sb-image
Bilge Demirköz
Bilge Demirköz, kozmik ışınlar ve uzay radyasyonu üzerine çalışan, uluslararası alanda tanınmış bir Türk astro parçacık fizikçisidir.
fav gif
Kaydet
Alıntıla
kure star outline
responsive_small_webp_x41M6q9OqZG6uJnfyL69M7EAAhoYXsKJOXXWXN-DrvM.jpg

Bilge Demirköz – Astro-parçacık fizikçisi

Doğum Yılı(Sayısal)

1980

Uzmanlık Alanları

Uzay teknolojileri

Parçacık fiziği

Karanlık madde

Uzay radyasyonu

Kozmik ışınlar

Öne Çıkan Projeler

AMS-02 Deneyi (Uluslararası Uzay İstasyonu): Kozmik parçacık tayfının incelenmesi, Karanlık maddeye dair deneysel verilerin analizi, ODTÜ Saçılmalı Demet Hattı (METU-SDH): Türkiye’de uzay radyasyonu test altyapısının kurulumu, ESA standartlarında testler yapılması

Çalışma Alanları

Yüksek enerjili kozmik ışınlar, Karanlık madde araştırmaları, Uzay radyasyonunun elektronik sistemler üzerindeki etkileri, Radyasyona dayanıklı malzeme geliştirme

Eğitim

Lise: Robert Koleji

Doktora: Oxford Üniversitesi – Fizik (2007)

Yüksek Lisans: MIT – Fizik (2004)

Yan Dal: Matematik ve Müzik

Lisans: MIT – Fizik (2001)

Bilge Demirköz, kozmik ışınlar, uzay radyasyonu ve astro parçacık fiziği üzerine yaptığı öncü araştırmalarla tanınan Türk fizikçidir. Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Fizik Bölümü öğretim üyesi olan Demirköz, hem ulusal hem de uluslararası alanda dikkat çeken bilimsel katkılar sunmuştur. Özellikle yüksek enerjili uzay parçacıkları, karanlık madde araştırmaları ve uzay teknolojileri üzerine olan çalışmalarıyla tanınmaktadır.

Yaşamı ve Eğitimi

Bilge Demirköz’ün bilime ilgisi lise yıllarında, özellikle matematik alanında yoğunlaşmıştır. Robert Koleji’nde okurken Cenevre'de katıldığı bir matematik yarışması sonrası CERN’i ziyareti, kariyer yolculuğunda bir dönüm noktası olmuştur. “Bir gün burada çalışmak istiyorum” diyerek hedefini belirlemiştir. Bu hedef doğrultusunda, 2001 yılında Massachusetts Institute of Technology (MIT) Fizik Bölümü’nden mezun olmuş, lisans eğitimi süresince müzik ve matematik dallarında da yan dal yapmıştır. 2004’te MIT’de yüksek lisans, 2007’de ise Oxford Üniversitesi’nde doktora derecesini tamamlamıştır.

Bilimsel Çalışmaları

Demirköz’ün çalışmaları, yüksek enerjili kozmik ışınların incelenmesi, karanlık madde araştırmaları ve uzay radyasyonunun elektronik sistemler üzerindeki etkilerinin ölçülmesi gibi konuları kapsamaktadır. CERN, Cambridge Üniversitesi ve Barcelona’daki Institut de Física d'Altes Energies (IFAE) gibi uluslararası merkezlerde çalıştıktan sonra 2011’de ODTÜ’ye dönerek araştırmalarını burada sürdürmüştür.


Uluslararası Uzay İstasyonu’na yerleştirilen Alfa Manyetik Spektrometresi (AMS-02) deneyine katkı sunmuş, bu deneyde uzaydan gelen yüksek enerjili parçacıkların (proton, elektron, pozitron gibi) tayfını analiz etmiştir. Bu çalışmalar, karanlık maddenin doğasına ilişkin ipuçları taşımaktadır. Özellikle pozitron yoğunluğundaki beklenmedik artışın nedenlerini anlamak için hipotezler geliştirmiş ve deneysel doğrulamalar üzerinde çalışmıştır.

