Mesudiye (İlçe)

Mesudiye, Ordu ilinin güneydoğusunda, Karadeniz Bölgesi’nin iç kesimlerinde yer alan; tarihî geçmişi, zengin yayla kültürü, geniş ormanlık alanları, akarsu vadileri ve geleneksel kırsal yerleşim dokusuyla dikkat çeken bir ilçedir. Doğal çevresi ile tarım ve hayvancılığa dayalı ekonomik yapının şekillendirdiği ilçe, Karadeniz ile İç Anadolu arasında bir geçiş alanı oluşturması bakımından coğrafi ve kültürel açıdan önemli bir konuma sahiptir.

20. yüzyılda gerçekleştirilen arkeolojik araştırmalar, Anadolu’nun tarih öncesi dönemlerden itibaren önemli bir yerleşim sahası olduğunu ortaya koymuştur. Mesudiye ve çevresi de bu kadim yerleşim alanlarından biri olarak değerlendirilmektedir. İlçenin, MÖ II. binyılın başlarında Anadolu’da hüküm süren Hitit Krallığı ile Urartu Krallığı sınırları içerisinde yer aldığı kabul edilmektedir.

MÖ 670 yılı civarında bölgeye Miletoslular hâkim olmuş, ilerleyen dönemlerde ise Pontus topluluklarıyla kaynaşarak birlikte yaşamışlardır. VI. Mithridates döneminde Pontus Krallığı’nın Romalılara yenilmesiyle birlikte bölge, Roma İmparatorluğu’nun egemenliği altına girmiştir.

Türklerin bölgeye ilk gelişleri, Kavimler Göçü sürecine kadar uzanmaktadır. MS 5. yüzyıl civarında gerçekleştiği düşünülen bu ilk temaslara ilişkin bilgiler sınırlı olmakla birlikte, yörede erken Türk varlığının izlerine rastlandığı bilinmektedir. Anadolu Selçuklu Devleti döneminin ardından, Danişment Gazi tarafından kurulan Danişmentli Beyliği zamanında bölge Türk-İslam hâkimiyetine girmiştir.

1243 yılında gerçekleşen Kösedağ Savaşı sonrasında Anadolu Selçuklu Devleti’nin zayıflamasıyla bölge İlhanlı Devleti yönetimine geçmiştir. İlhanlı hâkimiyetinin 14. yüzyıl ortalarında sona ermesi üzerine Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde Oğuz boyları tarafından bağımsız beylikler kurulmuştur. Mesudiye ve çevresi de 14. yüzyılda Hacıemiroğulları Beyliği tarafından fethedilmiştir.

Hacıemiroğulları’nın bölgeyi ele geçirmesinin ardından Oğuz Türklerinin Çepni, Döğer, Eymür, Karkın, Alayuntlu, Bayındır ve İğdir boyları yöreye yerleşmiştir. Bu boylar, yerleştikleri bölgelere çoğu zaman kendi adlarını ya da fetihlerde öne çıkan komutanların isimlerini vermiştir. Günümüzdeki bazı yer adlarının kökeni de bu döneme dayanmaktadır. Örneğin İğdir Dağı adını İğdir boyundan, Musalı Köyü ise bölgenin fethinde görev alan bir komutandan almıştır.

Bölge, 1427 yılında Osmanlı Devleti’nin hâkimiyetine girmiştir. Mesudiye’ye ilişkin bilinen en eski yazılı kaynak ise 1455 tarihli Tapu Tahrir Defteri’dir. Bahattin Yediyıldız tarafından günümüz Türkçesine aktarılan bu kayıtlar, bölgenin sosyal ve demografik yapısına ışık tutmaktadır.

Tahrir defterlerine göre Milas Nahiyesi, 1455-1613 yılları arasında 105 köy ve 20 mezradan oluşmaktaydı. Bu dönemde bugünkü Reşadiye’nin tamamı ile Koyulhisar’ın bir bölümü Milas’a bağlı bulunuyordu. Belgelerde Müslüman ve gayrimüslim nüfusun birlikte yaşadığı görülmekte, bölgedeki toplumsal yapının uzun süre çok kültürlü bir özellik taşıdığı anlaşılmaktadır.

