Burakumin

Burakumin (Japonca kelime anlamıyla "köy halkı" veya "mezra halkı"), Japonya toplumunda kökleri feodal döneme ve geleneksel kast sistemine kadar uzanan, tarihsel olarak dışlanmış ve maruz kaldığı toplumsal izolasyon nedeniyle azınlık statüsünde değerlendirilen yerli bir Japon grubudur.^【1】 Bu topluluk, biyolojik veya ırksal açıdan diğer Japon nüfusundan ayırt edilemez; toplumsal ayrım tamamen tarihsel ikamet yerleri ve aile nüfus kayıtları (aile kütüğü) üzerinden şekillenmiştir.

Burakumin topluluğunun kökeni, 8. yüzyıl Japonya'sında şekillenen toplumsal tabakalaşmaya, Konfüçyüsçü hiyerarşik düzene ve dini inanç sistemlerine dayanmaktadır. İlk olarak 701 yılındaki Taika Restorasyonu'nun ardından nüfus, yasal olarak "Ryomin" (iyi insanlar) ve "Senmin" (düşük ya da ikinci derece insanlar) şeklinde iki temel sınıfa ayrılmış ve bu kastlar arasında evliliklerin yapılması kesin kurallarla yasaklanmıştır.^【2】

Bu yapısal ayrım, ilerleyen yüzyıllarda Şintoizm ve Budizm inançlarının "kirlilik", "saf olmama" ve "ölümle temas" algılarıyla birleşerek bir dışlama mekanizmasına dönüşmüştür. Kan akıtmak, hayvan kesmek ya da insan cenazesiyle ilgilenmek gibi eylemler dini açıdan ruhsal olarak kirletici kabul edildiği için, bu işleri icra eden meslek grupları toplumun dışına itilmiştir.

Tokugawa rejimi dönemine (1603-1867) gelindiğinde ise bu toplumsal izolasyon tamamen kurumsallaşmış ve halk yasal olarak "Eta" (pisliğin bolluğu) ve "Hinin" (insan olmayan) olmak üzere iki kast altında sabitlenmiştir.^【3】 Kasaplık, cellatlık, tabakçılık, ayakkabıcılık, avcı hayvanı bakıcılığı, temizlik ve çöp toplayıcılığı gibi beden gücüne dayalı işleri yürüten Eta sınıfı ile gezici sanatçılık, dilencilik ve fuhuş gibi alanlarda yaşam mücadelesi veren Hinin sınıfı, feodal hiyerarşinin en altına yerleştirilerek mekânsal olarak da tecrit edilmiştir.

Yaşam alanları sıradan halkın köylerinden tamamen ayrılan, giyim kuşamlarından hak arama özgürlüklerine kadar her alanda kısıtlamalara maruz kalan ve hukuki olarak hayatlarına sıradan bir insanın yedide biri kadar değer biçilen bu insanların soyundan gelenler, yüzyıllar boyunca süren bu sistemsel aşağılanmanın neticesinde günümüzdeki modern "Burakumin" (mezra halkı) kimliğinin tarihsel zeminini oluşturmuştur.

Meiji Restorasyonu ile birlikte modernleşme sürecine giren Japonya’da, feodal yapıyı tasfiye etmek amacıyla 1871 yılında Kaihō-rei (Kurtuluş Fermanı) veya bir diğer adıyla Senshō-haish-rei (Statü Adlarının Kaldırılması Fermanı) ilan edilmiştir. Bu fermanla birlikte, Tokugawa döneminin katı kast sistemi yasal olarak lağvedilmiş, Eta ve Hinin gibi statü adlarının resmi olarak kullanımı sonlandırılmıştır. Ancak bu hamle, sosyal önyargıları ortadan kaldırmaya yetmemiş; hukuki eşitlik toplumsal kabulü beraberinde getirmemiştir.

