Çadırcı Hamamı

Çadırcı Hamamı, Erzincan il merkezinde, eski Erzincan yerleşkesinin bulunduğu Beybağı (eski adıyla Gerek Gerek) Mahallesi'nde yer alan, klasik Osmanlı hamam mimarisi özelliklerini taşıyan tarihi bir yapıdır. Halk arasında Çadırcı Şeyh Ahmed Hamamı veya Hacı Ahmed Bey Hamamı isimleriyle de anılmaktadır.

Hamamın üzerinde bulunan inşa kitabesine göre yapı, 1548 (Hicri 955) yılında Mahmud oğlu Şeyh Ahmed tarafından inşa ettirilmiştir.^【1】 1591 tarihli bir kayıtta, yapının Hz. Peygamber'in ruhu için vakfedildiği bilgisi yer almaktadır. Yapının giriş kapısı üzerinde bulunan ikinci bir kitabeye göre, 1677-1678 (Hicri 1088) yıllarında Kızılcanlı Murtaza Bey tarafından kapsamlı bir onarımdan geçirilmiştir.^【2】

Erzincan ile ilgili tarihi belgelerde ve salnamelerde hamamın izlerine rastlanmaktadır; 1871, 1875 ve 1894 tarihli Erzurum Vilayeti Salnamelerinde Erzincan'daki faal hamamlar arasında zikredilmektedir. Ayrıca 1904 tarihli şehir haritasında konumu işaretlenmiştir. 1939 Erzincan depreminde ciddi hasar görerek büyük ölçüde harap olan yapı, uzun yıllar metruk kalmış, depo ve ahır olarak kullanılmıştır. 28 Nisan 1988 tarihinde "Korunması Gereken Kültür Varlığı" olarak tescil edilmiştir. 2016 yılında Erzincan Valiliği ve DAP Bölge Kalkınma İdaresi iş birliğiyle başlatılan restorasyon çalışmaları 2018 yılında tamamlanarak yapı yeniden kullanıma açılmıştır.

Çadırcı Hamamı, mimari açıdan tek hamam sınıfına girmektedir. Kuzey-güney doğrultusunda uzanan dikdörtgen bir kütle üzerine inşa edilmiştir. Yapı; soğukluk (soyunmalık), ılıklık, sıcaklık, su deposu ve külhan bölümlerinden oluşmaktadır.

• Plan Şeması: Türk hamam mimarisinde yaygın olarak görülen dört eyvanlı ve köşe hücreli (halvetli) plan tipine sahiptir.
• Soğukluk (Soyunmalık): Yaklaşık 10.10x10.25 metre boyutlarında, kare planlı bir mekândır. Üst örtüsü sekizgen bir kasnağa oturan tuğla bir kubbeden oluşur. Kubbeye geçişlerde kullanılan mukarnas dolgulu pandantifler, yapıyı bölgedeki diğer geç dönem hamamlarından ayıran teknik bir detaydır. Bölümün ortasında geçmişte bir havuz olduğuna dair izler bulunmaktadır.^【3】
• Ilıklık: Enine dikdörtgen planlı olan bu bölüm, beşik tonoz ve kubbe ile örtülüdür. Mekânın bir kısmının tuvalet olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.
• Sıcaklık: Hamamın ana yıkanma bölümüdür ve merkezi bir kubbe ile örtülüdür. Bu kubbe de mukarnaslı pandantiflerle taşınmaktadır. Merkezi alanın etrafında dört yöne açılan eyvanlar ve köşelerde bağımsız halvet hücreleri yer alır. Ortada sekizgen bir göbek taşının izleri mevcuttur.
• Su Deposu ve Külhan: Yapının güney cephesi boyunca uzanan su deposu beşik tonozla örtülüdür. Külhan (ısıtma merkezi) ise su deposunun altında yer almakta olup günümüzde toprak altında kalmış durumdadır.

Yapının beden duvarlarının inşasında moloz taş, giriş ve pencere sövelerinde ise düzgün kesme taş kullanılmıştır. Kubbe ve tonoz gibi üst örtü elemanları tamamen tuğla malzeme ile örülmüştür. Aydınlatma, mahremiyetin korunması amacıyla duvarlarda pencere açılmadan, kubbelerdeki "fil gözü" denilen ışık gözleri ve soğukluk kubbesindeki aydınlık feneri ile sağlanmıştır.

Çadırcı Hamamı, 2018'deki restorasyonun ardından asıl fonksiyonunun dışında bir kullanım kazanmıştır. Günümüzde Erzincan'ın yöresel ürünlerinin sergilendiği bir merkez olarak hizmet vermektedir. Yapı, eski Erzincan şehrinden deprem sonrası ayakta kalabilen nadir Osmanlı eserlerinden biri olması nedeniyle tarihi önem arz etmektedir.