1912 yılı verilerine göre Mesudiye’de 15.905 erkek ve 14.169 kadın olmak üzere toplam 30.074 kişi yaşamaktaydı.^【1】

Mesudiye, Ordu ilinin güneydoğusunda yer alan ve Karadeniz Bölgesi’nin iç kesimlerinde konumlanan önemli ilçelerden biridir. İlçe merkezi, deniz kıyısından yaklaşık 115 kilometre içeride bulunmakta olup ortalama 1.350 metre yükseltiye sahiptir. Mesudiye şehir merkezinin rakımı ise yaklaşık 1.050 metredir. Yüksek rakımı ve dağlık yapısı nedeniyle ilçe, Karadeniz kıyı kesiminden farklı olarak daha sert ve karasal özellikler gösteren bir iklime sahiptir.

Mesudiye’nin doğusunda Şebinkarahisar ve Kabadüz, kuzeyinde Ulubey, kuzeybatısında Gölköy ve Reşadiye, güneyinde ise Koyulhisar ilçesi yer almaktadır. Bu konumu sayesinde Mesudiye, Karadeniz ile İç Anadolu bölgeleri arasında doğal bir geçiş alanı niteliği taşımaktadır.

İlçe toprakları yaklaşık 1.180 km² yüzölçümüne sahip olup oldukça engebeli ve parçalanmış bir arazi yapısı göstermektedir. Dağlar, derin vadiler, yaylalar ve akarsu yatakları Mesudiye’nin doğal coğrafyasını şekillendiren başlıca unsurlardır. Geniş ormanlık alanlar ve yüksek yaylalar ilçenin doğal zenginlikleri arasında yer almakta; bu durum tarım ve hayvancılığın yanı sıra yaylacılık faaliyetlerinin gelişmesinde de etkili olmaktadır.^【2】

Mesudiye’nin nüfusu güncel verilere göre 11.829 kişidir. İlçe nüfusu, geçmiş dönemlere kıyasla azalma eğilimi göstermekte olup bu durumun başlıca nedenleri arasında büyük şehirlere yönelik göç hareketleri, ekonomik nedenler ve genç nüfusun eğitim ile iş imkânları sebebiyle farklı illere yönelmesi yer almaktadır. Buna rağmen Mesudiye, köklü aile yapısını ve geleneksel sosyal dokusunu büyük ölçüde koruyan ilçelerden biri olma özelliğini sürdürmektedir.

İlçenin nüfusu, merkez mahalleler ile çok sayıdaki köy ve kırsal yerleşim alanlarına dağılmış durumdadır. Yerleşim yapısında kırsal nüfusun önemli bir ağırlığı bulunmakta; tarım, hayvancılık ve yaylacılık faaliyetleri özellikle köylerde yaşayan nüfusun temel geçim kaynaklarını oluşturmaktadır. Yaz aylarında ise büyük şehirlere göç etmiş Mesudiyelilerin memleketlerine dönmesiyle ilçenin nüfusunda belirgin bir artış yaşanmaktadır.

Demografik yapı bakımından Mesudiye’de yaşlı nüfus oranı genç nüfusa göre daha yüksektir. Özellikle gençlerin eğitim ve çalışma amacıyla ilçe dışına göç etmesi, nüfusun yaş ortalamasının yükselmesine neden olmuştur. Buna karşın ilçede aile ve akrabalık ilişkileri güçlü bir şekilde devam etmekte; geleneksel kültürel değerler, dayanışma anlayışı ve köy yaşamı sosyal hayatın önemli unsurlarını oluşturmaktadır.^【3】

Mesudiye ekonomisi büyük ölçüde tarım, hayvancılık ve ormancılığa dayanmaktadır. İlçenin geniş yaylaları, mera alanları ve doğal bitki örtüsü, özellikle küçükbaş ve büyükbaş hayvancılığın gelişmesine uygun bir ortam sağlamaktadır. Koyun ve sığır yetiştiriciliği, kırsal kesimde yaşayan halkın başlıca geçim kaynakları arasında yer almaktadır. Son yıllarda devlet destekli kırsal kalkınma projeleriyle hayvancılık faaliyetlerinin modernleştirilmesine yönelik çalışmalar da yürütülmektedir.

