Köşebaşı Toplumu (Kitap)

Köşebaşı Toplumu (orijinal ismi: Street Corner Society: The Social Structure of an Italian Slum), Amerikalı sosyolog William Foote Whyte tarafından kaleme alınmıştır. Kent antropolojisi alanında yürütülmüş saha araştırmasına dayanan bir eserdir. Boston’daki bir İtalyan kenar mahallesinde gerçekleştirilen gözlemde mahalle yaşamının yapısı, toplumsal ilişkiler ve bu ilişkilerin örgütlenme biçimleri incelenmiştir.

Eserde katılımcı gözlem yöntemi uygulanmıştır. Whyte, saha araştırması boyunca farklı sosyal gruplar arasındaki etkileşimleri, bağımlılık ilişkilerini ve güç yapılarının işleyişini gözlemlemiştir. Araştırmada görünürde karmaşık olan sosyal ilişkiler ağının kendi içinde bir düzen barındırdığı görülmektedir.

Whyte’ın araştırma sahasında doğrudan bulunarak gözlem yaptığı ve toplumsal etkileşimleri bu konumdan analiz ettiği belirtilmektedir. Whyte, katılımcı gözlemin avantajlarını ve sorun teşkil edebilecek yanlarını araştırma süreci boyunca deneyimlemiştir. Çalışmanın ek kısmında ise bu deneyime refleksif biçimde yer verilmiştir.

Araştırmada Boston’daki bir İtalyan kenar mahallesindeki toplumsal yapı ve bireyler arası ilişkiler ele alınmıştır. Gözlemler küçük grupların, yerel örgütlenmelerin ve güç ilişkilerinin işleyişine odaklanmaktadır. Çalışmada gündelik yaşamın düzeni, topluluk içi dayanışma biçimleri ve yerel otorite yapılarının incelendiği görülmektedir.

Kitap girişte Cornerville ve Ahalisi başlığıyla başlar. Esas olarak üç ana kısımdan oluşur:

• Birinci Kısım: Köşebaşı Delikanlıları ve Okumuş Gençler: Birinci kısımda Doc ve Köşebaşı Çetesi, Chick ve Kulübü, Toplumsal Yapı ve Toplumsal Hareketlilik başlıklarında üç bölüm bulunmaktadır.
• İkinci Kısım: Gangsterler ve Siyasetçiler: İkinci kısımda Gangsterliğin Toplumsal Yapısı, Cornerville’de Gangsterlik: Social and Athletic Kulübü, Siyaset ve Toplumsal Yapı başlıklarında üç bölüm bulunmaktadır.
• Üçüncü Kısım: Sonuç: Bu kısımda Çete ve Birey, Toplumsal Yapı, Cornerville'in Esas Sorunu başlıkları işlenmektedir.

Kitabın ek bölümünde ise Köşebaşı Toplumu'nun gelişimi, Bir Mazlum Üzerinde Whyte Etkisi ve Seçilmiş Kaynakça yer alır.

William Foote Whyte (1914-2000), Amerikalı sosyologdur. Amerikan Sosyoloji Derneği’nin başkanlık görevini yürütmüştür. Kent antropolojisi alanında katılımcı gözlem yöntemine katkılarda bulunmuş ve Köşebaşı Toplumu için Boston’da saha araştırması yapmıştır.