Emirgan Korusu

^{Emirgan Korusu'nda Bir Ziyaretçi (}Anadolu Ajansı⁾

Emirgan Korusu, İstanbul’un Sarıyer ilçesinde, Boğaziçi’nin Rumeli yakasında, Baltalimanı ile İstinye arasında yer alan yaklaşık 47 hektarlık bir mesire alanıdır. ^【1】Antik ve Bizans dönemlerinde servi ormanlarıyla kaplı olduğu bilinen bölge, bu özelliği nedeniyle Bizans döneminde servi ormanı anlamına gelen "Kyparades" olarak adlandırılmıştır. ^【2】 Osmanlı döneminde, 16. yüzyılın ortalarında Nişancı Feridun Bey’e bağışlanan koru, 17. yüzyılda IV. Murad tarafından ismini Yusuf Paşa olarak değiştiren Emirgünoğlu Tahmasb Kulu Han’a tahsis edilmiştir; günümüzdeki "Emirgan" ismi de bu şahıstan gelmektedir.^【3】 IV. Murad’ın sık sık ziyaret ettiği ve "Mirgün bahçeleri" olarak bilinen bu alan, tarihsel süreçte çeşitli sadrazam ve şeyhülislamların kullanımına konu olmuş, I. Abdülhamid döneminden itibaren ise külliyeler ve dini yapılarla donatılmıştır. ^【4】

Korunun merkezinde yer alan Emirgan Hamid-i Evvel Camii, I. Abdülhamid tarafından 1196/1781 yılında inşa ettirilmiştir. ^【5】 Vakfiyesine göre, cami ile birlikte hamam, su değirmeni, dükkânlar, fırın, kayıkhane ve iskele de inşa edilerek bölge bir külliye yapısına kavuşturulmuştur.^【6】 19. yüzyılda Boğaziçi’nin sayfiye yerlerinden biri haline gelen Emirgan, II. Mahmud döneminde devlet erkânının ikamet ettiği prestijli bir semt olmuş; 1956-1960 yılları arasında yapılan sahil yolu çalışması ile semtin kıyı dokusu ve rıhtım yapısı önemli ölçüde değişime uğramıştır.^【7】

Korudaki yapılar, Barok ve Ampir üsluplarının etkisiyle döneminin sanatsal anlayışını yansıtır. Özellikle II. Mahmud döneminde yenilenen yapılar, "Sultan Mahmud Güneşi" gibi özgün süsleme detayları ve ampir üslubun karakteristik özelliklerini taşıyan ahşap tavan ve mahfil düzenlemeleriyle dikkat çeker.^【8】 Korudaki yapılar arasında yer alan ve H.1260/M.1844 yılında Sultan Abdülmecid döneminde yaptırılan muvakkithane, döneminin ezan vakitlerini belirleme ihtiyacını karşılayan önemli bir mimari unsur olarak günümüze ulaşmıştır.^【9】

Emirgan Korusu, İstanbul’un bitki çeşitliliği açısından en zengin alanlarından biridir. Yapılan botanik incelemelerde, koruda 120’den fazla ağaç ve çalı türü tespit edilmiştir; bunlar arasında at kestanesi, dişbudak, akçaağaç, çınar, gürgen, saplı meşe ve gümüşi ıhlamur gibi yerli türlerin yanı sıra, İstanbul’da tek bir örneği koruda bulunan kafur ağacı (Cinnamomum camphora) gibi egzotik türler de mevcuttur.^【10】

^{Lale Mevsimi (}Anadolu Ajansı⁾

Bununla birlikte, korunun ekosistemi biyotik ve abiyotik faktörlerden etkilenmektedir. 2017-2018 yıllarında yapılan araştırmalarda, koruda yer alan meşe (Quercus robur L.) ve yabani kiraz ağaçlarında kurumalara neden olan Scolytus mali, Xyleborus monographus ve Platypus cylindrus gibi kabuk ve ambrosya böceği türleri belirlenmiştir.^【11】 Bu zararlılara karşı ekosistem içerisinde Aulonium ruficorne ve Rhizophagus depressus gibi avcı böcek türlerinin doğal dengede rol oynadığı saptanmıştır.^【12】

Emirgan Korusu’nun geniş bitki örtüsü, kentin polen takvimi çalışmaları için bir veri kaynağıdır. 2020 yılı verilerine göre yapılan çalışmalarda koru atmosferinde 44 farklı taksona ait polen kaydedilmiştir.^【13】 Polen yoğunluğunun en yüksek olduğu dönem nisan ayı olarak tespit edilmiş olup, en yoğun polen salınımı yapan takson Pinus (çam) olarak belirlenmiştir.^【14】 Bu durum, polen alerjisi olan bireylerin, korunun bitki örtüsüne ve polen yayılım zamanlarına (mart-eylül dönemi) dikkat ederek ziyaret planlamaları yapmalarını zorunlu kılmaktadır.^【15】

^{Emirgan Korusu Ağaçlarında Bir Sincap (}Anadolu Ajansı⁾

Emirgan Korusu, 1970'li yıllara gelindiğinde bakımsızlık ve yanlış kullanımlar nedeniyle büyük bir tahribat yaşamıştır. Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu (TTOK) bünyesinde yürüttüğü çalışmalarla, İstanbul’un yitip giden tarihsel mirasını kurtarmayı misyon edinen Çelik Gülersoy, korudaki Malta ve Çadır köşkleri ile park alanlarını 1979 yılından itibaren büyük bir restorasyon sürecine sokmuştur.^【16】 Gülersoy’un "Batı'ya çevrilirken benliğimizi yitirmeme" ilkesiyle gerçekleştirdiği bu çalışmalar, İstanbul’da kentli olma bilincinin gelişmesine ve korunun kamusal bir sanat/kültür alanına dönüşmesine öncülük etmiştir.^【17】