İstihkak

Arapça ḥ-ḳ-ḳ (ح ق ق) kökünden neşet eden ve "hak etme, hakediş" manalarına gelen istiḥḳāḳ (اِستحقاق) sözcüğünden mülhemdir. Kelime, "hak idi" anlamındaki ḥaḳḳa (حَقّ) fiilinin istif‘āl vezninde (X. bab) türetilmiş masdar formudur. Bu vezin yapısı, eylemin bir talep veya süreç neticesinde bir nitelik kazanmasını ifade eder; dolayısıyla istihkak, bir hakkın kişi üzerinde yerleşik hale gelmesini ve yasal/ahlaki bir geçerlilik kazanmasını niteler.

• Hukuk ve Mevzuat: Bir varlık veya hak üzerindeki mülkiyet iddiasının yasal olarak kanıtlanması durumunu ifade eder. Özellikle icra-iflas hukukunda, bir malın aidiyetine dair açılan uyuşmazlık davalarının (istihkak davası) temel kavramıdır.
• İş Dünyası ve Kamu İhaleleri: Bir hizmetin veya projenin sözleşmede belirtilen aşamalarının tamamlanmasıyla, yüklenicinin elde ettiği mali hak edişi tanımlar. Yapılan işin bedelinin sistemli bir şekilde ödenmesi sürecini kapsar.
• Toplum ve Siyaset Bilimi: Sosyal adaletin sağlanması noktasında, görev ve sorumlulukların bireylere "liyakat" esaslı dağıtılmasını vurgulayan ahlaki bir normdur. Hak edilen statü ile sahip olunan imkanlar arasındaki doğru orantıyı temsil eder.
• Felsefe ve Etik: Bireyin eylemleri ve çabaları sonucunda manevi bir karşılığa, bir değere veya takdire şayan görülmesi durumunu betimleyen kavramsal bir araç olarak kullanılır.