güvenlik, 2014’te yapılan kanun değişikliğiyle MİT’in görev alanları arasında açık biçimde düzenlenmiştir.415 Teşkilât, siber tehditlere ilişkin bilgi, belge, haber ve verileri teknik istihbarat araçlarıyla toplar, kaydeder ve analiz eder.416

MİT, telekomünikasyon kanallarından geçen siber güvenlikle ilgili verileri kanunda belirlenen yetkiler çerçevesinde toplayabilir.417 Yabancı unsurların Türkiye’nin ve vatandaşların iletişim güvenliğini tehdit eden faaliyetlerinin engellenmesi amacıyla çalışmalar yürütebilir ve ilgili kurumlardan talepte bulunabilir.418

MİT, istihbarat kapasitesini, niteliğini ve faaliyetlerinin etkinliğini artırmak amacıyla çağdaş istihbarat usul ve yöntemlerini araştırmakla görevlidir.419 Teknolojik gelişmelerin izlenmesi ve uygun görülen sistemlerin temin edilmesi de bu görevin kapsamındadır.420

Bu görev; teknik istihbarat, sinyal istihbaratı, siber istihbarat, veri işleme ve haberleşme sistemlerindeki gelişmelerin Teşkilâtın çalışma yöntemlerine uyarlanmasını içerir.421

MİT, kanun kapsamındaki görevlerini yerine getirirken yerli veya yabancı her türlü kurum ve kuruluşla doğrudan ilişki kurabilir.422 Bu yetki örgütleri, oluşumları ve gerçek kişileri de kapsar.423

Teşkilât, ilişki kurduğu kurum ve kişilerle görevlerinin gerektirdiği uygun koordinasyon yöntemlerini uygulayabilir.424 Bu yetki, bilgi toplama, iş birliği, istihbarat koordinasyonu ve dış istihbarat faaliyetlerinde kullanılabilir.425

MİT; kamu kurumlarından, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından, Bankacılık Kanunu kapsamındaki kuruluşlardan, diğer tüzel kişilerden ve tüzel kişiliği bulunmayan yapılardan bilgi, belge, veri ve kayıt alabilir.426 Teşkilât bu kurum ve kuruluşların arşivlerinden, elektronik bilgi işlem merkezlerinden ve iletişim altyapılarından yararlanabilir.427

Kendilerinden bilgi veya kayıt talep edilen kurum ve kuruluşlar, kendi mevzuatlarını gerekçe göstererek talebi yerine getirmekten kaçınamaz.428 MİT ayrıca kanunda belirtilen bazı suçlara ilişkin soruşturma ve kovuşturmalardaki ifade tutanaklarına, bilgi ve belgelere erişebilir ve bunlardan örnek alabilir.429

MİT, görevlerini yerine getirirken gizli çalışma usul, prensip ve tekniklerini kullanabilir.430 Gizli çalışma yetkisi, istihbarat faaliyetlerinin niteliğine göre açık kimlikten farklı kimliklerin, gizli haberleşme yollarının ve görev amaçlı kurumsal düzenlemelerin kullanılabilmesini kapsar.431

Bu yetkinin kullanımına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.432 Gizli çalışma yöntemleri yalnızca 2937 sayılı Kanun’da düzenlenen görevlerin yerine getirilmesi amacıyla kullanılabilir.433

MİT, istihbarat faaliyetlerinde görevlendirilen kişilerin kimliklerini değiştirebilir.434 Görevlilerin kimliklerinin gizlenmesi amacıyla her türlü tedbir alınabilir.435

Kimliğin oluşturulması veya korunması için gerekli belge, kayıt, doküman, araç ve gereçler hazırlanabilir, değiştirilebilir ve kullanılabilir.436 Bu işlemler, görevin yürütülmesi ile görevlendirilen kişinin kimliğinin ve güvenliğinin korunması amacıyla gerçekleştirilir.437

MİT, istihbarat faaliyetlerinin yürütülmesi amacıyla tüzel kişilik kurabilir.438 Kurulan tüzel kişiliğin oluşturulması ve devam ettirilmesi için zorunlu olan belge, kayıt, araç ve gereçler hazırlanabilir veya kullanılabilir.439

Bu yetki, gizli faaliyetlerin görünür bir kurumsal yapı üzerinden yürütülmesine ve görevlilerin gerçek kimliklerinin korunmasına yönelik çalışma yöntemlerinden biridir.440

MİT; dış istihbarat, millî savunma, terörle mücadele, uluslararası suçlar ve siber güvenlik alanlarında her türlü teknik istihbarat ve insan istihbaratı usul, araç ve sistemini kullanabilir.441 Bu araçlarla bilgi, belge, haber ve veri toplanabilir, kaydedilebilir ve analiz edilebilir.442

