Yayladağı (İlçe)

Yayladağı, Türkiye'nin en güneyinde, Hatay iline bağlı bir ilçedir. Akdeniz iklim kuşağında yer alan, ortalama 400 metre rakıma ve 495 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip olan yerleşim; doğusundaki Keldağ (Cebel-i Akra) kütlesi, tarıma dayalı ekonomisi ve Suriye sınırı ile karakterize edilmektedir. Tarihi M.Ö. 1250 yıllarına kadar uzanan ilçe, Hititlerden Osmanlılara kadar pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış olup, Türk ve Arap kültürünün iç içe geçtiği özgün bir sosyo-kültürel yapı barındırmaktadır.

Yayladağı'nın üzerinde bulunduğu Hatay coğrafyası, Paleolitik çağlardan itibaren yerleşime sahne olmuş; Akad, Hitit, Asur, Pers ve Roma medeniyetlerinin egemenliğine girmiştir. Bölge, Orta Çağ boyunca Bizans, Arap ve Selçuklu idareleri arasında el değiştirmiş, Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılmıştır. Osmanlı idari yapısında "Ordu" adıyla anılan yerleşimden, Evliya Çelebi'nin Seyahatname adlı eserinde Trablusgarp Şam eyaletine bağlı bir köy olarak bahsedilmektedir. I. Dünya Savaşı sonrasında Fransız işgaline uğrayan bölge, 1939 yılında Hatay'ın ana vatana katılmasıyla Türkiye Cumhuriyeti sınırlarına dâhil olmuştur. 11 Temmuz 1939 tarihli kanunla kaza statüsü kazanan ilçenin "Ordu" olan ismi, Karadeniz Bölgesi'ndeki Ordu ili ile karışıklığa yol açmaması amacıyla 1940 yılında değiştirilmiş ve ilçeye doğusunda yükselen dağa atıfla "Yayladağı" adı verilmiştir.

XII. yüzyılda Savcılar aşiret reisi Kasım Bey tarafından inşa ettirilen cami, ilçenin en eski kültürel miraslarından biridir. Yapının duvarında dört ayrı kitabe bulunmakta olup, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde çeşitli restorasyonlardan geçmiştir. Aynı dönemde Kasım Bey tarafından yaptırılan ve günümüzde hâlen kullanılmakta olan Kasımbey Köprüsü de ilçenin önemli tarihî yapıları arasında yer almaktadır.^【1】

^{Kasım Bey Cami -} Yayladağı Belediyesi

Keldağ üzerinde, Yeditepe kasabasının 3 kilometre güneybatısında yer alan manastır, Hitit ve Roma dönemlerinde kutsal kabul edilen bir alan üzerine inşa edilmiştir. M.S. 4. yüzyılda St. Barlaam tarafından kurulan keşiş topluluğuyla önem kazanan bu dinî yapı, 1268 yılından sonra terk edilmiştir.^【2】

^{Barlaam Manastırı -} Hatay Valiliği

Yeşiltepe'ye bağlı Kaleboğazı Mahallesi'nde bulunan kale, tarihî İpek Yolu üzerinde stratejik bir konumda yer almaktadır. Kale ve çevresinde yer alan sulu mağaralarda İyonyalılar ve Romalıların yaşadığına dair izler bulunmaktadır.^【3】

Yayıkdamlar Köyü yakınlarında, deniz ile karanın birleştiği noktada yer alan Karamağara bölgesi, yerel halk tarafından şifa merkezi olarak kabul edilmektedir. Klorlu sülfatlı sular grubuna dâhil olan bu kaynak suyu; sindirim sistemi, karaciğer ve safra kesesi rahatsızlıklarında içme suyu olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca çocuk sahibi olmak isteyen kadınlar tarafından da sıklıkla ziyaret edildiği belirtilmektedir.^【4】

^{Karamağara -} Hatay Belediyesi

İlçenin ekonomik faaliyetleri büyük ölçüde tarımsal üretime dayanmaktadır. Bölgede geniş alanlarda yetiştirilen Yayladağı çileği; kendine has aroması, boyutu ve dayanıklılığı ile ilçenin önemli ticari ürünlerinden biridir. Üretilen çilekler iç piyasa ile birlikte Rusya başta olmak üzere çeşitli ülkelere ihraç edilmektedir. İlçede öne çıkan bir diğer ticari değer ise glikoz veya yapay katkı maddesi kullanılmadan geleneksel yöntemlerle üretilen Yayladağı lokumudur ve hem yurt içinden hem de yurt dışından talep görmektedir.

Yayladağı mutfağı; süt ürünleri, et ve sebze ağırlıklı bir yapıya sahiptir.

• Siresil: Yağsız bulgur pilavı üzerine bol ayran dökülerek hazırlanan ve genellikle sürk salatası ile servis edilen soğuk bir yemektir.^【5】
• Aşur: Buğday, nohut ve kemiksiz etin tencerede iyice dövülerek pişirilmesiyle elde edilen, üzerine kızdırılmış yağ dökülerek servis edilen geleneksel bir yemektir.^【6】
• Oruk: Et, bulgur ve baharatın yoğrulup içine cevizli veya fıstıklı kıyma harcı doldurularak kızartılmasıyla hazırlanan bir içli köfte türüdür.^【7】
• Tuzlu Yoğurt: Sütün kaynatılıp mayalanması ve ardından sürekli karıştırılarak tekrar kaynatılmasıyla elde edilen dayanıklı bir süt ürünüdür.^【8】
• Zahter Salatası: Kurutulmuş kekik (zahter), nane, maydanoz, biber, soğan ve nar ekşisi ile hazırlanan, özellikle kahvaltılarda tüketilen bir salatadır.^【9】

Türklerin en eski sporlarından biri olan aba güreşi, Yayladağı'nda sürdürülen önemli bir kültürel gelenektir. Adını keçi kılından dokunan "aba" isimli giysiden alan güreş türünde temel amaç, rakibin sırtını yere getirmektir. İlçede 1998 yılından itibaren her yıl ağustos ayının ikinci haftasında geleneksel festival kapsamında aba güreşi etkinlikleri düzenlenmektedir.^【10】

^{Yayladağı Geleneksel Aba Güreşleri -} Hatay Belediyesi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan verilere göre, Yayladağı ilçesinin 2025 yılı sonu itibarıyla nüfusu 42.019 kişidir.^【11】