Kaptan Paşa Cami

Kaptan Paşa Camii, İstanbul'un Üsküdar ilçesinde, Kaptanpaşa Sokağı ile Aziz Mahmut Efendi Sokağı'nın kesişiminde yer almaktadır. İlk olarak 1499 yılında Hamza Fakih Efendi tarafından mescit olarak yaptırılmıştır. Bu ilk yapının ardından zamanla harabe hale gelen mescit, 1728-1729 yıllarında Kaptan-ı Derya Kaymak Mustafa Paşa tarafından camiye dönüştürülerek bugünkü şekliyle yeniden inşa edilmiştir. Ancak, 1890 yılında çıkan bir yangın sonucu cami büyük zarar görmüş, aynı yıl içinde Helvacı Kızı Şerife Nefise Hanım tarafından tamir edilmiştir.

^{Kaptan Paşa Cami (Kaynak:} Insatgram/cami.istanbul⁾

Kaptan Paşa Camii, kare planlı olup tek kubbeli bir yapıdır. Yapının inşasında kullanılan taş, özellikle kefeki taşıdır. Cami, üç yönden merdivenle ulaşılabilen bir son cemaat yerinin bulunduğu, taş temelli ve ahşap yapılıdır. Son cemaat yeri, oldukça bakımlıdır ve ahşap kısımları yenilenmiştir. Cami içindeki mihrap, mermer ve mukarnas (skalaktit) işçiliğiyle yapılmış, yanlarında kumsaati desenli sütunçeler yer alır. Minber de tamamen mermerden olup zengin bir şekilde süslenmiştir. Minberin kapı kısmı rûmî motiflerle bezelidir, yanında ajur tekniğinde yapılmış yan korkuluklar bulunur.

Kubbe, sekiz köşeli bir kasnağa oturmuştur, üst pencerelerinde renkli alçı şebekeler yer alır. İç mekan, kalem işi süslemelerle zenginleştirilmiş olup, rûmi ve sembolik bitki motifleri sıkça kullanılmıştır. Cami içinde yer alan vitray süslemelerde ise sülüs yazılar ve rûmî desenler dikkat çeker.

^{Kaptan Paşa Cami, Kubbesi (Kaynak:} Instagram/cami.istanbul⁾

Cami, tarihsel sürecinde birkaç kez onarım görmüştür. 1890’daki yangından sonra, Şerife Nefise Hanım tarafından yapılan büyük onarım, camiyi eski ihtişamına kavuşturmuştur. 1974-1975 yıllarında ise küçük çaplı bir onarım gerçekleştirilmiş, 1991-1992 yıllarında ise Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından kapsamlı bir restorasyon yapılmıştır. Bu restorasyonda, çürüyen ahşap ve kurşun kısımlar yenilenmiş ve yapının korunması için gerekli tedbirler alınmıştır.

^{Kaptan Paşa Cami (Kaynak:} Insatgram/cami.istanbul⁾

Cami içi, kalem işi süslemelerle bezeli olup özellikle kubbe altındaki desenler, vitray süslemeler ve mihrap çevresindeki işçilik oldukça dikkat çekicidir. Kubbe içinde, kalem işi rûmi desenler ve daire içinde yer alan sülüs hattıyla yazılmış "İnnellâhe yümsiküs semevâti vel arza..." ayeti, camiye görsel bir derinlik katmaktadır. Mihrabın solunda yer alan işlenmiş ahşap saat ise mekânın estetiğini tamamlayan unsurlardan biridir.

Caminin avlusu, iki sokağa açılan kapılarla ulaşılabilir. Aziz Mahmut Efendi Sokağı'na açılan kapısının yakınında, Şehzade Seyfeddin adına 1141 (1728-1729) tarihinde yapılmış olan klasik bir çeşme yer almaktadır. Ayrıca, caminin güneybatısında, camiye bitişik olmayan bir diğer çeşme de bulunmaktadır.

Caminin minaresi de kefeki taşından yapılmıştır ve soğan şeklindeki pabucu, profilli iki çemberle süslenmiştir. Minareye müezzin mahfilinden bir giriş vardır. Ayrıca, minareye, son cemaat yerinden yeni inşa edilmiş güzel bir ahşap merdivenle ulaşılmaktadır.