Giresun Yaylaları

Giresun yaylaları Doğu Karadeniz Bölgesi’nde yer alan ve genellikle ilin yüksek kesimlerinde bulunan yaylak alanları ile oba yerleşmelerini ifade eder. Giresun’da orman örtüsü yaklaşık 2000 metre yükseltide sona ermekte ve bu yükseltinin üzerindeki alanlarda ise yaz aylarında yeşilliğini koruyan ise alpin çayırlar ve alpin bitki toplulukları görülmektedir. Orman kuşağının sona erdiği alanlarda başlayan yaylalar tarihsel olarak yaylacılık, hayvancılık ve mevsimlik yerleşim faaliyetleriyle ilişkilidir. Giresun’daki mera ve yaylak alanları coğrafi konum itibarıyla genellikle kuzeyden güneye, sahilden iç kesimlere doğru uzanan bir düzen göstermektedir.

^{Başlıca Giresun Yaylaları (Yapay Zekâ ile Oluşturulmuştur.)}

Giresun yaylaları, Giresun ve Karagöl dağlarının şekillendirdiği topoğrafik yapı içerisinde yer alır. Yaylalar genellikle 1600–2250 metre yükselti kuşağında bulunmaktadır. Bazı yayla alanlarında yükselti 3000 metreyi aşmaktadır. Karagöl Dağları’nda bulunan Karagöl Tepesi 3107 metre, Kırklar Tepesi ise 3040 metre yüksekliğe sahiptir.

Yayla alanlarında alpin bitki örtüsü yaygındır. Bölgenin yüksek kesimleri yaz aylarında dahi yeşil kalabilen çayırlarla kaplıdır. Giresun dağlarında ayı, kurt, kartal ve tavşan gibi yabani hayvan türleri yaşamaktadır. Ormanlık alanlarda göknar, kızılçam, gürgen, kızılağaç ve pelit gibi ağaç türleri görülmektedir.

Karagöl Dağları çevresinde çok sayıda göl ve oba yerleşmesi bulunmaktadır. Aygır Gölü, Karagöl Gölü, Bağırsak Gölü, Camlı Göl, Sağrak Gölü ve Kazan Gölü bunlar arasında yer alır. Bu göllerin çevresinde Eğrikaya, Kanlıağıl, Avşar, Yukarı Belen ve Aşağı Belen gibi oba yerleşmeleri bulunmaktadır.

^Karagöl (Giresun Valiliği)

Yaylacılık, Giresun’da tarihsel olarak hayvancılığa dayalı bir yaşam biçimiyle bağlantılıdır. Genel anlamda yayla hayvan beslemek amacıyla belirli mevsimlerde gidilen ve bazı alanlarda tarım yapılabilen yer olarak tanımlanmaktadır. Bölgesel kullanımda ise hayvan otlatılan alanları, ormanlık sahaları ve yerleşim alanlarını kapsayan geniş bir anlam taşımaktadır. Yayla yerleşimlerinde evlerin bulunduğu bölümler oba olarak adlandırılmaktadır.

Bölgeye gelen konar-göçer topluluklar yaylacılık kültürünü ve buna bağlı bazı kültürel unsurları beraberlerinde getirmiştir. 1515 yılı Osmanlı kayıtlarında Giresun bölgesinde yer alan Vilayet-i Çepni sınırları içerisinde Uluköy, Harıd, Akçal, Gönderi, Köy-yeri, Elmacık, Döşek ve Akdaş gibi adlarla anılan 26 yaylak yerleşmesinden söz edilmektedir. Bu yaylakların hayvan besleme, ekim ve hava değişimi amacıyla kullanıldığı belirtilmektedir.^【1】

Bölge halkı temel tarım ürünlerinin elde edildiği sahil kesimine yakın köylere “cenik” adını vermektedir. Her köyün veya sülalenin belirli bir yaylası ya da obası bulunmaktadır. Bu yaylalar çoğunlukla köyün tapulu malı niteliğindedir. Bazı yaylalarda kullanım hakkı başka yayla sakinlerine kiralanabilmekte ve bu uygulama “kırtıl” olarak adlandırılmaktadır.

^{Kümbet Yaylası} (Anadolu Ajansı)

Yaylacılık kültürünün oluşumunda iklim koşulları ve hayvancılık belirleyici olmuştur. Mevsimsel yağış düzeni ve otlakların dönemsel kullanımı yazlak-güzlek-kışlak düzenine dayalı yarı yerleşik bir yaşam biçiminin gelişmesine neden olmuştur. Büyükbaş ve küçükbaş hayvan sürülerinin otlatılması amacıyla yaz aylarında yaylalara çıkılmış, kış aylarında ise daha düşük rakımlı alanlarda yaşam sürdürülmüştür.

Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü 2025 yılı verilerine göre ildeki yaylak alanlarının yüzölçümü 66.282,79 hektardır. Yararlanılabilir yeşil ot verimi 270 olarak belirtilmiş, otlatma kapasitesi ise 25.566,22 BBHB olarak kaydedilmiştir.^【2】

Yayla ve mera alanlarının hukuki statüsü çeşitli düzenlemelerle belirlenmiştir. Bu düzenlemelerde meraların, su ve çim kaynaklarının ortak mülkiyet statüsüne sahip köy veya köy halkları tarafından kullanılabileceği belirtilmiştir. Ayrıca bu alanlar alım satıma konu edilmemektedir.

Kümbet Yaylası, Dereli ilçesi sınırlarında yer almakta olup Giresun şehir merkezine yaklaşık 60 kilometre uzaklıktadır. Yayla 1600–1950 metre yükselti kuşağında bulunmaktadır. Kümbet Turizm Merkezi; Erenler Yaylası, Can Obası, Çeğerli Yaylası, Tekke Yaylası, Çomakkonağı Obası, Yağmurca Yaylası, Çeğerçukur Obası, Köyyeri Obası, Hamurlu Obası ve Elemeği Obası gibi çevredeki çok sayıdaki oba ve yayla yerleşmesini kapsamaktadır. Yaylacılık döneminde bu yerleşmelerin merkezi konumundadır.

^{Bektaş Yaylası} (Giresun Valiliği)

Bektaş Yaylası, Giresun merkeze yaklaşık 56 kilometre uzaklıkta bulunmaktadır. Merkezi 2000–2250 metre yükseltiye yayılmıştır. Kulakkaya Yaylası, Melikli Obası, Kurttepe Mevkii ve Alçakbel Orman İçi Piknik Alanı ile birlikte Bektaş Turizm Merkezi’ni oluşturmaktadır. Yayla çevresinde çok sayıda oba yer almaktadır. Kurttepe mevkiinde kış aylarında kar kayağı yaz aylarında ise çim kayağı yapılabilmektedir.

Sis Dağı, Görele ilçesi sınırlarında yer almakta olup 2182 metre yüksekliğe sahiptir. Sahile yaklaşık 40 kilometre uzaklıktadır. Bölge, doğa sporları ve dağcılık faaliyetleri açısından kullanılan alanlardan biridir. Sis Dağı Şenlikleri her yıl düzenlenmektedir. Sis Dağı “C Statüsünde Milli Park” olarak koruma altına alınmıştır.^【3】

^{Kulakkaya Yaylası} (Giresun Valiliği)

Kulakkaya Yaylası yaklaşık 1700 metre rakımda bulunmaktadır. Giresun şehir merkezine 40 kilometre uzaklıktadır. Yayla, orman gülleri ve vargit çiçekleriyle bilinmektedir. Yol güzergâhında Despot Kayası ve Suyu, Erimez Mevkii ve Gelin Kayası gibi doğal alanlar bulunmaktadır. Alçakbel Orman İçi Piknik Alanı ve Orman İçi Eğitim Tesisleri günübirlik kullanım alanları arasında yer almaktadır.

Giresun’un en yüksek ikinci dağı olan Karagöl Dağları çevresinde çok sayıda oba yerleşmesi bulunmaktadır. Elmalı, Bozattaşı ve İnboynu obaları bunlar arasındadır. Bölgede Aygır Gölü, Karagöl Gölü, Bağırsak Gölü, Camlı Göl, Sağrak Gölü ve Kazan Gölü yer almaktadır. Alan trekking ve doğa yürüyüşleri için kullanılmaktadır.

^{Paşakonağı Yaylası} (Kültür Portalı)

Paşakonağı Yaylası, Bulancak ilçesi sınırlarında ve Kovanlık beldesinde yer almaktadır. Deniz seviyesinden yaklaşık 1450 metre yüksektedir. Bölgede açelyalar, vadiler ve şelaleler bulunmaktadır. Karasay Şelalesi, Geçilmez Vadisi, Çiğseli Gölü ve Kızılot Çayırı çevredeki doğal alanlar arasında yer almaktadır.

Çakrak Yaylası, Giresun’a yaklaşık 80 kilometre uzaklıktadır. Bölgede kemer köprüler, kilise kalıntıları ve değirmen kalıntıları bulunmaktadır. Çıkrıkkapı Obası’nda yer alan Hacı Abdullah Duvarı yaklaşık 1610 yılında inşa edilmiştir. Yaklaşık 6,5 kilometre uzunluğundaki duvar mera alanları ile yerleşim alanlarını ayırmak amacıyla yapılmıştır.

Gölyanı Obası, Yağlıdere ilçesine bağlı Sınır köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. İlçeye 51 km uzaklıktadır. Bölgede doğal bir göl bulunmaktadır. Yerleşmede geleneksel hartama tipi ahşap yapılar yer almakta olup alan doğal sit statüsü kapsamında korunmaktadır.

