Önder Küçükerman (1939, Trabzon - ), Türk akademisyen, endüstriyel tasarımcı, iç mimar ve yazardır. Türkiye’de endüstriyel tasarım disiplininin akademik ve kurumsal bir kimlik kazanmasında faaliyet göstermiş; 1971 yılında Türkiye'nin ilk Endüstri Tasarımı Bölümü'nü kurmuştur. Geleneksel Anadolu tasarım mirası, Türk evi mekân yapısı, cam sanayii tarihi ve endüstriyel mirasın korunması konularında gerçekleştirdiği çok sayıda akademik araştırma, kitap ve sektörel tasarım projesiyle tanınmaktadır.

Önder Küçükerman, 1939 yılında Trabzon'da doğmuştur. Ailesinde yayıncılık ve sanat alanlarında faaliyet gösteren kişiler yer almaktadır. Trabzon'un Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş dönemindeki yayımcılarından "Kitabi Hamdi Efendi" (Hamdi Efendi) ile eşi Belkıs Peker, Küçükerman'ın anne tarafından büyükbabası ve büyükannesidir. Aynı zamanda ressam Orhan Peker'in yeğenidir.

Küçükerman, orta ve lise öğreniminin ardından İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'ne (bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) girmiştir. 1965 yılında bu kurumdan mezun olmuş ve mezuniyetinin ardından aynı yıl Akademi bünyesinde asistan olarak göreve başlamıştır. Akademik uzmanlaşma sürecinde kişi-çevre ilişkileri, iç mekân tasarımı ve oturma eylemi üzerine odaklanmıştır. 1977 yılında "Kişi-Çevre İlişkilerinde Çağdaş Gelişimler ve Oturma Eylemi" başlıklı çalışmasıyla doçent unvanını almıştır.

Küçükerman'ın akademik kariyerindeki ana odak noktalarından biri endüstriyel tasarım eğitiminin kurumsallaşması olmuştur. 1971 yılında, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'ne bağlı olarak kurulan Uygulamalı Endüstri Sanatları Yüksek Okulu (U.E.S.Y.O.) bünyesinde, Türkiye’deki ilk Endüstri Tasarımı Bölümü'nü kurmuş ve 1980 yılına kadar bu bölümün başkanlığını yürütmüştür.

1980 yılında Endüstri Sanatları Fakültesi Dekan Yardımcılığı görevine getirilmiştir. 1982 yılında, Akademi’nin Mimar Sinan Üniversitesi’ne dönüştürülmesi sürecinde Mimarlık Fakültesi bünyesinde kurulan Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü’nün başkanı olmuş ve bu görevi emekli olduğu 2006 yılına kadar kesintisiz sürdürmüştür. 1987-1993 yılları arasında iki dönem boyunca Mimar Sinan Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dekanlığı görevini yapmıştır. Ayrıca akademik araştırmaları desteklemek amacıyla 1979 yılında Endüstri Tasarımı Araştırma ve Yayın Enstitüsü (E.T.A.Y.E.) başkanlığını ve 2000 yılında Endüstri Tasarımı Araştırma Merkezi (E.T.A.M.) kurucu müdürlüğünü üstlenmiştir.

11 Temmuz 2006 tarihinde yaş haddinden dolayı Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi'nden emekli olmasının ardından akademik çalışmalarına farklı vakıf ve kurumlarda devam etmiştir. Eylül 2006'da Haliç Üniversitesi Rektör Yardımcılığı görevine atanmış; 2008-2015 yılları arasında bu üniversitenin Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü Başkanlığı, 2015-2021 yılları arasında ise Mimarlık Fakültesi Dekanlığı görevlerini yürütmüştür. Ağustos 2021'de kurulan Haliç Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi'nin kurucu müdürlüğüne getirilmiş olup halen bu görevi ve öğretim üyeliğini sürdürmektedir.

Beykoz işi bir çeşmibülbül sürahi (Antikalar.com)

Küçükerman, akademik kariyerinin yanı sıra sanayi kuruluşları ile tasarım projeleri yürütmüştür. Kariyeri boyunca çeşitli sektörlerde 236 adet tescilli tasarım projesi gerçekleştirmiştir. Tasarım ortaklığı yürüttüğü ve danışmanlık yaptığı başlıca kuruluşlar ve projeleri şunlardır:

• Paşabahçe Cam Sanayii (1971-1993): Tasarım yöneticiliği ve danışmanlığı yürütmüştür. Geleneksel "Çeşm-i Bülbül" ve Beykoz camcılığı tekniklerini endüstriyel üretime entegre eden cam ürün tasarımları yapmıştır.

TOFAŞ OSA Projesi çalışmalarında FIAT İş Geliştirme Direktörü Jan Nahum ile (onderkucukerman.com)

• Otomotiv Sanayii: Chrysler Kamyon Sanayii (1981-2001) bünyesinde AS serisi kamyon ve kamyonet konsept tasarımlarını gerçekleştirmiş; Tofaş (1997-2001) bünyesinde araç içi ve dışı detay tasarımları yapmış ve "100 Adımda Endüstri İçin Ürün Tasarlamak" metodolojisinin geliştirilmesinde koordinatörlük yapmıştır.
• Kamu ve Diğer Kuruluşlar: Sümerbank/Sümerhalı bünyesinde yönetim kurulu üyeliği ve tasarım yönetimi yapmış, TBMM Milli Saraylar Daire Başkanlığı için porselen ve Hereke halı tasarımları hazırlamıştır. Ayrıca Demirdöküm için fırın ve sobalar, Telefunken için televizyon kabinleri tasarlamıştır.

