Koçali Sütun Ocakları

Koçali Sütun Ocakları, Çanakkale ilinin Ezine ilçesine bağlı Koçali (Yahyaçavuş) köyü yakınlarında yer alan antik granit taş ocaklarıdır. Troas bölgesinde bulunan bu ocaklarda monolit granit sütunların üretildiği ve bu sütunların başta Alexandria Troas olmak üzere çevredeki antik yerleşimlerde kullanılmak üzere hazırlandığı anlaşılmaktadır.

Koçali Sütun Ocakları, Çanakkale ilinin Ezine ilçesine bağlı Koçali köyünün yaklaşık 800 metre batısında, granit kütlelerin oluşturduğu kayalık bir arazi üzerinde yer almaktadır. Ocak, Kestanbol köyüne inen yolun kuzeyinde bulunan dar bir vadi içinde konumlanmaktadır. Bölge, granit oluşumlarının geniş bir alana yayıldığı Troas jeolojik sahası içerisinde yer almakta olup antik dönemde taş çıkarımı için elverişli doğal kaynaklara sahiptir.

Koçali çevresindeki granit oluşumları, Akçakeçili ve çevre köylerin bulunduğu alanlara kadar uzanan geniş bir jeolojik hat üzerinde yer almakta ve Troas bölgesindeki antik granit ocaklarının önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu alanlarda çıkarılan granitlerin antik dönem mimarisinde kullanılan büyük boyutlu sütunların üretimi için değerlendirildiği anlaşılmaktadır.

Koçali Sütun Ocakları’nda sütunların çıkarıldığı granit yatağı ile ocak önünde sıralı durumda bulunan büyük boyutlu sütunlar dikkat çekmektedir. Ocak alanında yedi adet sütunun işlendiği görülmekte; bunların dört tanesi sağlam durumda olup üç tanesi kırık hâlde bulunmaktadır. Sütunların ocak yatağından yassı uçlu kamalar kullanılarak ayrıldığı ve bu işlem sırasında oluşan kama izlerinin yatak yüzeyinde açık biçimde görülebildiği belirtilmektedir.

Sütunların çıkarılmasından sonra yüzeylerinin düzeltilip perdahlandığı, ancak uzun süre açıkta kalmaları nedeniyle yüzeylerinde doğal bir patina oluştuğu ifade edilmektedir. Ocak alanında ayrıca granit bloklar üzerinde görülen kama izleri, burada yalnızca sütun değil farklı mimari parçaların da kesilmiş olabileceğini göstermektedir.

Koçali ocağının çevresinde granit bloklar üzerinde keski ve kama darbelerine ait izlerin bulunması, antik dönemde burada yoğun bir taş işçiliği faaliyetinin yürütüldüğünü göstermektedir. Bu üretim izleri, sütunların ocakta şekillendirilerek daha sonra kullanılacakları yapılara taşındığını ortaya koymaktadır.

Koçali Sütun Ocakları’nda üretilen granit sütunların büyük boyutlu monolit bloklar hâlinde işlendiği görülmektedir. Ocak önünde yer alan sütunların tamamı aynı biçimde hazırlanmış olup yukarı doğru hafifçe incelen bir forma sahiptir. Sütunların alt çapı yaklaşık 167 cm, üst çapı ise yaklaşık 135 cm’dir; uzunlukları ise yaklaşık 11,50 metre olarak ölçülmüştür.

Sütunların alt bölümleri yaklaşık 30 cm yüksekliğinde ve içe doğru girintili bir kaide biçiminde düzenlenmiştir. Üst kısımlarında ise iki kademeli bir başlık düzeni bulunmaktadır. Bu kademelerin birincisi yaklaşık 7 cm, ikincisi ise yaklaşık 28 cm yüksekliğindedir.

Ocak alanında bulunan kırık sütunların uzunluklarının ise sırasıyla yaklaşık 815 cm, 830 cm ve 595 cm olduğu belirtilmektedir. Bu ölçüler, ocakta üretilen sütunların büyük boyutlu mimari yapılarda kullanılmak üzere hazırlandığını göstermektedir.

Koçali Sütun Ocakları’nda üretilen granit sütunların, başta Troas bölgesindeki Alexandria Troas olmak üzere çevredeki antik yerleşimlerde kullanılmak üzere hazırlandığı anlaşılmaktadır. Bölgede yapılan araştırmalarda Kestanbol ovasında ve Alexandria Troas harabeleri içinde bu sütunlarla benzer ölçü ve özelliklere sahip örneklerin bulunduğu belirtilmektedir.

Kestanbol kaplıcaları çevresinde ve Gülpınar yolu yakınındaki tarım alanlarında ortalarından kırılmış durumda bulunan sütunlar, bu üretim merkezinde hazırlanan sütunların taşınma sürecine işaret eden örnekler olarak değerlendirilmektedir. Alexandria Troas limanı çevresinde ve kentin çeşitli noktalarında görülen sütun parçaları da bu sütunların antik yapı faaliyetlerinde kullanılmak üzere taşındığını göstermektedir.

Bununla birlikte liman çevresinde ve deniz içinde görülen bazı sütun parçaları, bu sütunların yalnızca yerel yapılarda değil başka yerleşimlere gönderilmek üzere de hazırlanmış olabileceğini düşündürmektedir. Bu durum, Troas bölgesindeki granit ocaklarının antik dönemde geniş bir kullanım alanına hizmet eden önemli taş üretim merkezleri olduğunu göstermektedir