Kaptan Paşa Məscidi

Kaptan Paşa Məscidi, İstanbulun Üsküdar rayonunda, Kaptanpaşa Küçəsi ilə Aziz Mahmud Efendi Küçəsinin kəsişməsində yerləşir. İlk dəfə 1499-cu ildə Hamza Fakih Əfəndi tərəfindən məscid olaraq tikilmişdir. Bu ilkin tikili zamanla xarabazara çevrilmiş və 1728-1729-cu illərdə Kaptan-ı Derya Kaymak Mustafa Paşa tərəfindən məscidə çevrilərək bugünkü görünüşü ilə yenidən inşa edilmişdir. Lakin, 1890-cı ildə baş verən yanğın nəticəsində məscid böyük zərər görmüş və həmin il Helvacı Kızı Şerife Nefise xanım tərəfindən təmir edilmişdir.

^{Kaptan Paşa Məscidi (Mənbə:} Instagram/cami.istanbul⁾

Kaptan Paşa Məscidi kvadrat planlı və tək günbəzli bir quruluşdur. Tikilidə istifadə olunan daş xüsusilə kefeki daşıdır. Məscid, üç tərəfdən pilləkənlə çatılan son cəmiyyət yerinə malikdir və daş təməl üzərində ağac konstruksiyadan ibarətdir. Son cəmiyyət yeri olduqca baxımlıdır və taxta hissələri yenilənmişdir. Məscidin içərisindəki mehrab mərmərdən hazırlanmışdır və mukarnas (stalaktit) işçiliyi ilə bəzədilmişdir. Mehrabın yanlarında qum saatı naxışlı sütuncələr yerləşir. Minbər də tamamilə mərmərdən hazırlanmışdır və zəngin şəkildə bəzədilmişdir. Minbərin qapı hissəsi rumi motivlərlə bəzənmişdir, yanında ajur texnikası ilə hazırlanmış yan məhəccərlər vardır.

Günbəz səkkizguşəli bir kasnaq üzərinə oturdulmuşdur, üst pəncərələrində rəngli alçı şəbəkələr yer alır. İç məkan qələm işi bəzəklərlə zənginləşdirilmişdir və rumi ilə simvolik bitki motivlərinə tez-tez rast gəlinir. Məscidin içərisindəki vitraj bəzəklərdə sülüs yazılar və rumi naxışlar diqqəti cəlb edir.

^{Kaptan Paşa Məscidi (Mənbə:} Instagram/cami.istanbul⁾

Məscid tarixi müddət ərzində bir neçə dəfə təmir edilmişdir. 1890-cı ildə baş verən yanğından sonra Şərifə Nefisə xanım tərəfindən həyata keçirilən böyük təmir işləri, məscidi əvvəlki əzəmətinə qaytarmışdır. 1974-1975-ci illərdə kiçik miqyaslı bir təmir aparılmış, 1991-1992-ci illərdə isə Vakıflar Region Müdirliyi tərəfindən əhatəli bir restavrasiya həyata keçirilmişdir. Bu restavrasiya zamanı çürüyən ağac və qurğuşun hissələr yenilənmiş və tikilinin qorunması üçün zəruri tədbirlər görülmüşdür.

^{Kaptan Paşa Məscidi (Mənbə:} Instagram/cami.istanbul⁾

Məscidin içi qələm işi naxışlarla bəzədilmişdir və xüsusilə günbəz altındakı naxışlar, vitraj bəzəklər və mehrab ətrafındakı işçilik olduqca diqqətçəkicidir. Günbəzin içində qələm işi rumi naxışlar və dairə içində sülüs xətti ilə yazılmış "İnnəllâhe yümsiküs səməvâti vəl ərza..." ayəsi məscidə vizual bir dərinlik qatır. Mehrabın sol tərəfində yerləşən işlənmiş taxta saat isə məkanın estetik görünüşünü tamamlayan elementlərdən biridir.

Məscidin həyətinə iki küçəyə açılan qapılar vasitəsilə daxil olmaq mümkündür. Aziz Mahmud Əfəndi küçəsinə açılan qapının yaxınlığında, Şahzadə Seyfəddin adına 1141-ci (1728-1729) ildə tikilmiş klassik bir çeşmə yerləşir. Bundan başqa, məscidin cənub-qərbində, məscidə bitişik olmayan başqa bir çeşmə də mövcuddur.

Məscidin minarəsi kefeki daşından tikilmişdir və soğan formalı şərəfəsi profilli iki çənbərlə bəzədilmişdir. Minarəyə müəzzin məhfilindən giriş vardır. Həmçinin, minarəyə son cəmiyyət yerindən yeni tikilmiş gözəl bir taxta pilləkənlə çıxılır.