Celaleddin Wang-Zin-Shan (1903-1961), Çin asıllı Müslüman akademisyen, siyasetçi, diplomat ve Türkiye’deki Sinoloji çalışmalarının öncü isimlerinden biridir. Pekin Üniversitesinde başlayan yükseköğrenimini İstanbul Üniversitesinde tamamlayan Wang, Çin’de üst düzey devlet görevlerinde bulunduktan sonra 1955 yılında Türkiye’ye yerleşmiş; burada hem akademik faaliyetlerini sürdürmüş hem de İstanbul’un ilk Çin lokantasını açarak mutfak kültürüne katkıda bulunmuştur.

^{Celaleddin Wang (sağda) ve Erkek Kardeşi (Görsel Yapay Zekâ ile Netleştirilmiştir)}

Celaleddin Wang, 1903 yılında Çin’in Sichuan (Siçuan) eyaletinde entelektüel bir Müslüman ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. İlk ve orta öğreniminin ardından, o dönem Pekin İmparatorluk Üniversitesi olarak bilinen Pekin Üniversitesine girmiş; burada Arapça ve Türk dillerine özel ilgi göstererek bu alanlarda eğitim almıştır. Dillere ve tarihe olan merakı neticesinde 1928 yılında Türkiye’ye gelmiş ve dönemin Dârülfünunu olan İstanbul Üniversitesine kaydolmuştur. 1931 yılında tarih bölümünden mezun olan Wang, eğitimini tamamladıktan sonra Çin’e geri dönmüştür.

Ülkesine dönüşünden sonra siyasi hayata atılarak milletvekili seçilen Wang, Çan Kay Şek hükümeti bünyesinde çeşitli görevler üstlenmiştir. 1935 yılında Orta Doğu’daki Müslüman ülkelere gönderilen bir heyetin başkanlığını yürüterek diplomatik temaslarda bulunmuş; üç yıl boyunca farklı bölgelerde ülkesini temsil etmiştir. 1938 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün vefatı döneminde kısa süreliğine tekrar İstanbul’a gelmiştir. Çin’deki görev süresi boyunca Türkistan bölgesinde de üst düzey idari pozisyonlarda çalışmış ve İkinci Dünya Savaşı yıllarında Çin Müslümanları adına milli hareketlere iştirak etmiştir.

1949 yılında Çin’deki siyasi mücadelenin şiddetlenmesi ve Çan Kay Şek hükümetinin dağılması üzerine Wang, ailesi ve yaklaşık 200 askerle birlikte ülkesinden ayrılmak zorunda kalmıştır. Himalayalar, Pamir Dağları ve Tibet üzerinden geçen; donma, yaralanma ve açlık gibi büyük tehlikelerin yaşandığı iki aylık zorlu bir yolculuğun ardından Pakistan’a (Keşmir) ulaşmıştır. Pakistan’da üniversite hocası olarak altı yıl boyunca görev yapmış ve bu süreçte iki çocuğu daha dünyaya gelmiştir. 1955 yılında Pakistan’ın Komünist Çin yönetimini tanıması üzerine orada barınma imkânı kalmamış; mektuplaştığı dostu Türkolog Zeki Velidi Togan’ın davetiyle ailesini alarak Türkiye’ye göç etmiştir.^【1】

1955 yılında İstanbul’a yerleşen Wang, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde Çin dili okutmanı ve profesörü olarak göreve başlamıştır. Türkiye’de Çince eğitimi veren ilk akademisyenlerden biri olmuş ve Sinoloji kürsüsünün kurulmasına önemli katkılar sağlamıştır.^【2】 Akademik çalışmaları kapsamında Türk tarihiyle ilgili Çince kaynakları derlemiş ve Tayvan hükümetinden 1.800 ciltlik zengin bir kitap koleksiyonu talep ederek İstanbul’a getirilmesini sağlamıştır.^【3】

Dini literatür alanında Kur'an-ı Kerim’i Çinceye tercüme etmiş ancak bu çevirilerin bulunduğu çantayı kaybettiği bildirilmiştir.^【4】 1960 yılında İslâm Tetkikleri Enstitüsü Dergisi’nde yayımlanan "Çin’de İslâmiyet" başlıklı kapsamlı makalesinde; İslamiyet’in Çin’e girişi, Müslüman toplulukların (Döngenler vb.) sosyal yapıları ve komünist rejimin din politikaları hakkında ayrıntılı bilgiler sunmuştur.^【5】 Döngen kelimesini "eski dininden dönmüş" anlamında tanımlayarak bu topluluğun tarihsel kökenlerine ışık tutmuştur.

^{İstanbul'un İlk Çin Lokantası (Görsel Yapay Zekâ ile Netleştirilmiştir)}

Akademik maaşının sekiz çocuklu ailesini geçindirmek için yetersiz kalması üzerine Wang ticarete yönelmiştir. İlk girişimini Sultanahmet’te Doğu Türkistanlı bir ortakla yapmış; ancak ortağının, Wang’ın akademik statüsünü ve vatandaşlık durumunu öne sürerek işletmeyi tek başına sahiplenmesi sonucu bu ortaklık başarısızlıkla sonuçlanmıştır.^【6】

Daha sonra eski milletvekili Kahraman Arıklı ve belediye meclis üyesi İhsan Bingüler’den aldığı borçla 10 Ekim 1957 tarihinde Taksim, Lamartin Caddesi’nde (bazı kayıtlara göre Aydede Caddesi) "Çin Lokantası"nı açmıştır.^【7】 Özdemir Asaf’ın eski basımevi olan binada kurulan bu işletme, İstanbul’un ilk Çin restoranı olma özelliğini taşımaktadır.^【8】 Mutfak yönetimini eşi Fatma Wang’ın üstlendiği lokanta; Ronald Reagan ve Efe Özal gibi isimlerin de aralarında bulunduğu geniş bir kitleye hizmet vererek dönemin aydınları ve üniversite gençliği için önemli bir merkez haline gelmiştir.^【9】 Lokantada sunulan yemekler, Müslüman kimlikleri nedeniyle domuz eti içermeyecek şekilde ve Türk damak tadına uygun revizelerle hazırlanmıştır.^【10】

^{Wang Ailesi (Görsel Yapay Zekâ ile Netleştirilmiştir)}

Celaleddin Wang-Zin-Shan, 23 Ocak 1961 tarihinde (bazı kayıtlara göre 18 Ocak) İstanbul Üniversitesindeki bir dersinden hemen önce geçirdiği kalp krizi veya felç neticesinde vefat etmiştir. Cenazesi Edirnekapı Şehitliği’ndeki eski mezarlığa defnedilmiştir. Vefatından sonra eşi Fatma Wang restoranı işletmeye devam ederek sekiz çocuğunun (Makbule, İsa, Halime, Rosey, Feride, Neriman, Kurban, Saadet) eğitim masraflarını karşılamıştır.^【11】

Çocukları; İtalyan, Fransız, Alman ve İngiliz liselerinde eğitim görerek dünyanın farklı yerlerinde kariyer yapmışlardır.^【12】 Oğlu İsa Wang "Mai-Ling", Kurban Wang ise "Wang Restaurant" isimleriyle babalarının başlattığı restoran geleneğini farklı noktalarda sürdürmüşlerdir.^【13】 Kızı Rosey Wang Ma ise Malezya’da Çinli Müslümanların tarihi ve diasporası üzerine akademik çalışmalarına devam etmektedir.^【14】