Tarımsal faaliyetler ilçede önemli bir ekonomik yere sahiptir. Özellikle tahıl üretimi, yem bitkileri yetiştiriciliği ve sınırlı ölçüde fındık üretimi yapılmaktadır. Karadeniz ikliminin etkisiyle yüksek kesimlerde yaylacılık kültürü gelişmiş; bu durum süt ve süt ürünleri üretimini de desteklemiştir. Ayrıca arıcılık faaliyetleri de ilçenin ekonomik yapısında önemli bir yer tutmaktadır.

Mesudiye’nin geniş ormanlık alanlara sahip olması nedeniyle ormancılık ve orman ürünleri de ekonomik faaliyetler arasında bulunmaktadır. Ahşap işçiliği ve geleneksel el sanatları geçmişten günümüze ilçede varlığını sürdürmektedir. Bunun yanı sıra doğal güzellikleri, yaylaları ve temiz havası sayesinde ilçe, son yıllarda yayla turizmi ve doğa turizmi açısından da gelişim göstermeye başlamıştır.

İlçe ekonomisini etkileyen en önemli unsurlardan biri göç olgusudur. Özellikle 1950’li yıllardan itibaren İstanbul başta olmak üzere büyük şehirlere yoğun göç yaşanmış, bu durum nüfusun azalmasına ve ekonomik faaliyetlerin daralmasına neden olmuştur. Ancak yaz aylarında memleketlerine dönen gurbetçiler, ilçe ekonomisine canlılık kazandırmaktadır.

Kaleköy Kalesi: Mesudiye ilçesine 6 km mesafede bulunan Kaleköy sınırlarında yer alır. Üç kümbet kalıntısı ve kaya mezarları bulunmaktadır. 14. yüzyılda yapıldığı bilinen kalede, eski mezar taşları ve büyük sur duvarları bulunmaktadır.

Mesudiye Kültür Merkezi (Eski Kilise): Mesudiye ilçesi Kışla Mahallesi'nde yer almaktadır. Kültür Merkezinin (kilisenin) girişi düzgün ve işlenmiş renkli kesme taşlarla vurgulanmıştır. İç mekan üç nefli olarak düzenlenmiş olup, tescilli olan kilisenin restorasyonu tamamlanarak Kültür Merkezi olarak hizmete açılmıştır.^【4】

Mesudiye ilçemizde 36 adet tescilli kültür varlığı bulunmaktadır. Bunlardan;^【5】

• 16 adet konut
• 5 adet kilise
• 2 adet arkeolojik sit alanı
• 1 adet çeşme
• 2 adet cami ve hazire
• 1 adet höyük
• 2 adet kale
• 2 adet kaya mezarı
• 1 adet konak
• 3 adet türbe bulunmaktadır.

Mesudiye mutfak kültürü, ilçenin tarihî geçmişi, coğrafi yapısı ve geleneksel yaşam biçimiyle şekillenmiştir. Yörede sabah, öğle ve akşam olmak üzere üç ana öğün tüketilmekte; kahvaltılarda peynir, tereyağı, yumurta ve ilçeye özgü “Golit” ekmeği öne çıkmaktadır.

Öğle ve akşam yemeklerinde ise keşkek, patates yahnisi ve kuru fasulye gibi geleneksel yemekler sıkça yapılmaktadır. Özellikle keşkek, düğün, bayram ve çeşitli toplumsal etkinliklerin vazgeçilmez yemeklerinden biridir. Ramazan ve Kurban bayramlarında baklava, su böreği, sarma ve et kavurma gibi özel yemekler hazırlanarak misafirlere ikram edilmektedir.

Mesudiye’de misafirperverlik ve sofra adabı önemli bir yere sahiptir. Geleneksel olarak sofraya önce ailenin büyüğü oturur, yemekler büyük bir özenle hazırlanırdı. Geçmişte yer sofrasında ortak tabaklardan yemek yenirken, günümüzde modern servis düzeni yaygınlaşmıştır.

İlçede düzenlenen şenlik ve sosyal etkinliklerde geleneksel yemekler toplu olarak hazırlanıp halka dağıtılmaktadır. Ayrıca sac, yer sofrası ve geleneksel pişirme yöntemleri Mesudiye mutfak kültürünün günümüze kadar ulaşan önemli unsurları arasında yer almaktadır.