^{Burakumin Topluluğu ve Yasal Hareketler (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)}

Burakumin bireyleri resmi kayıt sisteminde gizli bir etiketleme aracı olarak "eski eta" ya da dışlayıcı bir alt metne sahip olan Shin-heimin (yeni halk) ibareleriyle kaydedilmeye devam etmiştir. Üstelik bu yasal dönüşüm, Burakuminlerin tarihsel olarak tekelinde bulundurdukları dericilik gibi bazı zanaat kollarındaki ayrıcalıklarını ve vergi muafiyetlerini ellerinden alarak onları ekonomik olarak savunmasız hale getirmiştir.

Dönemin ana akım halk grupları ise bu statü eşitliğini kendi sosyal konumlarına bir tehdit olarak görmüş; neticede ülke genelinde Burakuminlerin özgürleşmesine karşı kitlesel protestolar, şiddet olayları ve çatışmalar patlak vermiştir. Bu süreçte pek çok Burakumin köyü ateşe verilmiş ve topluluk fiziksel saldırıların hedefi olmuştur.^【4】 Yasal reformların başarısızlığı, 20. yüzyılın başlarından itibaren Burakumin topluluklarının kendi haklarını savunmak adına organize bir çizgi benimsemelerine yol açmıştır.

1918 yılında ekonomik adaletsizliğe karşı büyüyen "Pirinç İsyanları" (Kome Sōdō), Burakuminlerin kitlesel olarak sokaklara döküldüğü ve politik bir bilinç kazandığı noktalardan biri olmuştur. Bu toplumsal hareketliliğin bir neticesi olarak, 3 Mart 1922'de Kyoto'da Suiheisha (Eşitlikçiler Derneği) kurulmuştur.^【5】 Suiheisha, yayımladığı deklarasyonla insanlık onurunu temel alan bir hak mücadelesi başlatmış ve kendilerine yönelik ayrımcı dil kullanan veya dışlayıcı tutum sergileyen herkese karşı aktif bir "hesap sorma/ihbar" (kyōdan) stratejisi yürütmüştür.

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından yeniden yapılanan toplumsal hareketlilik, 1946 yılında Buraku Kurtuluş Komitesi'nin kurulmasını sağlamış, bu yapı 1955 yılına gelindiğinde bugünkü adıyla Buraku Kurtuluş Birliği (BLL - Buraku Liberation League) olarak bir sivil toplum örgütüne dönüşmüştür. BLL, siyasi baskı grupları oluşturarak, kitlesel protestolar düzenleyerek ve ayrımcılık vakalarını yargıya taşıyarak Japon devleti üzerinde bir kamuoyu baskısı kurmuştur.^【6】

Bu mücadelenin ve yürütülen ihbar kampanyalarının neticesinde Japon hükümeti geri adım atmak zorunda kalmıştır. 1969 yılında, Burakuminlerin yoğun olarak yaşadığı kentsel ve kırsal bölgelerin altyapısını, konut kalitesini, eğitim seviyesini ve ekonomik standartlarını ana akım Japon toplumuyla eşitlemeyi hedefleyen "Dowa (Uyum) Topluluklarına İlişkin Özel Tedbirler" yasası yürürlüğe konmuştur.^【7】Milyarlarca yenlik bütçelerle yürütülen bu rehabilitasyon ve entegrasyon fonlama çalışmaları, bölgeler arasındaki durumu kapatmış ve yasal uzatmalarla birlikte 2002 yılına kadar sürdürülmüştür.^【8】

^{Burakumin Topluluğu (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)}

Burakumin topluluğunun Japon toplumundaki demografik büyüklüğü, resmi kurumlar ile sivil toplum kuruluşlarının veri toplama yöntemleri ve tanımlamalarındaki farklılıklar nedeniyle tartışmalı bir zemin üzerinde yer almaktadır. Japon hükümeti tarafından en son 1993 yılında gerçekleştirilen resmi bir araştırmanın sonuçları, ülke genelinde resmi olarak tanınan 4.000'den fazla "Dowa" (uyum) bölgesinde yaklaşık 1 milyon civarında Burakumin kökenli vatandaşın ikamet ettiğini ortaya koymuştur.^【9】 Buna karşılık, hak savunuculuğu yapan sivil oluşum konumundaki Buraku Kurtuluş Birliği (BLL), bu resmi verilerin kapsam dışı bırakılan bölgeler nedeniyle gerçeği yansıtmadığını savunmaktadır.^【10】