Küçükerman, 1984-1992 yılları arasında Başbakanlık, Devlet Bakanlığı ile Turizm ve Kültür Bakanlıkları bünyesinde danışmanlık yapmıştır. Bu kapsamda "Türkiye’de geleneksel endüstri kaynaklarının tasarım ve yaratıcılık açılarından düzenlenmesi ve geliştirilmesi" amacıyla çeşitli devlet projeleri hazırlamıştır. 1991 yılından itibaren Uluslararası Endüstri Mirasını Koruma Komitesi (TICCIH) Türkiye muhabirliği ve temsilciliği görevini üstlenerek tarihi sanayi kuruluşlarının belgelenmesi süreçlerini yürütmüştür.

Yaratıcılık, endüstriyel tasarım tarihi, geleneksel Anadolu üretimi ve mimarlık konularında 70'in üzerinde kitap kaleme almıştır.

• Türk Evi Analizi: "Kendi Mekânının Arayışı İçinde Türk Evi" (1985/2007) adlı kitabında Türk evini modüler bir sistem olarak incelemiştir. Odaları her türlü eylemi barındıran bağımsız birer tasarım birimi, sofaları ise bu birimleri birleştiren ortak alanlar olarak tanımlamıştır.^【1】
• Endüstriyel Miras Araştırmaları: Feshane Defterdar Fabrikası (1988), Yıldız Çini Fabrikası, Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası ile Hereke Fabrika-i Hümayunu gibi Osmanlı dönemi sanayi tesislerinin üretim yapılarını ve tasarım felsefelerini inceleyen kitaplar yayınlamıştır.
• Tasarım Kuramı: "Endüstri Tasarımı, Endüstri İçin Ürün Tasarımında Yaratıcılık" (1996) ve "Tarihi Süreç İçinde Tasarım, Üretim, Endüstri ve Yaratıcılık" (2015) gibi çalışmalarında tasarımın endüstrideki kuramsal temellerini ele almıştır.

Küçükerman, televizyon ve medya alanında da tasarım bilincinin yaygınlaşması için çalışmış ve 16 belgesel projesine katkı sunmuştur. TRT için hazırladığı "Tepedeki Yelkenli" belgeseliyle 1993 yılında Sedat Simavi Televizyon Ödülü’nü kazanmıştır. 2022 yılında Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı tarafından yürütülen "Türk Kültürünün Canlı Tanıkları" belgesel serisinde hayatı ve çalışmaları kaydedilmiştir. Ayrıca İzmir Ekonomi Üniversitesi DATUMM (Türkiye'de Modern Mobilya) projesi kapsamında, Deniz Hasırcı, Zeynep Tuna Ultav ve Melis Örnekoğlu Selçuk tarafından yürütülen sözlü tarih çalışmasında hayatı, eğitimciliği ve tasarımları incelenmiş; bu çalışma "Sözlü Tarih Yöntemiyle Türkiye'de Mobilya ve İçmimarlık Tarihini Okumak: Önder Küçükerman" başlığıyla kitap ve belgesel film olarak yayınlanmıştır.

Akademik ve tasarımsal çalışmaları nedeniyle çeşitli ödüllere layık görülmüştür:

• 1964: Ahmet Andiçen Birincilik Ödülü
• 1993: Sedat Simavi Televizyon Ödülü
• 2019: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından verilen "Türk Tasarım Konseyi 2018 Onur Ödülü"
• 2022: Zeytinburnu Belediyesi "2. Kent Çalışmaları Ödülleri" kapsamında kentsel kültür mirası ve sanayi tarihi üzerine çalışmaları dolayısıyla "Jüri Özel Ödülü"

Tasarım alanında yurt içinde ve yurt dışında tescilli patentleri bulunmaktadır. Bunlar arasında Alman Patent Ofisi (Deutsches Patentamt) tescilli "Basket-Pitcher" (1981) ve "Palmen Dekor" (1985) ile Türkiye'de tescil edilen "Özel Separatörlü Atık Kutusu" (1990) ve "LPG Servis İstasyonu" (1996) yer almaktadır.

Önder Küçükerman, Yüksek İç Mimar Gözen Küçükerman ile evlidir. Çift, evliliklerinin yanı sıra ortak mesleki çalışmalar da yürütmüş; özellikle tüm Anadolu genelinde geleneksel Türk evlerinin fotoğraflanması, belgelenmesi ve rölevelerinin çıkarılması gibi geniş kapsamlı arşiv çalışmalarını birlikte gerçekleştirmiştir. Önder ve Gözen Küçükerman çiftinin Orhan adında bir oğlu bulunmaktadır.