The Whale ve Pişmanlık

Sinemada sıkça karşılaştığımız, fiziksel engelleri veya hastalıkları ajitasyon malzemesi yaparak seyircinin gözyaşlarını sömüren o steril melodramları bir kenara bırakın. The Whale, insan ruhunun en karanlık, en yaralı ve en suçlu köşelerine kadar uzanan; öz-yıkımın, pişmanlığın ama her şeyden öte saf dürüstlüğün sınırlarını zorlayan sarsıcı bir klostrofobik dramdır. Darren Aronofsky, bizi bir adamın devasa bedenine ve o bedenin hapsolduğu loş bir daireye kilitlerken, aslında her birimizin ruhunda taşıdığı o "görünmez" ağırlıklarla yüzleşmeye zorluyor.

Filmin tamamı Charlie’nin dairesinde geçer. Mekân, sadece bir ev değil; Charlie’nin kendi suçluluk duygusuyla inşa ettiği, bedenine hapsolmuşluğunu simgeleyen modern bir hapishanedir. Pencereden sızan loş ışık ve dışarıda durmaksızın yağan yağmur, karakterin aslında çoktan "Araf" (Purgatory) içine düştüğünün görsel bir kanıtıdır.

Aronofsky'nin bilinçli olarak tercih ettiği 4:3 (Academy ratio) ekran formatı, bu mekânı daha da daraltarak izleyicinin nefes almasını zorlaştırır. Charlie’nin attığı her adımda çıkardığı o ağır sesler, nefes nefese kalışı ve koltuğundan kalkmak için verdiği o insanüstü çaba, seyirciye sadece fiziksel bir engeli değil, ruhsal bir sıkışmışlığı da aynı darlıkta hissettirilir.

Charlie’nin geçmişte hayatını paylaştığı Alan’ın intiharı sonrası kapıldığı derin suçluluk duygusu, onu kendini yemekle cezalandırdığı bir öz-yıkım sürecine sürüklemiştir. İnsanlardan kaçar, canlı ders verdiği öğrencilerine "dürüst olun" diye yalvarırken, kendi bedeninden utandığı için kamerasını kırık diyerek kapalı tutar. Onun bu sahteliğini ve karanlığını yırtacak tek kişi ise sekiz yaşındayken terk ettiği kızı Ellie’dir.

Ellie, babası tarafından terk edilmenin derin travmasını ve güvensizliğini, etrafındaki herkesi inciten yıkıcı bir öfke kalkanıyla örter. Herkesin, hatta kendi annesinin bile "şeytani" ve kötü bulduğu bu genç kızın asıl gereksinimi, aslında kötü bir insan olmadığını duymaktır. Charlie, kızının tüm hakaretlerine ve zalimliğine şefkatle göğüs gererken, aslında bir insanın içindeki iyiliğe koşulsuzca inanmanın, en yıkıcı ilişkileri bile nasıl iyileştirebileceğini kanıtlar.

Filmde sembol dokusu muazzam bir titizlikle işlenmiştir. Charlie’nin ders anlatırken kullandığı o kapalı kamera, toplumun yargılayan bakışlarına karşı duyduğu utancı ve kendi sahteliğini temsil eder. Kamerayı nihayet açtığı an, onun toplumun "bakışına" karşı en büyük dürüstlük eylemidir.

Pencere önündeki elma ve oraya gelen kuş ise, Charlie’nin kendini yok ederken bile dış dünyadaki başka bir canlıyı besleme, içindeki o saf masumiyeti koruma çabasının en zarif sembolüdür.

Filmin felsefi zeminini kuran ve Charlie’nin tüm varoluşsal sancısını özetleyen o can alıcı çığlığı, aslında hepimizin hayata karşı verdiği o anlam arayışının bir özetidir:

"Hayatımda tek bir doğru şey yaptığımdan emin olmalıyım!"

Charlie için bu dünyadaki tek doğru şey, kızının ruhundaki o saf dürüstlüğü açığa çıkarmaktır. Finalde, fiziksel yıkımın muazzam bir ruhsal yükselişe dönüştüğü o sarsıcı sahnede, Ellie babasının ricasıyla çocukken yazdığı o Moby Dick makalesini ağlayarak okumaya başlar. Edebiyatın ve kelimelerin, insanı kendi kederinden korumak için nasıl bir sığınak olduğunu anlatan o diyalog, filmin de ahlaki savını tamamlar:

"Kitabi okurken Ahab'a çok üzüldüm, çünkü o dev beyaz balinayı öldürdüğünde hayatının daha iyi olacağını sanıyor ama aslında düzelmeyecek. Ama beni en çok üzen şey, yazarın sadece balinaları uzun uzun tasvir ettiği o sıkıcı bölümleri okumaktı. Çünkü biliyordum ki yazar, sadece kısa bir süreliğine de olsa, bizi kendi o kederli ve üzücü hikayesinden uzaklaştırmak, bizi ondan kurtarmak istiyordu. Bu kitap bana kendi hayatımı düşündürdü."

The Whale, Thomas’ın vaat ettiği dini dogmaların ötesinde, gerçek kurtuluşun ancak ve ancak insani dürüstlükle mümkün olduğunu savunur. Filmin final sahnesinde Charlie, kızının gözlerinin içine bakarak, yerçekimine ve kendi deforme olmuş bedenine meydan okurcasına ayağa kalkar.

O ana kadar bir hapishane olan daire, Ellie’nin okuduğu kelimelerin gücüyle bir özgürleşme alanına dönüşür. Charlie bir ışık seline doğru, ruhsal dengesini bulmuş ve bir şeyi doğru yapmış olmanın huzuruyla can verirken; izleyiciyi de kendi hayatlarındaki sahtelikleri, kaçışları ve pencerelerinin önüne bıraktıkları elmaları sorgulamaya davet eden zamansız bir başyapıta imza atıyor.