DANGAL: Pranga ve Zafer

Gözyaşlarıyla bezeli, klişe "ezilenlerin zaferi" temalı o steril Hollywood spor dramalarını bir kenara bırakın. Başrolünde Aamir Khan’ın devleştiği Dangal, ilk bakışta bir güreş şampiyonluğu hikâyesi gibi görünse de aslında Hindistan'ın en muhafazakar eyaletlerinden biri olan Haryana’nın tozlu topraklarında filizlenen; toplumsal cinsiyet rollerine, ataerkil baskıya ve bir babanın kendi yarım kalmış hayallerini çocuklarının omuzlarına yüklemesine odaklanan sarsıcı bir sosyolojik eleştiridir. Film, zafer kürsüsüne giden yolun sadece fiziksel bir güçten ibaret olmadığını, asıl savaşın zihinlerdeki prangalara karşı verildiğini gözler önüne seriyor.

Hikâyenin trajik ve bir o kadar da hayranlık uyandıran kaynağı, baba Mahavir Singh Phogat’ın unuttuğu ya da unutturulmuş olan kendi hırslarıdır. Ülkesine uluslararası alanda altın madalya kazandıramamış eski bir güreşçi olan Mahavir, bu rüyayı gerçekleştirecek bir "oğul" özlemiyle yanıp tutuşur. Ancak kader ona dört kız evlat verir.

İşte tam bu noktada film, Mahavir'in yaşadığı hayal kırıklığını yıkıcı bir avantaja dönüştürmesini anlatır. Mahavir, kızları Geeta ve Babita’nın bir kavgada erkek çocuklarını evire çevire dövdüğünü gördüğü an, zihninde o bencil ama dahi şimşek çakar: "Altın altındır; kız kazansa ne, erkek kazansa ne!" Mahavir’in bu aydınlanması ilk başta tamamen kişisel bir obsesyonun (takıntının) ürünüdür; o, kızlarını özgürleştirmek için değil, kendi yarım kalmış ego savaşını tamamlamak için onları mindere sürmeye karar verir. Ve kızların itiraz etmeye hakkı yoktur.

Hindistan taşrasında 14 yaşına gelen kız çocuklarının tek bir kaderi vardır: Ev işlerini öğrenmek ve hiç tanımadıkları bir adamla evlendirilerek görünmez olmak. Mahavir, kızlarının uzun saçlarını zorla kesip onları şalvar yerine şort giymeye zorladığında, aslında sadece kızlarının canını yakmaz; tüm köyün, geleneklerin ve asırlık ataerkil yapının suratına okkalı bir tokat indirir.

Geeta ve Babita’nın köyün erkekleriyle çamurun (akhada) içinde güreştiği sahneler, görsel bir şölenden ziyade politik birer başkaldırıdır. Toplumun onlara biçtiği "narin ve uysal" kadın rolü, babalarının kırbacı andıran disiplini altında un ufak olur. Kızlar ilk başta babalarından nefret etseler de, arkadaşları olan küçük bir gelinin düğününde maruz kaldıkları o acı gerçekle yüzleşirler: Babaları onları cezalandırmamakta, aksine onlara kimsenin boyunduruğu altına girmeyecekleri "özgün bir gelecek" inşa etmektedir.

Dangal, Mahavir karakterini kusursuz bir kahraman olarak sunmayacak kadar dürüst bir filmdir. Onun disiplini yer yer çocuk istismarı sınırlarında gezinen, kızlarının çocukluğunu ellerinden alan acımasız bir tiranlığa dönüşür. Sabahın dördünde uyanılan, kusana kadar koşulan ve her hatanın sertçe cezalandırıldığı bu süreç, bize bir koç ile bir baba arasındaki çizginin nasıl inceldiğini gösterir.

Filmin ikinci yarısında, Geeta'nın Ulusal Spor Akademisi’ne gidip modern tekniklerle tanışması ve babasının "eski kafalı" yöntemlerini hor görmesiyle aralarındaki çatışma zirveye ulaşır. Baba ve kızın minderde yaptığı o hüzünlü güreş maçı, sadece bir kuşak çatışması değil; aynı zamanda evladın babayı geçme, babanın ise yaşlanma ve otoritesini kaybetme korkusunun sinematik bir ağıtıdır.

Filmin finali, Commonwealth Oyunları’nın o klostrofobik ve heyecan dolu atmosferinde şekillenirken, Mahavir’in kızına fısıldadığı o son öğüt filmin tüm sosyolojik omurgasını özetler. Mahavir, Geeta’ya sadece bir rakibi yenmesini söylemez; ertesi gün düğün formatına sokulup eve hapsedilecek olan milyonlarca Hintli kız çocuğunun kaderini değiştirmesini söyler:

"Eğer gümüş kazanırsan, er ya da geç unutulursun. Ama eğer altın kazanırsan, bir örnek olursun. Ve örnekler asla unutulmaz."

Dangal, formülsel bir başarı hikâyesinin ötesine geçerek; bir babanın karanlık ihtirasından, koca bir toplumun kadınlara dair kalıplaşmış yargılarını yıkan kitlesel bir devrim çıkartmayı başarıyor. İzleyiciyi sadece bir spor müsabakasının heyecanıyla değil, insan iradesinin ve doğru yönlendirilmiş bir inatçılığın sınırlarıyla baş başa bırakan zamansız bir başyapıt.