Midyat Zeynebi Üzümü

Midyat zeynebi üzümü, Türkiye'nin Mardin ilinin Midyat ilçesine özgü yerel bir üzüm çeşididir ve Vitis vinifera L. türüne ait sofralık bir üründür. Adını, yöre halkının Arapça kökenli ağızında “ince” ve “narin” anlamına gelen “Zeynebi” kelimesinden alır. Uzun ve silindirik taneleriyle ayırt edilen bu üzümün kabuğu yeşil-sarı renkte, yapısı ise incedir. Yüksek şıra randımanı ve tatlı tadıyla dikkat çeken Midyat zeynebi üzümü, temmuz sonundan ağustos sonuna kadar hasat edilir. 

Midyat zeynebi üzümü, Vitis vinifera L. türüne ait, Mardin ili Midyat ilçesine özgü yerel bir sofralık üzüm çeşididir. Coğrafi işaretle koruma altına alınan bu ürün, “Zeynebi” adıyla anılmakta olup, bu adlandırma yöre halkının yerel Arapça ağızında “ince”, “uzun” ve “narin” anlamlarına gelmektedir. Üzüm çeşidinin fiziksel formu da bu tanımlamayı doğrular niteliktedir.

Midyat zeynebi üzümü, silindirik yapıdaki uzun ve ince taneleriyle ayırt edilir. Ortalama tane boyu 25,72 ± 0,32 mm, tane eni ise 13,56 ± 0,42 mm’dir. Taneler yaklaşık 2,70 ± 0,09 g ağırlığındadır. Kabuk rengi yeşil-sarı tonlarında olup kabuk yapısı incedir. Yüksek şıra randımanına (%90,50) sahip üzümün çekirdek boyu 7,63 ± 0,05 mm, eni ise 4,26 ± 0,01 mm’dir. pH değeri 3,78 olup toplam asitlik 6 g/l’dir. Olgunluk indeksi %33,66 olarak belirlenmiştir.

Midyat zeynebi üzümünün üretimi, yalnızca coğrafi sınırlar içindeki Zeynebi çeşidi asmalardan yapılır. Dikim işlemi geç sonbaharda ya da erken ilkbaharda gerçekleştirilir. Fidanlar dikim öncesinde nemli ortamda bekletilerek çukurlara titizlikle yerleştirilir. Bu çukurlar 30–40 cm genişlikte ve 50–60 cm derinliktedir. Aşılı fidanlarda, aşı noktası toprak yüzeyinin 3–5 cm üzerinde bırakılır. Dikim sonrası sulama ile toprak sıkıştırılır ve hava boşlukları giderilir.

Toprak işleme işlemleri sonbahar, ilkbahar ve yaz aylarında olmak üzere yılda üç kez yapılır. Bu işlemlerle toprakta su depolanması, havalanma sağlanması, yabancı otların engellenmesi ve nemin korunması amaçlanır. Üretimde hiçbir hormon veya kimyasal madde kullanılmaz; sulama yalnızca yağmur suyu ile sınırlıdır.

Budama işlemleri ise iki aşamada yürütülür. Kış budaması, erken olgunlaşmayı teşvik ederken; yaz budaması ürün kalitesini artırmak amacıyla yapılır.

Ürün, coğrafi sınırda olgunlaşan ilk üzüm çeşididir. Hasat dönemi temmuz ayının son haftasında başlar ve ağustos ayının son haftasına kadar devam eder. Olgunluğa erişen taneler ağustosun ikinci yarısında hasat edilerek doğrudan tüketime sunulur. Tam olgunlaşmamış üzümler ise temmuz sonu ve ağustosun ilk yarısında hasat edilerek 4–14 °C sıcaklıktaki soğuk hava depolarında, kasa içerisinde 1–2 ay süreyle muhafaza edilir. Hasat işlemi elle veya bıçakla yapılır, ürün zarar görmemesi için yayvan kaplara konur.

Midyat zeynebi üzümü, kısa raf ömrü nedeniyle taze tüketim amacıyla üretilir. Soğuk hava deposunda muhafaza edilen ürünler de tüketim için uygun şekilde pazara sunulur.

Midyat zeynebi üzümünün üretimi, işlenmesi, pazarlanması ve işaret kullanımına yönelik denetimler Midyat Belediyesi koordinasyonunda yürütülür. Denetim heyeti; Midyat Belediyesi, Midyat İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Midyat Ziraat Odasından konu uzmanı üç kişiden oluşur. Denetimler yılda en az bir kez yapılmakta, ayrıca şikâyet veya gerek görülen durumlarda da denetim tekrarlanabilmektedir. Denetim sırasında; üretim metoduna uygunluk, Zeynebi çeşidinin kullanımı, fidan temini, toprak işleme, budama, hasat gibi uygulamalar ile menşe adı ve ambleminin doğru kullanımı incelenmektedir. Gerekli durumlarda, ürün fiziksel ve kimyasal açıdan analiz edilir. Denetim için kamu veya özel kurumlardan hizmet alınabilir. Tescil ettiren kurum ise hukuki süreçlerin yürütülmesinden sorumludur.

Bu yapıdaki Midyat Zeynebi Üzümü, yetiştirildiği bölgenin iklimi, toprağı ve geleneksel üretim bilgisiyle bütünleşerek özgün bir nitelik kazanmakta, menşe adı ile coğrafi işaret koruması altına alınmaktadır.