F110 Motoru Bağlamında Savunma Sanayii ve Diplomasi

^{F110 Motoru (}StandardAero⁾

Türkiye'nin hem popüler kültüründe hem de mühendislik kültüründe motor meselesinin hususî bir yeri vardır. Motorla çalışan herhangi bir araç geliştirildiğinde ilk akla gelen şeylerden biri "Motoru yerli mi?" sorusu olur. Otomobil, tank ya da uçak, hiç fark etmeksizin bu soru muhakkak karşımıza çıkar. Bu tarz sistemlerde motordan başka kritik bileşenler olmasına rağmen akla gelen ilk sorunun motora dair olması ilginçtir ve incelenmesi gerekir.

Derin olmayan bir düşünme çabasıyla insanın aklına birkaç fikir geliyor hemen. İlk olarak motorlar 20. yüzyılın belki de en önemli makinelerinden biri. Dolayısıyla insanlar motora çok büyük önem atfediyorlar. Artık 21. yüzyılda olsak da; kavramlar her zaman o kadar hızlı değişmiyor. Bir sistemin kritik çiplerinin ya da yazılımlarının yerli olup olmadığı sorusu da artık kendine yer edinmeye başladı ama motor hâlâ popülerliğini koruyor. Yine de araştırmacıların ülkemizdeki motor meselesinin popülerliğini ayrıca araştırmaları faydalı olabilir.

Aslında bana bunu düşündürten daha dün yaşadığım bir olay oldu. Hafta sonu Ankara'daydım. Zaten gündelik hayatı yeterince bürokratik olan şehrin üzerine yakın zamanda yapılacak olan NATO zirvesi sebebiyle ilave bürokratik yükler binmişti. Uzun zamandır görüşmediğim bir arkadaşımın ilk sorduğu sorulardan birisi KAAN ismiyle bildiğimiz millî muharip uçağının motoru oldu. Elbette bu soruyu sormasının da evveliyatı var. Her söylediği bir şekilde olay olan Birleşik Devletler Başkanı D. Trump NATO zirvesi öncesinde Türkiye'ye F110 motoru satışı için süreci başlattığını duyurdu.^【1】 Ve bunu yaparak popüler kültürümüzdeki motor tartışmasını alevlendirmiş oldu. Bu haber ile KAAN uçağının seri üretiminde kritik bir eşiğin aşıldığını düşünüp bu duyuruyu olumlu karşılayanlar olduğu gibi neden motorun dışarıdan alındığını sorgulayanlar da var.

^{KAAN Milli Muharip Uçak (}AA⁾

Aslında daha önce mecliste verilen bir soru önergesini yanıtlayan Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler bu konuya açıklık getirmişti.^【2】 Yaptığı açıklamada 10 adet motorun teslim alındığını ve 70 adet için sürecin devam ettiğini söylemişti. Yani yeni olan tek şeyin süreci devam eden 70 adedin artık sona yaklaştığı denebilir.

Hâlihazırda TEI bünyesinde F110 motorları ile ilgili birçok faaliyet yürütülüyor.^【3】 Yani Türkiye'nin mühendislik ekosisteminde bu motorlar tanıdık. Ayrıca F15 ve F16 gibi kendini kanıtlanmış uçaklarda kullanılıyor olması da motorun güvenirliliğini gösteren başka bir kanıt. Dolayısıyla F110'un tercih edilmesi gayet makul. Bu esnada KAAN'ın asıl motoru olacak olan TF35000'in geliştirme çalışmaları devam ediyor olacak ve muhtemelen 2030'lu yıllarda üretilecek olan uçaklarda bu motoru göreceğiz. Böylece yerli motoru beklemeye gerek kalmayacağı söylenebilir.

Burada akla gelen diğer soru ise F110 ile üretilen uçakların ihraç edilip edilemeyeceği oluyor. Muhtemelen F110 ile üretilen uçakların TSK'ya teslimatı yapılacak ve bu ilk uçakları TSK kullanacak. Bu uçakların çok çeşitli görevlerde kullanımı ile birlikte toplanacak olan veriler ve alınan geri bildirimlerle hem geliştirme hem de motor entegrasyon süreçlerinde uzmanlık artacak ve bu kazanımlar TF35000 motoruna geçiş sürecine katkı sağlayacak.

Yerli motora geçiş sonrası ihracat engeli de kalmayacaktır. Zaten TUSAŞ genel müdürü de yaptığı açıklamada Endonezya'ya satılmış olan uçakların TF35000 ile uçacağını söylemişti.^【4】 Bu şekilde bakılınca süreç tüm zorluklarına rağmen işliyor gibi görünüyor. Fakat F110'ların tedarik edilmesi gerçekten de kritik bir eşik. Bir de bunun TF35000 ile yapılabilirliğini düşünürsek; Türkiye'nin savunma sanayiinde muhtemelen başka bir evreye geçilmiş olacak. Bunun kademeli olarak diğer alanlara yapacağı tesirleri ise şimdiden kestirmek hiç kolay değil ama bunun da başlı başına bir çalışma alanı olacağına hiç şüphem yok. Bekleyip göreceğiz.