Kötü Niyet Tazminatı

Kötü niyet tazminatı, hukuk düzeninin temelini oluşturan dürüstlük kuralına aykırı davranışları ve hakların kötüye kullanılmasını yaptırıma bağlayan, özellikle İş Hukuku ve İcra-İflas Hukuku alanlarında uygulama alanı bulan özel bir tazminat türüdür. Türk hukuk sisteminde Medeni Kanun’un 2. maddesinde düzenlenen "hakkın kötüye kullanılması yasağı"nın somut bir görünümü olan bu tazminat, bir hakkın, tanınma amacına aykırı olarak başkasına zarar vermek kastıyla kullanılması durumunda gündeme gelir. Amacı, sadece meydana gelen maddi zararı karşılamak değil, aynı zamanda hakkını suiistimal eden tarafı cezalandırmak ve benzer eylemlerden caydırmaktır.^【1】 

4857 sayılı İş Kanunu kapsamında kötü niyet tazminatı, iş güvencesi hükümlerinden yararlanamayan işçiler için öngörülmüş bir koruma mekanizmasıdır. İş güvencesi kapsamı dışında kalan (örneğin 30’dan az çalışanı olan işyerlerinde çalışan veya 6 aydan az kıdemi bulunan) bir işçinin iş sözleşmesi, işveren tarafından fesih hakkının kötüye kullanılması suretiyle sona erdirilirse işçi bu tazminatı talep edebilir.^【2】  Kanun koyucu, fesih hakkının kötüye kullanımını sınırlı saymamış olsa da, yargı kararlarında; işçinin sendikal faaliyetlere katılması, işvereni yasal mercilere şikâyet etmesi, hamilelik veya işverenin aleyhine tanıklık yapması gibi nedenlerle işten çıkarılması "kötü niyetli fesih" olarak değerlendirilmektedir.

İş Kanunu’nun 17. maddesine göre, fesih hakkının kötüye kullanıldığının ispat edilmesi durumunda işveren, işçiye bildirim süresinin (ihbar süresi) üç katı tutarında tazminat ödemekle yükümlüdür. Bu tazminat, işçinin uğradığı maddi zarardan bağımsız olarak, sırf kötü niyetli eylemin varlığı nedeniyle hükmedilen maktu bir tutardır. Ayrıca, işçi bu tazminatın yanı sıra, hak etmişse ihbar tazminatını da ayrıca talep edebilir.^【3】 

İcra ve İflas Kanunu uygulamasında ise kötü niyet tazminatı, genellikle takip işlemlerinde haksız yere itiraz eden veya haksız yere takip başlatan taraflara karşı işletilir. Özellikle "menfi tespit davalarında" (borçlu olmadığının tespiti), alacaklının takibinde haksız ve kötü niyetli olduğunun anlaşılması halinde, alacaklı aleyhine hükmedilen tazminat bu kapsamdadır. Buradaki amaç, yargı organlarını gereksiz yere meşgul eden ve karşı tarafı mali baskı altına almaya çalışan tarafın engellenmesidir.