Görünmeyen Üniversite

Türkiye’nin yakın tarihine baktığımızda karşımıza, bu ülkenin manevi coğrafyasında, duvarları olmayan ancak tesiri kıtaları aşan bir eğitim ocağı yükselmiştir. Peki bu ocağın adı nedir? "Görünmeyen Üniversite".  Bu yapı, bildiğimiz akademik kürsülerden, diplomalardan ve amfilerden çok çok uzaktır. Yazar Ersin Gürdoğan’ın da vurguladığı üzere "bu üniversite başka üniversitelere benzemez." ^【1】Peki bu “Görünmeyen Üniversite”nin ismi nedir? Mehmet Zahit Kotku’dur.

^{Mehmet Zahit Kotku} (TDV İslam Ansiklopedisi)

Mehmet Zahit Kotku, bu müstesna okulun hem kurucusu hem de her bir talebesinin ruhuna dokunan manevi bir rektörüdür. O, insanı sadece bilgiyle donatmayı değil, eşyaya ve hadiselere Peygamberî bir nazarla bakmayı gaye edinmiş, fertlerin iç dünyalarını zenginleştirerek bir medeniyet ve gelişim ocağı inşa etmiştir.

1897 yılında Bursa’da başlayan hikayesi, daha üç yaşındayken annesi Sabire Hanım’ı kaybetmenin verdiği öksüzlük duygusuyla şekillenmiştir. Kafkasya’dan Anadolu’ya hicret eden bir ailenin ferdi olan Zahit Kotku, çocukluğunu ve gençliğini bu hüzünle yaşamış ve 18 yaşına bastığında vatan müdafaası için Suriye cephesine koşmuştur. Birinci Dünya Savaşı’nın o çetin yıllarında, ordunun Suriye’den çekilişine ve bir imparatorluğun çöküşüne tanıklık eden Mehmet Zahit Kotku, 1919’dan 1922’ye kadar İstanbul’da askerlik görevini sürdürürken, bir yandan da ruhundaki o büyük boşluğu ilahi aşkla doldurmanın yollarını aramıştır. ^【2】

İstanbul’un cami dersleri ve vaazlarıyla ruhunu teskin etmeye çalışan Mehmet Zahit Efendi, 1920 yılında Cağaloğlu’ndaki Fatma Sultan Camii’nin yanındaki Gümüşhânevî Tekkesi’ne adım attığında, hayatının akışını değiştirecek ve kendisini “Görünmeyen Üniversite” yapacak kişiyle tanışmıştır. Peki kimdir bu zat? Dağıstanlı Ömer Ziyâeddin Efendi’ye intisap ederek başlayan manevi yolculuk süreci, mürşidinin vefatıyla Mustafa Feyzi Efendi’nin dizinin dibinde kemale ermiştir.^【3】

1505 yılında II. Bayezid’in veziri İskender Paşa tarafından yaptırılan ve kare planıyla Kâbe’nin ölçülerini andıran bu mübarek cami, Mehmet Zahit Kotku’nun gelişiyle adeta yeniden canlanmış ve çiçek açmıştır. Yüzyılların yorgunluğunu taşıyan bu kesme taş yapı, mukarnaslı mihrabı, mermer kürsüsü ve kalem işi süslemeleriyle sadece mimari bir eser değil, binlerce insanın hidayetine vesile olan bir dergâh haline gelmiştir. 1958 yılında bu camiye tayin edilen Mehmet Zahit Kotku, pazar ikindi namazlarından sonra okuttuğu Râmûzü’l-eḥâdîs dersleriyle, caminin her köşesini ilim ve irfanla doldurmuştur.^【4】

^{İskenderpaşa Camii} (TDV İslam Ansiklopedisi)

Onun irşadı, sadece tesbih taneleri ve mescit duvarları arasında hapsolmamış; müslümanların izzetini korumak için sanayileşmenin ve yerli üretimin gerekliliğini, Müslümanların her yönde ve alanda olmasını tavsiye etmiş ticaret ve siyasette olmasını her fırsatta dile getirmiştir. ^【5】Bu uyarı, Türkiye’nin ilk yerli motor fabrikası olan Gümüş Motor’un kurulmasına giden yolu açmış, isminide Gümüşhanevi Dergahı'ndan almış^【6】; Necmettin Erbakan ve Turgut Özal gibi devlet adamlarının yetiştiği bu ocak, Türkiye’nin savunma ve üretim iradesinin merkezi olmuştur.^【7】

Mehmet Zahit Kotku için din, hayattan kopuk bir merasimler bütünü değil, bizzat hayatın kendisi ve insana hizmettir. O, selamı sadece dille söylenen bir kelam değil, "yolda karşılaştığın kardeşinin ihtiyacını öğrenip, elinden geleni yaptıktan sonra yola devam etmek" olarak tarif etmiş ve din kardeşin için elinden ne geliyorsa yapılmasını tavsiye etmiştir.^【8】 Talebelerine ve sevenlerine her daim hakkı tavsiye eden, ulemanın toplumsal meselelerde öncü olması gerektiğini savunan bu büyük zat, Cennet Yolları ve Tasavvufî Ahlâk gibi eserleriyle, nefis terbiyesinin ve ana-baba hakkının ehemmiyetini kalplere nakşetmiştir.

^{Mehmet Zahit Kotku Kabri} (TDV Ansiklopedisi)

13 Kasım 1980 tarihinde, ardında binlerce yetim gönül bırakarak sonsuzluk alemine göç eden Mehmet Zahit Kotku, vefatından bir hafta önce Medine’de iken hayatının özetini şu cümlelerle ifade etmiştir: "Dünyada her şey boş... Para da boş, kitap da boş, dervişlik de boş... Mühim olan iyi bir kul olabilmektir."^【9】

Süleymaniye Camii’nde kılınan cenaze namazının ardından Kanûnî Sultan Süleyman Türbesi hazîresine defnedilen bu büyük mürşid, "Görünmeyen Üniversite"nin sönmeyen ışığı olarak gönüllerde yaşamaya devam etmekte ve hala daha günümüze ışık tutmaktadır.