Bayburt Tarhunu

Bayburt tarhunu, Türkiye’nin Bayburt ilinde yetiştirilen, tıbbi ve aromatik özelliklere sahip, Artemisia dracunculus L. türüne ait çok yıllık bir bitkidir. 15 Nisan 2025 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından “Menşe Adı” ile tescillenmiştir.

Bayburt Tarhunu, kazık köklü, kısa yan köklere sahip, çok yıllık çalımsı yapıdaki bir bitkidir. Gövdesi açık yeşil renkli ve yuvarlak kesitli olup, 30–45 cm yüksekliğe ulaşabilir. Yapraklar sivri uçlu, dikenimsi, hafif dişli ve açık yeşilden koyu yeşile kadar değişen renklerde olup, az tüylü bir yüzeye sahiptir.

Bayburt’un 1550 metre rakımlı yapısı ve Çoruh Nehri çevresindeki vadilerde oluşan mikroklima koşulları, ürünün kalite ve verimini doğrudan etkiler. Bitki -35°C’ye kadar dayanıklıdır. Yetiştiği toprak hafif alkali pH (7,7–7,9), yüksek kireç (%17,31), yüksek potasyum (%43,8 kg/da) ve düşük tuz oranına (%0,01) sahiptir.

Bayburt Tarhunu, yüksek sabit yağ (%5,39–7,022), kuru madde (%34,16–41,62) ve uçucu yağ oranı (%0,30–1,40) ile ayırt edilir. Uçucu yağında 42 bileşik tespit edilmiş olup, bunların çoğu aromatik profile katkı sunan maddelerdir. En belirgin bileşenler arasında estragole, camphor, 1,8-cineole, borneol ve linalool bulunur.

Bayburt Tarhunu, yalnızca vejetatif (kök bölme) yöntemle çoğaltılır. Nisan sonu itibarıyla başlayan fideleme, anaç bitkiden kök bölünmesiyle yapılır. Fideler, 50–60 cm sıra arası ve 40–50 cm sıra üzeri mesafeyle dikilir. Bitki, üç yıl içinde 25–30 cm çapında öbekler oluşturur. Gerekli durumlarda aynı parseldeki diğer alanlara ya da yeni parsellere aktarılır.

^{Bayburt Tarhunu Dikim} (Bayburt Üniversitesi)

İlk hasada kadar sulama yapılmaz. Yıl içindeki yağışlar bitkinin gelişimini destekler. Hasat sonrasında haftalık sulama yapılır. Bitki, ilk hasada kadar üç kez, her hasat sonrası ise bir kez çapalanır. Çapalama işlemi, toprak havalandırması ve yabancı ot kontrolü amacıyla yapılır.

Toprak, fidelemeden önce yanmış çiftlik gübresiyle hazırlanır. İlkbaharda 15 kg/da azot gübresi uygulanır. Yabancı ot ve hastalıklara karşı kimyasal müdahale yerine mekanik yöntemler tercih edilir. Gerekirse sorunlu fideler üretim alanından uzaklaştırılır.

^{Bayburt Tarhun Bahçesi} (Bayburt Üniversitesi)

Bayburt Tarhunu yılda üç kez hasat edilir: 1–20 Haziran, 1–15 Ağustos ve 15–25 Eylül. Hasat orakla, köke en yakın toprak üstü bölgeden yapılır. Kurutma işlemi, güneş ışığı almayan, havalandırması iyi alanlarda gerçekleştirilir. Yapraklar ana gövdeden ayrıldıktan sonra boyutlarına göre elenip temizlenerek ambalajlanır. Uygun kurutma yöntemi, yaprak renginin korunmasını sağlar.

Ürünler, kuru bez torba ya da plastik ambalajlarda muhafaza edilir. Serin ve kuru ortamda saklanması önerilir.

Ürünün üretimi yalnızca Bayburt ili sınırları içindedir. Denetimler, Bayburt Üniversitesi koordinasyonunda; üniversite, İl Tarım Müdürlüğü, Ziraat Odası ve üretici temsilcilerinden oluşan en az üç kişilik bir komisyon tarafından yürütülür. Denetimler yılda en az bir kez yapılır; gerektiğinde şikâyet üzerine veya periyodik olarak artırılabilir.