Berliner (Alman Çöreği)

Berliner (Alman Çöreği), mayalı hamurun kızgın yağda kızartılmasıyla elde edilen, iç kısmına genellikle meyve reçeli veya jölesi enjekte edilen ve dış yüzeyi pudra şekeri veya ince şekerle kaplanan geleneksel bir Alman hamur işidir.^【1】 Dairesel bir forma sahip olan bu yiyecek, Avrupa mutfak kültüründe "Gefüllte Krapfen" olarak da sınıflandırılmaktadır. Hamurunun içeriği; un, maya, yumurta sarısı, şeker, tereyağı, süt, tuz ve limon kabuğu rendesinden oluşur.

^{Berliner (Alman Çöreği)} (Pexels)

Dolgulu çöreğe dair bilinen en eski reçete, 1485 yılında Almanya'nın Nürnberg kentinde Johannes Gutenberg’in matbaasında basılan ilk yemek kitaplarından biri olan Kuchenmeisterei (Mutfak Ustalığı) adlı esere dayanmaktadır.^【2】 Eserin yazarı tarafından "Gefüllte Krapfen" olarak adlandırılan bu erken dönem versiyonu, iki tur mayalı ekmek hamuru arasına bir miktar reçel konularak domuz yağında derin daldırma yöntemiyle kızartılarak hazırlanmıştır. 1532 yılında Lehçeye de çevrilen bu tarif, reçelli çörek kavramının yayılmasına öncülük etmiştir.^【3】 Yahudi geleneğinde ise bu tür hamur işlerinin, Hanuka bayramında yağın mucizesini anmak için tüketilen kızarmış hamur tatlılarından evrildiği kabul edilir.

Berliner isminin kökenine dair yaygın bir rivayet, 1756 yılında Prusya ordusunda fırıncı olarak görev yapan Berlinli bir askere dayanmaktadır. Askeri hizmete uygun görülmeyen ancak alay fırıncısı olarak kalmasına izin verilen bu kişinin, çörekleri açık ateş üzerinde kızartarak hazırladığı ve silah arkadaşlarının bu yiyeceğe fırıncının memleketine atfen "Berliner" adını verdiği belirtilmektedir.^【4】

Almanya içerisinde bu ürünün isimlendirilmesi coğrafi bölgelere göre farklılıklar gösterir:

• Berliner: Kuzey ve Batı Almanya, Saarland ve Batı Baden Württemberg bölgelerinde yaygındır.
• Krapfen: Bavyera dahil olmak üzere Orta ve Güney Almanya'da tercih edilen terimdir.
• Kreppel / Kräppel: Hessen, Unterfranken ve Rheinhessen bölgelerinde kullanılır.
• Pfannkuchen: Ürünün adını aldığı Berlin şehrinde ve Doğu Almanya'nın çoğunda bu çörek "Pfannkuchen" (tava keki) olarak adlandırılır. Bu terim Almanya'nın geri kalanında "pancake" anlamına gelmektedir.
• Fastnacht: 19. ve 20. yüzyıllarda ABD’ye göç eden Almanlar tarafından Pennsylvania bölgesine taşınmış ve burada "Fastnacht" olarak kısalmıştır.

Geleneksel bir Berliner'in hazırlanış süreci, malzemelerin karıştırılarak bir hamur elde edilmesi ve ılık bir ortamda 30 dakika mayalanmaya bırakılmasıyla başlar. Hamur yaklaşık 2 cm kalınlığında açıldıktan sonra dairesel formlarda kesilir ve bir 30 dakika daha mayalanır. Kızartma işlemi, bitkisel yağlarda, yaklaşık 175°C ısıda, her iki taraf için üçer dakika olacak şekilde gerçekleştirilir. Soğuma ve fazla yağdan arındırılma aşamasından sonra, bir sıkma torbası vasıtasıyla iç dolgusu eklenir ve üzerine pudra şekeri serpilir.

Berliner; özellikle Karneval, Fasching dönemlerinde ve Silvester (Yılbaşı Gecesi) kutlamalarında Almanya genelinde sık tüketilen tatlılardan biridir. Geleneksel dolgu maddesi olarak kuşburnu reçeli veya jölesi kullanılırken; günümüzde kuark peyniri, çikolata pudingi, Yunan yoğurdu, vanilyalı krema ve çeşitli likörler gibi modern dolgu seçenekleri de mevcuttur. Karnaval döneminde yapılan yaygın bir şaka ise, bir grup tatlı çörek arasına içi hardalla doldurulmuş bir tanesinin yerleştirilmesidir.

ABD Başkanı John F. Kennedy'nin 1963 yılındaki Berlin ziyareti sırasında kullandığı "Ich bin ein Berliner" ifadesinin kendisini bir "çörek" olarak tanımladığı yönündeki iddialar, dilbilimsel ve tarihsel açıdan asılsız kabul edilmektedir.^【5】 Almanca gramer kurallarına göre, bir kişi bir şehre aidiyetini belirtirken belgisiz tanımlık (ein) kullanmaz; ancak bir grubun karakteristiğini taşıdığını vurgulamak istediğinde bu kullanım doğrudur. Bu nedenle Kennedy'nin cümlesi o dönemdeki Alman dinleyiciler tarafından bir hata olarak görülmemiş, bu efsane daha çok Almanya dışındaki ülkelerde yayılmıştır.