Kayna Sabun ve Pekmez Müzesi

Kayna Sabun ve Pekmez Müzesi, Gaziantep ili Şahinbey ilçesi Tışlaki Mahallesi’nde yer alan; kentin geleneksel sanayi mirasını, sabun ve pekmez üretim kültürünü korumak amacıyla kurulmuş tematik bir müzedir. Yaklaşık 400 yıllık bir geçmişe sahip olan ve halk arasında Pekmezci Hanı olarak bilinen tarihi yapının restorasyonuyla oluşturulan kompleks, 2024 yılı Ağustos ayında ziyarete açılmıştır.

Müze binası, mülkiyeti Pekmezci ailesine ait olan ve geçmişte hem konaklama hem de imalathane (sabunhane ve pekmezhane) olarak kullanılan özgün bir Osmanlı dönem yapısıdır. Ünlü seyyah Evliya Çelebi’nin notlarında Gaziantep’in önemli hanları arasında zikredilen bu yapı, kentin ticari ve üretim hafızasında önemli bir yere sahiptir. Zamanla harabe durumuna gelen yapı, mülkiyet sahibi aile tarafından bağışlanmış ve Gaziantep Büyükşehir Belediyesi tarafından yürütülen yaklaşık 1,5 yıllık aslına uygun restorasyon çalışması sonucunda yeniden işlevlendirilerek müze olarak kullanılmaya başlanmıştır.

^{Kayna Sabun ve Pekmez Müzesi} (Anadolu Ajansı)

Müze, “Tarladan Sofraya” ilkesi doğrultusunda Mezopotamya coğrafyasının iki temel ürünü olan zeytin ve üzümü, etnografik nesneler ve interaktif dijital sunumlar eşliğinde ziyaretçilere tanıtmaktadır.

Zeytinin hasadından zeytinyağına dönüştürülmesi ve ardından yağın sabunlaşma sürecine kadar uzanan aşamalar müzenin sabun bölümünde ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Bu bölümde, geleneksel sabun üretiminde kullanılan ve eski sabunhanelerden günümüze ulaşan dev kazanlar, fırınlar, sabun kesme çıtaları, raspalar ve tokmaklar sergilenmektedir.

Müzenin pekmez bölümünde ise üzümün bağ bozumu sırasında toplanması, şıra hâline getirilmesi ve büyük kazanlarda kaynatılarak pekmeze dönüştürülmesi süreci anlatılmaktadır. Bu bölümde yer alan tarihi dev kazanlar ile pekmez savurma kürekleri koleksiyonun dikkat çeken unsurları arasında yer almaktadır.

Müze envanteri, Gaziantep ve çevresindeki yerleşim birimlerinden bağış yoluyla temin edilen, geçmiş dönemlerde gündelik yaşamda kullanılmış etnografik objelerden oluşmaktadır.

Kurum bünyesinde, geleneksel üretim tekniklerinin incelenmesine yönelik uygulama ve atölye birimleri yer almaktadır. Bu alanlarda sabun ve pekmez üretim süreçleri, teknik aşamalarına göre sınıflandırılarak sunulmaktadır. Geleneksel üretim kültürü, bu birimlerde uygulamalı yöntemler aracılığıyla aktarılmaktadır.

Müze, Gaziantep Kalesi ve Tarihi Kültür Yolu güzergâhı üzerinde; Udma Peynir Müzesi ile Rayiha Baharat Müzesi ile aynı turizm aksında yer almaktadır. Gastronomi odaklı tematik müze ağının bileşeni olan yapı; yerel üretim tekniklerinin dokümantasyonu ve endüstriyel mirasın korunması faaliyetlerinde veri merkezi olarak işlev görmektedir.