Teknik istihbarat faaliyeti; sinyal, haberleşme, radar ve siber sistemlerden elde edilen verilerin toplanmasını ve değerlendirilmesini kapsar.443 İnsan istihbaratı ise görev alanına giren konularda kişiler ve insan kaynakları üzerinden bilgi elde edilmesine dayanır.444

Devlet güvenliğinin sağlanması, casusluk faaliyetlerinin ortaya çıkarılması, devlet sırrının ifşasının tespiti ve terörist faaliyetlerin önlenmesi amacıyla telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişim denetlenebilir.445 Bu kapsamda iletişim tespit edilebilir, dinlenebilir, kayda alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir.446

Tedbir kural olarak hâkim kararına dayanır.447 Gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda Teşkilât Başkanı veya başkan yardımcısının yazılı emriyle işlem başlatılabilir; verilen emir yirmi dört saat içinde yetkili hâkimin onayına sunulur.448

Hâkim kararını en geç yirmi dört saat içinde verir.449 Sürenin dolması veya hâkimin işlemi onaylamaması durumunda tedbir derhâl kaldırılır ve dinlemenin içeriğine ilişkin kayıtlar en geç on gün içinde yok edilir.450

Tedbir kararında kişinin kimliği, iletişim aracının türü, belirlenebilen bağlantı bilgileri, tedbirin türü, kapsamı, süresi ve uygulanma gerekçesi gösterilir.451 Kararlar kural olarak en fazla üç aylık süreler için verilir ve kanunda öngörülen usullerle uzatılabilir.452

2937 sayılı Kanun, genel zabıtaya tanınan hak ve yetkilerin MİT mensuplarından hangileri tarafından kullanılacağını yönetmelik düzenlemesine bırakmıştır.453 Bu hak ve yetkiler kimlik sorma, arama, el koyma, yakalama ve ifade alma gibi işlemleri kapsar.454

Söz konusu yetkiler; MİT’e ait tesis, bina ve araçlar ile mensuplara yönelik saldırı ve sabotajlara karşı koruma görevinde bulunan personel tarafından kullanılabilir.455 İç güvenlik ve istihbarata karşı koyma operasyonlarında görevlendirilen personel de yönetmelik çerçevesinde bu yetkilere sahiptir.456

MİT personelinin bu yetkileri kullanırken güvenlik kuvvetleriyle iş birliği yapması genel kuraldır.457 İstihbarata karşı koyma faaliyetlerinde görevli personel, genel zabıtaya tanınan hak ve yetkilerin tamamını doğrudan kullanabilir.458

MİT mensupları, memuriyetlerinin devamı süresince silah taşıma yetkisine sahiptir.459 Mensuplar demirbaşa kayıtlı silahlarını veya taşıma ruhsatlı şahsi silahlarını meskûn bölgeler dâhil her yerde taşıyabilir.460

Bu yetki 2937 sayılı Kanun’un 25. maddesi ile ilgili mevzuata dayanır.461

MİT mensuplarının kimliklerinin gizli tutulması genel ilkedir.462 Bununla birlikte mensuplar, 2937 sayılı Kanun’un 4. maddesinde düzenlenen görevlerini yerine getirirken gerekli olması durumunda kimliklerini açıklayabilir.463

Kimliğin açıklanması, görevin niteliği ve işlemin yürütülmesi için ortaya çıkan ihtiyaçla sınırlıdır.464 İstihbarat faaliyeti için kimliğin gizli tutulmasının gerekli olduğu durumlarda ise kimlik değiştirme ve koruma tedbirlerinden yararlanılabilir.465

İletişimin denetlenmesi yoluyla elde edilen kayıtlar, 2937 sayılı Kanun’da belirtilen amaçlar dışında kullanılamaz.466 Bilgi ve kayıtların saklanması ile korunmasında gizlilik esastır.467

Tedbirin sona ermesi durumunda dinleme içeriğine ilişkin kayıtlar en geç on gün içinde yok edilir.468 Kayıtların yok edilmesi bir tutanakla tespit edilir ve bu tutanak denetim sırasında ibraz edilmek üzere muhafaza edilir.469

Hâkim kararları ve yazılı emirler MİT görevlileri tarafından yerine getirilir.470 İşlemin başlangıç ve bitiş zamanı ile işlemi yapan görevlinin kimliği tutanakla belirlenir.471

İletişimin denetlenmesine ilişkin faaliyetler sıralı kurum amirleri ve Devlet Denetleme Kurulu tarafından denetlenir.472 Kanunda belirtilen usul ve esaslara aykırı dinlemeler hukukî olarak geçerli sayılmaz ve bu işlemleri gerçekleştirenler hakkında Türk Ceza Kanunu hükümleri uygulanır.473