Türkiye'deki Altyapı Kurulumuna Katkılar

Demirköz, Türkiye’nin uzay araştırmaları altyapısının gelişmesine de önemli katkılarda bulunmuştur. Liderliğini yaptığı ODTÜ Saçılmalı Demet Hattı (METU-SDH) projesi, Türkiye’de uzay radyasyonu testlerinin yapılabileceği ilk laboratuvarlardan biridir. Bu tesis, Avrupa Uzay Ajansı'nın belirlediği ESA-ESCC 25100 standardına uygun testler gerçekleştirmektedir. Geliştirilen bu sistemle, Türkiye'de üretilecek uyduların bileşenleri uzay radyasyonuna karşı test edilerek güvenliği artırılmaktadır.

Ayrıca bor içeren kompozit malzemelerin nötron zırhlaması gibi konularda yapılan araştırmalarda da yer alan Demirköz, nükleer tesislerde ve parçacık hızlandırıcılarda radyasyonun zararlı etkilerine karşı koruyucu malzeme geliştirme üzerine çalışmalar yürütmektedir.

Uluslararası Takdir ve Ödüller

Demirköz, 2017 yılında L'Oréal-UNESCO Uluslararası Yükselen Yetenek Bilimsel Başarı Ödülü’nü Türkiye’den alan ilk kadın bilim insanı olmuştur. Bu ödül, kadın araştırmacıların bilimsel başarılarını desteklemeyi amaçlamaktadır ve dünya genelinde yalnızca 15 bilim insanına verilmektedir. Bilim dünyasında kadınların karşılaştığı zorluklara da dikkat çeken Demirköz, bu tür desteklerin kadın akademisyenler için önemli bir motivasyon kaynağı olduğunu belirtmiştir.

Toplumla Etkileşim ve Bilim İletişimi

Demirköz, bilimsel çalışmalarının yanı sıra Türkiye’de lise düzeyindeki öğrencilere ulaşarak bilimsel farkındalığı artırmayı hedeflemektedir. Bilim kafeleri, söyleşiler ve çeşitli bilim iletişimi etkinlikleriyle gençlere özellikle de kız öğrencilere ilham vermeye çalışmaktadır. Kendi ifadesiyle, ders vermek ve gençlerle sohbet etmek ona en çok enerji veren uğraşlardandır.

Kaynakça

Albaroudi, Abdul Rahman, Pelin Uslu Kiçeci, Selcen Uzun Duran ve M. Bilge Demirköz. "Monte-Carlo (MC) Analysis of Borated Materials for Neutron Shielding Applications." Eurasian Journal of Science Engineering and Technology 3, no. 2 (2022): 63–70. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2369792.


Ak, Özlem. “Doç. Dr. Bilge Demirköz ile CERN Üzerine Bir Söyleşi.” TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi. Erişim 4.6.2025.

https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/doc-dr-bilge-demirkoz-ile-cern-uzerine-bir-soylesi


Demirköz, Melahat Bilge. "Melahat Bilge Demirköz." World Economic Forum. 4.6.2025. https://www.weforum.org/people/m-bilge-demirkoz/.


Global Young Academy. “Bilge Demirköz.” Erişim 4.6.2025.

https://globalyoungacademy.net/bilge-demirkoz/


Uzun Duran, Selcen, M. Bilge Demirköz ve Pelin Uslu Kiçeci. "Radioactivation Measurement of a Protective Collimator and Comparisons with Simulation After METU-Defocusing Beamline Pretest Irradiation." Gazi University Journal of Science 36, no. 4 (2023): 1786–1793. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2061320.


Yunus Emre Enstitüsü. “Bilim Kurulu Üyemiz Prof. Dr. Demirköz, Genç Küresel Liderlerden Biri Seçildi." Erişim 4.6.2025.

https://www.yee.org.tr/en/node/10275

Sen de Değerlendir!

0 Değerlendirme

Yazar Bilgileri

Avatar
YazarSeviye Nur Gönülölmez21 Mayıs 2025 19:10

Etiketler

Tartışmalar

Henüz Tartışma Girilmemiştir

"Bilge Demirköz " maddesi için tartışma başlatın

Tartışmaları Görüntüle

İçindekiler

  • Yaşamı ve Eğitimi

  • Bilimsel Çalışmaları

  • Türkiye'deki Altyapı Kurulumuna Katkılar

  • Uluslararası Takdir ve Ödüller

  • Toplumla Etkileşim ve Bilim İletişimi

Bu madde yapay zeka desteği ile üretilmiştir.

KÜRE'ye Sor