Geleneksel yayla evleri, basit planlı ve çok işlevli yapılar olarak inşa edilmiştir. İlk dönemlerde tek katlı ve tek mekanlı olan yapılar zamanla genişlemiş, odaların sayısı artmış ve misafir odaları eklenmiştir. Yayla evlerinin planlarını yaylanın ormanlık alanlara göre konumu, arazi şartları ve bölge halkının sosyoekonomik yapısı belirlemektedir.

^{Göz Dolma Duvar Yapısı} (Yağlıdere Kaymakamlığı)

Yaylalarda taş ve ahşap yapı malzemeleri yaygın olarak kullanılmıştır. Özellikle Gölyanı Obası’nda geleneksel “hartama” adı verilen ahşap yapılar bulunmaktadır. Yaylalar tarihsel olarak doğayla uyumlu mimari dokuları, yöresel üretim biçimleri ve toplumsal dayanışma kültürüyle ilişkilendirilmektedir.

Giresun yaylalarında ekonomik faaliyetlerin temelini hayvancılık oluşturmaktadır. Büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık birlikte yapılmaktadır. Elde edilen süt çeşitli işlemlerden geçirilerek tereyağı, peynir ve çökelek gibi ürünlere dönüştürülmektedir.

Yaylalarda geleneksel küçük el sanatları da gelişmiştir. Bölge kadınları tarafından koyun yününden ip, dastar, çul, camadan ve çuval dokunmaktadır. Ayrıca “şal” adı verilen kumaşlar dokunarak bunlardan ceket, yelek ve zıpka adı verilen giysiler yapılmaktadır. Bunun yanında hartamacılık, hızarcılık, küfecilik, külekçilik, sepetçilik ve yayıkçılık gibi el sanatları da yayla kültürünün bir parçasıdır.

Yayla turizmi, yüksek rakımlı alanlarda günübirlik kullanım veya kısa süreli konaklamaya dayalı turizm faaliyetlerini ifade etmektedir. Doğayla iç içe olma, sıcak hava koşullarından uzaklaşma ve doğa etkinliklerine katılma amacıyla gerçekleştirilen bu faaliyetler ekoturizm kapsamında değerlendirilmektedir.

^{Sis Dağı Yaylası} (Giresun Valiliği)

Doğu Karadeniz Bölgesi, Türkiye Turizm Stratejisi 2023 planında yayla turizmi gelişim koridoru içerisinde yer almaktadır. Giresun ili de bu plan kapsamında yayla turizmi açısından önemli destinasyonlardan biri olarak gösterilmektedir. Kümbet, Bektaş, Kulakkaya ve Sis Dağı yaylaları Bakanlar Kurulu kararıyla turizm merkezi ilan edilmiştir.^【4】

Son yıllarda turizm anlayışındaki değişimle birlikte Doğu Karadeniz yaylalarına yönelik talep artmıştır. Bu durum bazı yaylaların turizm merkezlerine dönüşmesine neden olarak bölgede turizm yatırımları artmıştır. Yayla yollarının genişletilmesi ve yeni yolların açılmasıyla birlikte yayla alanlarında ikinci konut niteliğindeki yapıların sayısında artış meydana gelmiştir.

^{Yayla Şenliği} (Anadolu Ajansı)

Giresun yaylalarında düzenlenen şenlikler ve festivaller, bölgenin kültürel yaşamının önemli unsurları arasında yer almaktadır. Yayla şenlikleri genellikle temmuz ayında, fındık hasadından önce gerçekleştirilmektedir. Bu etkinliklerde geçmişten günümüze aktarılan gelenek ve görenekler yaşatılmaktadır. Giresun’un birçok ilçesinde her yıl çeşitli yayla şenlikleri düzenlenmektedir.

^{Karagöl'de Doğa Yürüyüşü} (Anadolu Ajansı)

Giresun yaylaları çeşitli doğa sporları ve turizm faaliyetlerine ev sahipliği yapmaktadır. Kamp ve karavan turizmi için Kulakkaya Yaylası Alçakbel mevkii, Kümbet Yaylası Uzundere bölgesi ve Bektaş Yaylası kullanılmaktadır.

Trekking için elverişli olan Karagöl'de yaz aylarında rehber eşliğinde doğa yürüyüşleri yapılabilir. Atlı doğa yürüyüşleri Tamdere Yaylası, Karaovacık Yaylası, Çıkrıkkapı Yaylası-Kümbet hattı ve Karaduğa Yaylası çevresinde gerçekleştirilmektedir.

Kuş gözlemciliği faaliyetleri Çıkrıkkapı, Dereli ve Kümbet yayla yolu çevresinde yapılmaktadır. Botanik turizmi açısından Şebinkarahisar’daki Arslancık-Arslanyurdu Yaylası öne çıkmaktadır. Yamaç paraşütü faaliyetleri ise Koçkayası, Aymaç ve Bektaş yaylalarında gerçekleştirilmektedir.