Sultanhisar (İlçe)

Sultanhisar; Türkiye'nin batısında, Aydın il merkezinin yaklaşık 30 kilometre doğusunda, Aydın–Denizli karayolu üzerinde stratejik bir noktada konumlanmaktadır. İlçe; doğuda Nazilli, batıda Köşk, güneyde Yenipazar ve kuzeyde Ödemiş ilçeleriyle komşudur. Bölgede tipik Akdeniz iklimi hâkimdir; yaz mevsimi sıcak ve kurak, kış mevsimi ise ılık ve yağışlı bir karakter sergilemektedir. Dağların denize dikey doğrultuda uzanması, denizden gelen rüzgârların iç kesimlere nüfuz etmesine imkân tanıyarak aşırı sıcakların oluşmasını engellemektedir. Yıllık sıcaklık ortalaması 17 °C, yıllık yağış ortalaması ise 600 kg/m² olarak kaydedilmiştir. Yağış dağılımında mevsimsel düzensizlikler görülmekle birlikte, yüksek kesimlere kış aylarında kar yağışı düştüğü tespit edilmiştir.

Sultanhisar'ın yerleşim tarihi antik döneme, Pelasg topraklarına kadar uzanmaktadır. Bölgeye Türkmen grupların gelişi 1200'lü yıllara dayanmakta; yöre 1270–1307 yılları arasında Menteşeoğulları, 1307–1390 yılları arasında Aydınoğulları ve 1390–1922 yılları arasında Osmanlı Devleti egemenliği altında kalmıştır. İlçenin ismi, Aydınoğlu Beyliği'nin kurucusu Mehmet Bey'in kız kardeşi Nilüfer Sultan adına inşa edilen hisardan gelmektedir. Tarih boyunca Kral Yolu ve İpek Yolu gibi ticaret güzergâhları üzerinde yer alması kentin önemini korumasını sağlamıştır. Milli Mücadele döneminde Sultanhisar, Kuva-yı Milliye direnişinin merkezlerinden biri olmuştur. Özellikle 1919 yılında Yörük Ali Efe ve grubunun gerçekleştirdiği Malgaç Demiryolu Köprüsü baskını, Milli Mücadele'nin ilk planlı ve örgütlü saldırısı olarak tarihe geçmiştir.

İlçe merkezine 3 kilometre mesafede bulunan Nysa Antik Kenti, Karia bölgesinin en önemli yerleşim birimlerinden biri kabul edilmektedir. Hellenistik dönemde kurulan kent, Roma döneminde bir kültür ve eğitim merkezi haline gelmiştir. Kent içerisindeki yapılar arasında 12.000 kişilik tiyatro, 30.000 kapasiteli stadyum ve Efes Celsus Kütüphanesi'nden sonra Anadolu'nun en iyi korunmuş ikinci antik kütüphanesi bulunmaktadır. Ayrıca eğitim amaçlı kullanılan Gymnasium, sosyal yaşamın merkezi olan Agora ve 600–800 kişi kapasiteli Bouleuterion kentin mimari zenginliğini oluşturmaktadır. Günümüzde Türkiye'nin ilk "Arkeopark" projelerinden biri olarak düzenlenen alan, Roma mimari ve mühendislik özelliklerini topografya ile uyumlu bir şekilde yansıtmaktadır.

^{Nysa Antik Kenti (}Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü⁾

İlçenin önemli yerleşim birimlerinden Atça, Türkiye'de örneği az rastlanan bir şehir planlamasına sahiptir. Atça, Paris'teki Etoile Meydanı örnek alınarak ızgara plan tipinde yeniden inşa edilmiştir. Bu plana göre 8 ana cadde, merkezdeki Atça Parkı'nda birleşmekte ve düzenli sokaklar bu caddeleri dik kesmektedir. 1867 yılında belediye teşkilatı kurulan Atça, Ege Bölgesi'nin ilk belediyelerinden biridir. Bir diğer yerleşim olan Salavatlı'nın kuruluşu ise 1730'lu yıllara dayanmakta olup geçim kaynağı tarım ve hayvancılığa dayalıdır.

Sultanhisar ekonomisi büyük ölçüde tarımsal üretime ve bu üretime dayalı sanayiye dayanmaktadır. İlçede çilek, pamuk, zeytin, incir, narenciye ve sebze yetiştiriciliği yapılmaktadır. Çilek üretimi ilçenin temel ekonomik faaliyetidir; Sultanhisar, Türkiye genelinde çilek üretiminde ikinci sırada yer almaktadır. Yıllık yaklaşık 35.000 ton çilek üretimi gerçekleştirilmekte ve bu ürünün %60'ı Rusya, Ukrayna, Romanya ve Orta Doğu ülkelerine ihraç edilmektedir. Bölgede ayrıca zeytinyağı ve çırçır fabrikaları ile narenciye mumlama tesisleri faaliyet göstermektedir. Üretim verimliliğini artırmak amacıyla yüksek seralara ve topraksız tarım uygulamalarına geçiş teşvik edilmektedir.

^{Çilek (}Sultanhisar Belediyesi⁾

İlçede okuma yazma oranı %97 seviyesindedir. Eğitim altyapısı; anaokulu, ilkokul, ortaokul ve lise düzeyindeki kurumlarla desteklenmektedir. Yükseköğretim alanında Adnan Menderes Üniversitesi'ne bağlı Atça Meslek Yüksekokulu 2008 yılından bu yana eğitim vermektedir. İlçenin idari yapısı 18 mahalleden oluşmakta ve nüfusu yaklaşık 19.791 olarak kaydedilmiştir. Kamu hizmetleri Kaymakamlık ve Sultanhisar Belediyesi aracılığıyla yürütülmektedir. Sosyal yaşamı desteklemek amacıyla belediyeye ait konaklama tesisleri ve Atça Parkı gibi rekreasyon alanları halka hizmet vermektedir.