Bu madde henüz onaylanmamıştır.
Cenaze evleri toplumda “dayanışma” adı altında otomatikleşmiş bir ritüelin içine sıkışmış durumda. Dışarıdan bakıldığında bu, destek vermek gibi görünür; ama içeriden bakıldığında çoğu zaman durum bambaşkadır. Orada gerçekten yaşanan şey, yas tutan insanın alanının daraltılmasıdır.
Bir insan yakınını kaybettiğinde ilk ihtiyacı sosyalleşmek değildir. Konuşmak, ikram sunmak, misafir ağırlamak ya da bir düzen kurmak hiç değildir. İlk ihtiyaç; olanı idrak edebilmek, şoku sindirebilmek ve kendi içine çekilebilmektir. Yas dediğimiz şey zaten yeterince ağır bir süreçtir. Buna rağmen biz, toplumsal alışkanlıklar adına bu süreci daha da zorlaştırıyoruz.
Cenaze evine yerleşmiş temel reflekslerden biri “ikram”dır. Çay demlenir, yemek hazırlanır, gelen giden için bir düzen kurulur. Fakat burada gözden kaçan çok net bir gerçek var: Bu işleri yapan insanlar zaten yıkılmış durumdadır. Ağlaması gereken, düşünmeden sadece acısını yaşaması gereken insanlar bir anda mutfağa girer, tencereyle, bardakla, servisle uğraşır.
Bu noktada sorulması gereken basit bir soru var: Bu gerçekten kimin ihtiyacı?
Çoğu insan cenaze evine yemek yemek için gitmez. Zaten normal olan budur. İnsanlar başsağlığı dilemek, orada bulunmak, bir şekilde “yanındayım” demek için gider. Fakat pratikte işler öyle ilerlemez. Toplumsal baskı, “ayıp olur” korkusu ve yıllardır süregelen yanlış gelenekler, yas evini bir tür ikram düzenine çevirir.
Daha da rahatsız edici olan ise şudur: Bazı insanlar bu ortamı yalnızca bir fırsat alanı gibi görür. Acıyı paylaşmak için değil, oradaki düzenin sunduğu imkânlardan faydalanmak için gelenler olur. Bu durum, zaten ağır olan atmosferi daha da bozar. Çünkü bir tarafta gerçekten yıkılmış insanlar varken, diğer tarafta sadece ritüelin parçası olup tüketen bir kalabalık oluşur.
Bu tablo, yasın doğasına tamamen aykırıdır. Ölüm bir “organizasyon” değildir. Cenaze evi bir “misafir ağırlama alanı” değildir. Orası, bir insanın hayatındaki en ağır kayıplardan birinin yaşandığı yerdir. Ve o evdeki insanların en temel hakkı, bu süreci mümkün olduğunca az dış müdahale ile yaşayabilmektir.
Ama toplum tam tersini yapar. Sessizlik olması gereken yerde hareket başlar. İçine kapanma olması gereken yerde hizmet üretme zorunluluğu doğar. İnsanlar ağlaması gerekirken çorba düşünür, kendi acısına yoğunlaşması gerekirken “kim geldi, ne ikram edilecek, kim ne dedi” gibi detaylara sıkışır.
Bu, dayanışma değil; yük paylaşımı hiç değil. Bu, iyi niyetli bir gelenek gibi görünse de aslında yasın doğal akışını bozan bir baskı mekanizmasıdır. İnsanların acısını hafifletmek yerine, onlara yeni sorumluluklar yükleyen bir sistemdir.
Gerçek destek, yas tutan insandan bir şey beklemek değildir. Gerçek destek, onun omzuna ek yük koymak hiç değildir. Gerçek destek, onun sadece durabilmesine izin vermektir. Sessiz kalabilmesine, düşünmesine, dağılmasına ve toparlanmasına alan açmaktır.
Cenaze evinde yapılması gereken şey aslında çok basittir: Oradaki insanların acısına saygı duymak. Onları bir şey üretmek zorunda bırakmamak. Bir düzen kurmalarını beklememek. “Misafir ağırlama” adı altında bir performans talep etmemek.
Çünkü bazı anlar vardır ki, kalabalık bile fazladır. Bazı anlar vardır ki, en büyük iyilik görünmez olmaktır. Ve bazı anlar vardır ki, insanın ihtiyacı ne yemek ne söz ne de düzen… sadece rahatsız edilmeden kendi yasını yaşayabilmektir.
