Ev Kırlangıcı (Delichon urbicum)

Ev Kırlangıcı (Delichon urbicum), kırlangıçgiller familyasına ait göçmen bir kuş türüdür. Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya’nın ılıman bölgelerinde ürer; kış aylarını Sahra Altı Afrika ve tropikal Asya’da geçirir. Türkiye’de yaygın olarak görülen yaz göçmeni ve geçit türlerinden biridir. Tür, sırt ve tepesindeki koyu mavimsi-siyah renk, tamamen beyaz alt tarafı ve geniş beyaz kuyruk sokumu ile tanınır. Yuvalarını çamur kullanarak binalara, köprülere, mağaralara ve kaya yüzeylerine yapar.

Ev Kırlangıcı (Delichon urbicum), ötücü kuşlar takımına (Passeriformes) bağlı kırlangıçgiller (Hirundinidae) familyasında yer alan bir kuş türüdür. Tür ilk kez 1758 yılında Carl Linnaeus tarafından Hirundo urbica adıyla tanımlanmıştır. Daha sonra Delichon cinsi içerisinde değerlendirilmiştir. Ev Kırlangıcının iki alt türü tanınmaktadır: Delichon urbicum urbicum ve Delichon urbicum meridionale.

Ev Kırlangıcı (Delichon urbicum), 13–14 cm uzunluğunda, 10.3–23 g ağırlığında ve 26–29 cm kanat açıklığına sahip küçük bir kuş türüdür. Üreme döneminde erkek bireylerin baş üstü ve sırtları parlak mavi-siyah renktedir. Kuyruk sokumu beyazdır ve bazı bireylerde ense kısmında beyaz tüy dipleri görülebilir. Kanatlar ve kuyruk siyah renklidir; kuyruk orta derecede çatallıdır. Alt tarafı tamamen beyazdır ve bacakları da beyaz tüylerle kaplıdır.

Üreme dışı dönemde beyaz kuyruk sokumu, yüz yanları, boğaz ve yan kısımlarda kahverengi-gri beneklenmeler görülür. Dişiler, erkeklere göre daha gri tonlu alt tüylere sahiptir. Genç bireyler ise daha soluk ve kahverengi tonlarda olup mavi parlaklık daha az belirgindir ve kuyrukları daha kısadır. Gagası kısa ve geniştir.

Ev Kırlangıcı (Delichon urbicum), Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya’nın ılıman bölgelerinde yaygın olarak dağılmıştır. Üreme döneminde Avrupa’nın büyük kısmında, Orta Doğu’nun bazı bölgelerinde ve Kuzey Asya’da bulunur. Batı Sibirya’ya kadar uzanan geniş bir dağılım alanına sahiptir. Türkiye’de ise yaz aylarında ülkenin tamamında görülür ve özellikle sahil şeridinde üreme faaliyetleri gözlenir.

Kış döneminde tür, Sahra Altı Afrika’ya ve tropikal Asya bölgelerine göç eder. Güney Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı-Orta Asya’daki popülasyonlar da kışlamak için Afrika ve Güneybatı Asya’ya hareket eder. Bazı bölgelerde nadiren kışlama kayıtları da bulunmaktadır.

Yaşam alanı olarak açık bölgeleri, kıyı kayalıklarını, tarım alanlarını ve insan yerleşimlerini tercih eder. Şehirler, köyler, çiftlikler ve küçük yerleşim yerlerinde koloniler hâlinde yaşar. Yuvalarını binalara, köprülere, mağaralara, taş ocaklarına ve kaya yüzeylerine yapar. Genellikle yuvalarını dik yüzeylere çamurdan inşa eder ve yuva girişini üst kısımda küçük bir açıklık şeklinde bırakır.

Ev Kırlangıcı (Delichon urbicum), gün boyunca aktif olan ve çoğunlukla sürüler hâlinde yaşayan sosyal bir kuş türüdür. Üreme döneminde koloniler hâlinde bulunur; koloniler genellikle 10’dan fazla çift içerse de bazı durumlarda çok daha büyük gruplar oluşturabilir. Bireyler birbirine yakın yuvalar yapar ve koloni içinde sıkı bir sosyal yapı görülür.