MİT’in istihbarat üretim sürecinin ilk aşaması, millî güvenlik politikaları doğrultusunda ihtiyaç duyulan bilginin belirlenmesidir.474 Bu aşamada karar makamlarının talepleri, mevcut ve muhtemel tehditler ile kamu kurumlarının istihbarat ihtiyaçları değerlendirilir.475

İhtiyacın belirlenmesi, hangi konularda bilgi toplanacağını, hedeflerin öncelik sırasını ve üretilecek istihbaratın hangi makama sunulacağını şekillendirir.476 Daha önce üretilmiş bilgiler ve mevcut arşiv de yeni bir toplama faaliyetine gerek bulunup bulunmadığının tespitinde kullanılır.477

İhtiyaç tespit edildikten sonra bilgi toplama faaliyetinin kapsamı ve kullanılacak yöntemler planlanır.478 Açık ve kapalı kaynaklardan hangilerinin kullanılacağı, görevli birimler, zamanlama ve öncelikler bu safhada belirlenir.479

Planlama ve yönlendirme aşaması, toplama faaliyetlerinin aynı hedefe yönelmesini ve farklı birimlerin mükerrer veya birbirinden kopuk çalışmalar yürütmesinin önlenmesini amaçlar.480 Yeni bilgi ve gelişmeler ortaya çıktığında plan yeniden değerlendirilebilir.481

İkinci temel safhada belirlenen plan çerçevesinde açık ve kapalı kaynaklardan bilgi ve haber toplanır.482 Bilgi toplama faaliyetinde insan istihbaratı, açık kaynak istihbaratı, sinyal istihbaratı, teknik istihbarat ve siber istihbarat yöntemlerinden yararlanılabilir.483

Toplama yönteminin seçimi, ihtiyaç duyulan bilginin niteliğine, kaynağın erişilebilirliğine ve görevin güvenlik şartlarına göre yapılır.484 Farklı toplama disiplinlerinden elde edilen veriler birbirini tamamlayacak biçimde kullanılabilir.485

MİT ayrıca kamu kurumlarından, kuruluşlardan ve diğer tüzel yapılardan kanunda belirtilen bilgi, belge, veri ve kayıtları alabilir.486 Yabancı veya yerli kurumlar ve kişilerle doğrudan ilişki kurulması da bilgi toplama imkânları arasında yer alır.487

Toplanan ham bilgiler, doğrudan istihbarat ürünü olarak kabul edilmez.488 Bilgiler öncelikle kaynaklarına, konularına, tarihlerine, güvenilirlik düzeylerine ve ilgili oldukları hedeflere göre düzenlenir ve tasnif edilir.489

İşleme safhasında bilgilerin kullanılabilir hâle getirilmesi, farklı biçimlerde elde edilen verilerin ortak bir değerlendirme düzenine aktarılması ve önceki bilgilerle ilişkilendirilmesi gerçekleştirilir.490 Tekrar eden, eksik veya çelişkili bilgiler ayrıştırılarak analiz aşamasına hazırlanır.491

İşlenen bilgiler analiz edilerek anlamlı bir istihbarat ürününe dönüştürülür.492 Bu aşamada bilgiler arasındaki bağlantılar, olayların nedenleri, muhtemel sonuçlar ve tehditlerin gelişim yönleri değerlendirilir.493

Analiz yalnızca mevcut durumun açıklanmasını değil, gelecekte ortaya çıkabilecek risk ve gelişmelere ilişkin değerlendirmelerin hazırlanmasını da kapsar.494 Stratejik istihbarat üretiminde talebin alınması, arşivin incelenmesi, bilgi derlenmesi, ayrıntılandırma, ürünün oluşturulması ve geri besleme aşamaları birbiriyle bağlantılı biçimde yürütülür.495

Analiz sonucunda oluşturulan istihbarat ürünü, ihtiyaç sahibi karar ve uygulama makamlarına ulaştırılır.496 Dağıtımın kapsamı, ürünün konusu ve ilgili kurumların görev alanları dikkate alınarak belirlenir.497

Millî güvenlik istihbaratı CumhurBaşkanına, Genelkurmay Başkanına, Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterine ve gerekli kuruluşlara iletilir.498 Dış istihbarat, terörle mücadele, uluslararası suçlar ve siber güvenlik alanlarında oluşturulan ürünler de görevli kuruluşlara aktarılır.499

MİT’in istihbarat üretim süreci dört temel safhada ele alınır.500 Bu safhalar ihtiyacın ve istihbarat arzının belirlenmesi, bilgi ve haber toplanması, bilgilerin işlenerek analiz edilmesi ve üretilen istihbaratın ilgili birimlere dağıtılmasıdır.501

Dağıtılan istihbaratın kullanılması ve değerlendirilmesi sonucunda yeni bilgi ihtiyaçları ortaya çıkabilir.502 Bu ihtiyaçlar üretim sürecinin yeniden başlamasını sağladığı