Pasaport Türleri

Pasaport, bir ülkenin resmî makamları tarafından verilen ve kişilerin uluslararası alanda kimliklerini doğrulamalarını sağlayan resmi belgedir. Aynı zamanda sahiplerine ülke sınırlarını geçme ve yurt dışına seyahat etme hakkı tanır. Uluslararası geçerliliğe sahip bir kimlik belgesi olarak kabul edilen pasaportlar, kullanım amaçlarına, sahip oldukları ayrıcalıklara ve verildikleri kişi gruplarına göre farklı türlere ayrılmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına verilen pasaportlar; umuma mahsus pasaport, hususi pasaport, hizmet pasaportu ve diplomatik pasaport olmak üzere dört ana grupta toplanmaktadır.

Umuma mahsus pasaport, bordo renkli olması nedeniyle “bordo pasaport” olarak da adlandırılmaktadır. “Umumi” kavramı herkese açık anlamına gelmektedir. İçişleri Bakanlığı, yetkilendirilmiş valilikler veya Türk konsoloslukları tarafından verilen bu pasaport türü, gerekli şartları taşıyan tüm Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları tarafından alınabilmektedir. Pasaport çeşitleri arasında en yaygın olanı bordo pasaporttur.

^{Umuma Mahsus Pasaport-} AA

Bordo pasaport sahipleri, Türkiye’nin anlaşmalı olduğu ve vizesiz giriş imkânı tanıyan ülkelere seyahat edebilmektedir. Vize isteyen ülkelere yapılacak seyahatlerde ise alınan vizeler pasaport üzerine işlenmektedir. Umuma mahsus pasaportlar yetişkinler için altı aydan on yıla kadar düzenlenebilirken, on sekiz yaşından küçük çocuklar için en fazla beş yıl süreyle verilebilmektedir.

Bu pasaport türü için başvurularda genellikle Türkiye Cumhuriyeti kimlik kartı, biyometrik fotoğraf, harç ve defter ücretine ilişkin ödeme bilgileri, eski pasaport ve gerekli durumlarda muvafakatname talep edilmektedir. Öğrenciler için belirli şartlar kapsamında harç muafiyeti uygulanabilmektedir.

Hususi pasaport, yeşil renkli olması nedeniyle “yeşil pasaport” adıyla bilinmektedir. Belirli derecelerde görev yapan devlet memurlarına, bazı kamu görevlilerine ve belirli koşulları taşıyan kişilere verilen özel bir pasaport türüdür. Türkiye Büyük Millet Meclisi eski üyeleri ve eski bakanlar, birinci, ikinci ve üçüncü derecede görev yapan ya da bu derecelerden emekli olan devlet memurları, belediye başkanları, devlet sporcuları ve bazı ihracatçı firma temsilcileri yeşil pasaport alma hakkına sahip olabilmektedir. Hak sahibinin eşi ve belirli şartları sağlayan çocukları da bu pasaporttan yararlanabilmektedir.

^{Hususi Pasaport -}AA

Yeşil pasaport sahipleri, Schengen ülkeleri dâhil olmak üzere birçok ülkeye vizesiz giriş yapabilmekte ya da kapıda ve çevrim içi vize uygulamalarından faydalanabilmektedir. Hususi pasaport sahipleri harç ücretinden muaf tutulmakta, yalnızca pasaport defter bedelini ödemektedir. Yeşil pasaportlar genellikle beş yıl süreyle düzenlenmektedir.

Hizmet pasaportu, gri renkli olması nedeniyle “gri pasaport” olarak adlandırılmaktadır. Devlet adına yurt dışında görev yapacak kişilere verilen bu pasaport türü, resmî görev amacı taşımaktadır. Gri pasaport, devletin resmî kurumları tarafından görevlendirilen kamu personeline, belediye görevlilerine, uluslararası kuruluşlarda görev yapan kişilere, akademisyenlere, öğrencilere ve milli sporculara verilebilmektedir. Ayrıca Türkiye Kızılay Cemiyeti ve Türk Hava Kurumu tarafından görevlendirilen kişiler de hizmet pasaportundan yararlanabilmektedir.

Gri pasaport yalnızca görev süresi boyunca geçerlidir ve görev dışında kişisel seyahat amacıyla kullanılması uygun değildir. Hizmet pasaportu sahipleri, görev kapsamında Schengen bölgesi dâhil birçok ülkeye vizesiz giriş yapabilmektedir. Görev süresinin sona ermesiyle birlikte pasaportun ilgili kuruma iade edilmesi gerekmektedir

Diplomatik pasaport, siyah renkli olması nedeniyle “siyah pasaport” olarak bilinmektedir. Bu pasaport türü diplomatlara ve üst düzey devlet görevlilerine verilmektedir. Diğer pasaport türlerinden farklı olarak diplomatik pasaportlar İçişleri Bakanlığı yerine Dışişleri Bakanlığı tarafından düzenlenmektedir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, bakanlar, büyükelçiler, yüksek yargı organı üyeleri, orgeneral ve oramiraller, valiler, belediye başkanları ile bazı üst düzey devlet görevlileri diplomatik pasaport alabilmektedir. Ayrıca eski cumhurbaşkanları, başbakanlar ve dışişleri bakanları da siyah pasaport sahibi olabilmektedir.

Diplomatik pasaport sahipleri birçok ülkeye vizesiz giriş yapabilmekte ve bazı ülkelerde diplomatik ayrıcalıklardan yararlanabilmektedir. Siyah pasaport sahipleri hem harç hem de defter bedelinden muaftır. Bu pasaport türü görev süresi boyunca geçerliliğini sürdürmektedir.

Pasaport başvuruları randevu sistemi üzerinden gerçekleştirilmektedir. Başvurular internet üzerinden, çağrı merkezi aracılığıyla veya e-Devlet sistemi üzerinden alınan randevu sonrasında il ve ilçe nüfus müdürlüklerine yapılmaktadır. Hususi ve hizmet pasaportları için il nüfus ve vatandaşlık müdürlüklerine başvurulması gerekmektedir.

Başvurular sırasında kimlik belgesi, biyometrik fotoğraf, pasaport harç ve defter ücretine ilişkin bilgiler, varsa eski pasaport ve bazı durumlarda muvafakatname istenmektedir. Başvurusu tamamlanan pasaportlar PTT aracılığıyla başvuru sahibine teslim edilmektedir.

Umuma mahsus ve hususi pasaportlar altı aydan başlayarak en fazla on yıl süreyle düzenlenebilmektedir. Hizmet pasaportlarının süresi ise kişinin görev süresiyle sınırlıdır. Süresi sona eren pasaportların uzatılması mümkün değildir; her başvuruda yeni bir pasaport düzenlenmektedir.

Pasaport düzenlenmesi için harç ve defter bedeli ödenmektedir. Ancak yeşil, gri ve siyah pasaport sahipleri harç ücretinden muaftır. Öğrenciler için de belirli şartlar kapsamında harçsız pasaport uygulaması bulunmaktadır.