Lajos Kossuth Müzesi - Kütahya

Lajos Kossuth Müzesi, Türkiye'nin Kütahya ilinde bulunan, 18. yüzyıl sivil mimari özelliklerini yansıtan ve Macaristan'ın ulusal kahramanı Lajos Kossuth'un sürgün döneminde konakladığı, günümüzde ise Türk-Macar dostluğunun simgesi olarak hizmet veren tarihi bir müze evdir.

Halk arasında "Macar Evi" olarak da bilinen yapı, Kütahya'nın köklü tarihini ve uluslararası diplomasideki yerini temsil eden en önemli kültür varlıklarından biri kabul edilir.

Macaristan'ın bağımsızlık mücadelesinin önderi olan avukat, politikacı ve devlet adamı Lajos Kossuth (1802-1894), 1848-1849 yıllarında Avusturya ve Rusya ittifakına karşı yürütülen özgürlük savaşının yenilgiyle sonuçlanması üzerine ülkesini terk etmek zorunda kalmıştır. 17 Ağustos 1849 tarihinde Macaristan’dan ayrılan Kossuth ve beraberindeki yaklaşık 5.000 kişilik mülteci grubu, önce Vidin’e, ardından Şumnu’ya ulaşmıştır.

Avusturya ve Rusya imparatorluklarının mültecilerin iadesi yönündeki ağır baskılarına ve tehditlerine rağmen, dönemin Osmanlı Padişahı Sultan Abdülmecid Han, "Tacımı ve tahtımı veririm ama devletime sığınanları asla vermem" diyerek mültecileri koruma altına almıştır. Bu diplomatik duruş sonucunda, en tehlikeli görülen mülteci grupları daha güvenli bir bölge olan Kütahya’ya sevk edilmiştir. Lajos Kossuth, ailesi ve 56 kişilik maiyetiyle birlikte 12 Nisan 1850 tarihinde Kütahya’ya ulaşmış ve 1851 yılına kadar bu kentte misafir edilmiştir. Başlangıçta askeri kışlada ağırlanan Kossuth, daha sonra Kütahyalı Hüseyin Hamdi Aydın (Hamdi Bey) Konağı’na yerleştirilmiştir.

Lajos Kossuth Müzesi (Kütahya Valiliği)

Kütahya'nın Börekçiler Mahallesi, Hacı Emin Sokak (Macar Sokak) üzerinde yer alan müze binası, 18. yüzyıldan günümüze ulaşabilmiş tek Kütahya evi örneği olması bakımından mimari açıdan eşsizdir. Yapı, geleneksel Türk evi plan tipolojisi içinde "dış sofalı" plan tipine sahiptir.

İki katlı ve yedi odalı olan bina, tamamen ahşap karkas sistemle inşa edilmiştir. Yapı, geniş bir bahçe içerisinde yer almakta olup dış cephesi Kütahya Kalesi’ne bakmaktadır. Güvenlik ve mahremiyet gereği, evin sokağa bakan cephesinde pencereler sınırlı tutulmuştur.

Lajos Kossuth Müzesi İçi (Kültür Portalı)

• Giriş ve Birinci Kat: Binaya ahşap bir ana giriş kapısından girilir. Girişin alt kısmında kiler ve depolar yer almaktadır. Birkaç basamakla çıkılan zemin katta "Selamlık" bölümü bulunur. Bu katta ayrıca yatak odası ve çalışma odası mevcuttur. Selamlık, geleneksel oturma düzenine uygun sedirler, geometrik desenli ahşap tavan süslemeleri ve mangallarla tefriş edilmiştir.
• Üst Kat: İkinci kata bir hol aracılığıyla ulaşılır. Bu katın en dikkat çekici özelliği, bahçeye bakan ve bir avluyu andıran geniş balkon/dış sofadır. Üst katta Başoda, Aile Odası ve Anı Odası yer almaktadır. Başoda, sokağa bakan cephesi, geniş açıklıklı ahşap kafesli pencereleri ve organik formdaki dekoratif süslemeleriyle salon işlevindedir.
• Süsleme Özellikleri: Evin tavanlarında dülgerlik ve marangozluk sanatının en nadide örnekleri görülür. Geometrik ve bitkisel (çiçek, yaprak, dal) motiflerin yoğun olarak kullanıldığı tavan göbekleri, dönemin estetik anlayışını yansıtır.

Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından restore edilerek 19 Eylül 1982 tarihinde ziyarete açılan müzede, hem Lajos Kossuth’un kişisel eşyaları hem de 19. yüzyıl Kütahya sivil yaşamına dair etnografik eserler sergilenmektedir.

Müze koleksiyonunda yer alan önemli unsurlar şunlardır:

Lajos Kossuth Müzesi İçi (Kütahya Valiliği)

• Kossuth’a Ait Objeler: 18. yüzyıldan kalma piyano, mültecilik yıllarında kullandığı tütün kıyacağı, tabaka, müzik aletleri ve Macar porselen yemek takımları.
• Akademik Çalışmalar: Kossuth’un Kütahya’daki günlerinde hazırladığı Macaristan Anayasa Tasarısı ve Türkçeyi öğrenmek amacıyla kaleme aldığı, Bulgaristan ve Şumnu lehçelerini de içeren Türkçe Gramer kitabının fotokopileri.
• Görsel Bellek: Eski Budapeşte fotoğrafları, Kossuth ailesine ait yağlıboya portreler ve Macar ulusal kıyafetleri.
• Etnografik Eserler: Kütahya sivil mimarisine özgü ferforje yataklar, şifonyerler, aynalar, mangallar, işlemeli yatak örtüleri ve sandıklar.

Lajos Kossuth Müzesi, günümüzde Türkiye ve Macaristan arasındaki diplomatik ve kültürel ilişkilerin temel taşlarından biridir. Kossuth’un Kütahya’da gördüğü misafirperverlik üzerine söylediği; "Bugünkü hayatımı ve hürriyetimi Türklere borçluyum" sözü, iki ülke arasındaki dostluğun tarihsel referansıdır.

Bu tarihsel bağ neticesinde Kütahya ile Macaristan’ın Pécs şehri arasında "Kardeş Şehir" ilişkisi kurulmuştur. Müze, her yıl Macar Özgürlük Savaşı’nın yıl dönümü olan 15 Mart tarihlerinde üst düzey diplomatik katılımın sağlandığı törenlere ev sahipliği yapmaktadır. Akademik literatürde yapı, bir ülkenin kültürel ve sanatsal değerlerini küresel platformda tanıtma aracı olan "yumuşak güç" (soft power) unsuru olarak değerlendirilmektedir.