BLL'nin kendi saha çalışmalarına dayanan tahminlerine göre, tarihsel olarak dışlanmış toplulukların izlerini taşıyan yerleşim yeri sayısı 6.000'e yakın olup, bu kökenlerden gelen toplam nüfus 3 milyona yaklaşmaktadır.^【11】 Japonya anayasası ve mevcut mevzuat kapsamında her türlü ayrımcılık yasaklanmış olsa da, Burakumin kökenli bireyler günlük yaşamda, özellikle istihdam süreçlerinde ve evlilik kararlarında kurumsallaşmış ve örtük bir sosyal dışlanmaya maruz kalmaya devam etmektedir.^【12】

Bu dışlamanın somut örneklerinden biri 1970'li yıllarda gün yüzüne çıkmıştır. Bu dönemde, Burakuminlerin yaşadığı mahallelerin haritalarını, buralarda yaygın olan aile soyadlarını, icra edilen meslekleri ve toplulukların spesifik özelliklerini içeren 330 sayfalık el yazısı "Buraku Listeleri" (Buraku Chimei Sōkan) gizlice derlenmiştir.^【13】 Bu yasa dışı istihbarat listeleri, aralarında Japonya'nın önemli holdinglerinin de bulunduğu birçok firmaya gizlice satılmış ve şirketlerin insan kaynakları departmanları, iş başvurusu yapan adayların Burakumin kökenli olup olmadığını denetleyerek onları sistemli bir şekilde elemek amacıyla bu listeleri kullanmıştır.^【14】

^{Burakumin Topluluğunun Üyelerini, Geleneksel Bir Japon Yerleşiminde Birlikte Gösteren Bir Görsel (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)}

Toplumsal hafızadaki bu mekânsal profilleme, dijital çağda da yeni olaylara yol açmıştır; nitekim 2009 yılında Google Earth'ün Tokyo ve Kyoto gibi şehirlerin feodal dönem haritalarını dijital sisteme entegre etmesi, eski Buraku köylerinin modern caddeler üzerindeki tam konumlarını kamusal olarak görünür kılmış ve bu durum dijital profilleme ile tarihsel önyargıların yeniden oluşmasına tartışmaları arttırmıştır.^【15】

Yüzyıllardır süregelen bu sosyal ve ekonomik dışlanmışlık döngüsü, topluluğun genç kuşakları üzerinde de psikolojik ve sosyolojik sorunlar yaratmıştır. Eğitim ve istihdamda ön yargılarla karşılaşan Burakumin gençlerinin bir kısmı, toplumsal aidiyet ve ekonomik güç arayışıyla, Japon organize suç örgütü Yakuza'nın içerisine çekilmiştir.^【16】 Suç dünyasındaki bu alan nedeniyle, günümüzde Yakuza üyelerinin bir kısmının Burakumin geçmişine sahip bireylerden oluştuğu tahmin edilmektedir.^【17】

Diğer taraftan, tarihsel önyargıların yarattığı stigma sadece soy bağlarıyla da sınırlı kalmamaktadır. Günümüzde mezbahacılık, et işleme, kasaplık veya endüstriyel atık temizliği gibi tarihsel olarak "kirli" veya "saf olmayan" kabul edilen iş kollarında faaliyet gösteren emekçiler, genetik olarak Burakumin soyundan gelmeseler dahi, yalnızca icra ettikleri meslekler nedeniyle sosyal çevrelerinde dışlanabilmekte, nefret içerikli mektupların, mesajların ve sokak grafitilerinin doğrudan hedefi olabilmektedir.^【18】

Ayrıca bu yapısal sorunlara rağmen, sivil toplum kuruluşları tarafından yürütülen kamuoyu bilinçlendirme kampanyaları, eğitim müfredatlarına insan hakları konularının eklenmesi ve Japon mahkemelerinin son yıllarda nefret söylemi ile ayrımcılık vakalarına ilişkin tazminat kararları vermesi, ayrımcılıkla mücadele kapsamında hayata geçirilen uygulamalar arasında yer almaktadır.