Tür, uçuş sırasında oldukça hızlı ve çeviktir; sık kanat çırpar, ani dönüşler yapar ve havada süzülerek uzun süre kalabilir. Avlanma sırasında dalma, süzülme ve spiral uçuş davranışları gösterebilir. Genellikle yüksekten uçarak beslenir, ancak yuvasına yakın bölgelerde daha alçak irtifalarda da avlanabilir. Beslenme sırasında yaklaşık 2 kilometreye kadar mesafe kat edebilir.

Ev Kırlangıcı, neredeyse tamamen böceklerle beslenen bir türdür. Diyetinin büyük kısmını uçarken yakaladığı küçük böcekler oluşturur. Özellikle sinekler (Diptera) ve yaprak bitleri (Aphids) beslenmesinde önemli yer tutar. Ayrıca karıncalar, çeşitli böcek grupları ve diğer küçük uçucu böcekler de besinleri arasında yer alır. İstisnai durumlarda küçük meyvelerle beslenebilir.

Tür, beslenme sırasında çoğunlukla havada uçarak avlanır. Bazen diğer hava böcekçilleriyle birlikte de beslenme alanlarında görülebilir. Avlanma genellikle yüksek irtifada gerçekleşir; üreme döneminde ortalama 21 metre, kışlama alanlarında ise 50 metrenin üzerinde uçuş yüksekliklerinde beslenebilir. Ayrıca zaman zaman yere, kayalara veya bitki örtüsüne konarak da böcek toplar. Tarım alanlarında sabanları ve büyük hayvanları takip ederek havalanan böcekleri yakalar.

Ev Kırlangıcı, sosyal olarak tek eşli (monogam) bir üreme sistemi gösterir. Üreme döneminde koloniler hâlinde yaşar ve yuvalar genellikle birbirine yakın şekilde yer alır. Koloni büyüklüğü çoğunlukla 10–50 çift arasında değişmekle birlikte bazı alanlarda çok daha büyük koloniler de oluşabilir.

Üreme dönemi coğrafi bölgelere göre değişir. Kuzeybatı ve Orta Avrupa’da yumurtlama mayıs ayında başlarken, Kuzey ve Kuzeydoğu Avrupa’da mayıs sonu–haziran döneminde gerçekleşir. Güney İspanya ve Kuzey Afrika’da mart–mayıs arasında başlar. Kuzey Hindistan ve çevresinde üreme dönemi haziran–temmuz aylarına denk gelir. Üreme sezonu genellikle ağustos–eylül veya ekim ayına kadar sürer ve çoğu birey yılda iki kuluçka yapar.

Yuva, her iki eş tarafından çamur peletleri kullanılarak inşa edilir ve tamamlanması ortalama 8–18 gün (ortalama 10.4 gün) sürer. Yuva kapalı bir yapıdadır ve üst kısmında küçük bir giriş açıklığı bulunur. Yuvalar genellikle bina dış yüzeylerine, köprü altlarına veya kaya yüzeylerine yapıştırılır; bazen doğal kayalıklar, mağaralar ve nadiren ağaçlar da kullanılabilir. Eski yuvalar tekrar kullanılabilir.

Kuluçka süresi 14–16 gündür ve yumurtalar her iki ebeveyn tarafından değiştirilerek kuluçkalanır. Yavru dönemi 22–32 gün sürer. Yumurtadan çıkan yavrular uçtuktan sonra bir süre daha yuvaya dönerek geceyi burada geçirir ve ebeveynler tarafından beslenmeye devam eder.

Ev Kırlangıcı (Delichon urbicum), IUCN Kırmızı Liste değerlendirmesine göre Least Concern (LC) -asgari endişe- kategorisinde yer almaktadır. Tür, 2024 yılında yapılan küresel değerlendirmede bu statüde sınıflandırılmıştır.

Popülasyon eğilimi stabil (durağan) olarak belirtilmiştir. Küresel ölçekte tahmini olgun birey sayısı 38.300.000–80.200.000 aralığındadır.