Diller Arası Geçişlilik

Diller arası geçişlilik (translanguaging), çokdilli bireylerin sahip oldukları farklı dilleri ve göstergebilimsel kaynakları birbirinden bağımsız sistemler olarak değil, anlam yaratmak amacıyla kullanılan bütünleşik bir repertuar olarak işleme sürecidir. Bu yaklaşım, dillerin zihinde kesin sınırlarla ayrıldığı ve hiyerarşik bir yapıda bulunduğu yönündeki geleneksel tekdilli paradigmalara karşı bir paradigma değişikliğini temsil etmektedir.^【1】

^{Bütünleşik repertuar ile ilgili görsel (yapay zekâ ile oluşturulmuştur)}

Kavram, ilk olarak 1980’li yıllarda Galler’deki ikidilli eğitim ortamlarında Cen Williams tarafından "trawsieithu" terimiyle ortaya atılmış; daha sonra İngilizceye "translanguaging" olarak tercüme edilmiştir. ^【2】Başlangıçta aynı ders içinde iki dilin planlı ve sistematik kullanımı olarak tanımlanan kavram, zamanla Garcia, Blackledge, Creese ve Canagarajah gibi akademisyenler tarafından geliştirilerek hem sözlü etkileşimi hem de yazılı metinlerdeki çokdilli pratikleri kapsayan geniş bir kuramsal çerçeveye oturtulmuştur.^【3】 Kuramsal olarak dil, statik bir nesne (isim) olmaktan ziyade sürekli bir oluş süreci (fiil/languaging) olarak değerlendirilmektedir.^【4】

^{Anlam inşası ile ilgili görsel (yapay zekâ ile oluşturulmuştur)}

Diller arası geçişlilik pedagojisi, öğrencilerin ana dillerini ve diğer dilsel kaynaklarını öğrenme sürecinde bir engel olarak değil, bilişsel ve sosyal bir araç olarak konumlandırmaktadır.^【5】 Bu pedagojik yaklaşımın temel işlevleri şu şekilde kategorize edilmektedir:

• Anlam İnşası ve Kavrama: Öğrenciler, karmaşık bilimsel içerikleri veya yeni kavramları tam olarak kavrayabilmek için sahip oldukları tüm dilsel rezervleri kullanarak anlamı müzakere etmektedir.^【6】
• Bilişsel Destek ve Kaygı Azaltma: Özellikle düşük dil yeterliliğine sahip öğrencilerde, ana dilin destekleyici kullanımı akademik kaygıyı azaltmakta ve derse katılımı teşvik etmektedir.^【7】
• Kimlik İnşası: Öğrenciler, sınıf dışındaki deneyimlerini sınıf içine taşıyarak kendi kimliklerini ifade eden "kimlik metinleri" üretebilmektedir.^【8】
• Yazma Stratejileri: Yazma sürecinde öğrencilerin lehçelerini, yerel deyimlerini ve farklı dil dizgelerini harmanlamaları (code-meshing), akademik yazmayı tektipleştirici olmaktan çıkarıp polifonik bir yapıya kavuşturmaktadır.^【9】

^{Code-meshing ile ilgili görsel (görsel yapay zekâ ile oluşturulmuştur)}

Diller arası geçişlilik uygulamaları; yüz yüze sınıfların yanı sıra çevrimiçi yabancı dil sınıflarında, İngilizce eğitim dili kullanılan alan derslerinde (EMI) ve yazma derslerinde gözlemlenmektedir.^【10】

• Öğrenci Pratikleri: Öğrenciler ders sırasında ana dilde not alma, arkadaşlarıyla konu hakkında ana dilde istişare etme ve kelime anlamlarını kontrol etme gibi stratejilere sıklıkla başvurmaktadır.^【11】
• Algısal Eğilimler: Yapılan araştırmalar, öğrencilerin çoğunlukla diller arası geçişliliği dil öğrenimini kolaylaştıran, özgüveni artıran ve içeriği daha derinlemesine anlamayı sağlayan yararlı bir strateji olarak algıladıklarını göstermektedir. ^【12】Buna karşın, bazı öğrencilerin hedef dile maruz kalma süresinin azalacağı endişesiyle bu pratiğe karşı temkinli yaklaştıkları da rapor edilmiştir.^【13】

Diller arası geçişlilik, dil eğitiminde sosyal adalet boyutuyla da ilişkilendirilmektedir.^【14】 Bu yaklaşım, "standart" veya "hedef" dil kavramlarının dayattığı hiyerarşileri ve azınlık dillerine yönelik dışlayıcı tutumları sorgulayarak, marjinalleşmiş öğrencilerin dilsel kaynaklarının eğitim ortamlarında tanınmasını savunmaktadır.^【15】 Ulus-devlet ideolojileriyle şekillenen "tek bir bedende iki tekdilli insan" anlayışını reddederek, dillerin birbirini tamamlayıcı yetkinlik unsurları olduğunu ileri sürmektedir.^【16】

Türkiye, artan uluslararası öğrenci hareketliliği ve göç dalgalarıyla birlikte eğitim ortamlarında çokdilliliğin yoğun olarak yaşandığı bir coğrafya haline gelmiştir.^【17】

• Hazırlık Sınıfları ve EMI: Üniversitelerdeki İngilizce ve Türkçe hazırlık sınıflarında uygulanan "immersion" (yoğun maruz bırakma) yöntemlerinin, öğrencilerin motivasyonunu ve akademik başarısını sınırlayabildiği tartışılmaktadır.^【18】
• Akademik Erişim: İngilizcenin küresel akademik dil olarak hakimiyeti, standart İngilizce yazamayan bilim insanları için bir engel teşkil etmektedir; bu noktada diller arası geçişlilik, akademisyenlerin mevcut tüm kaynaklarını kullanarak bilimsel yetkinliklerini ifade etmelerine olanak tanıyan bir "direniş" stratejisi olarak görülmektedir.^【19】
• Pedagojik Dönüşüm: Türkiye bağlamında, diller arası geçişlilik yaklaşımının öğretmen eğitimine dahil edilmesi ve müfredatların öğrencilerin çokdilli repertuarlarını kucaklayacak şekilde revize edilmesi yönünde akademik öneriler mevcuttur.^【20】