Çeşm

Çeşm kelimesi, Farsça çešm (چشم) sözcüğünden gelmektedir ve “göz” anlamına gelir. Klasik Türk edebiyatında çoğunlukla sevgilinin gözüne ilişkin mazmunlarda kullanılmıştır. Kelime, divan şiirinde yalnızca fiziksel bir organı değil; naz, işve, büyü, fitne ve öldürücü güzelliği de temsil eder.

Sevgilinin bakışlarını, güzelliğini ve âşık üzerindeki etkisini anlatan mazmunlarda kullanılır.

İlahi bakışı, manevi idraki ve gönül gözü kavramını ifade etmek için yer alır.

Etkileyici, anlamlı ve büyüleyici bakışları ifade etmek amacıyla kullanılır.

Çeşm; cadu, sahir, cellâd, zalim, avcı ve fitneci gibi sıfatlarla birlikte anılır. Sevgilinin gözü çoğu zaman mahmur, süzgün ve mest bir görünüşe sahiptir. Kirpik, kaş ve gamzeyle birlikte düşünülerek âşığın gönlünü hedef alan bir unsur hâline gelir. Şekil bakımından nergise, bademe ve ahu gözüne benzetilir.