Altın Yağmurcun (Pluvialis apricaria)

Altın yağmurcun (Pluvialis apricaria), yağmurcungiller (Charadriidae) familyasına ait, orta boylu, ince gagalı ve zarif yapılı bir kıyı kuşudur. Üreme döneminde alt kısmı siyah, üst tarafı altın sarısı beneklidir; kış döneminde ise daha soluk renklere sahip olup alt kısımdaki siyahlık kaybolur. Uçuş sırasında beyaz kanat altı ile koyu alt tarafı arasında belirgin bir kontrast görülür.

Altın yağmurcun, Aves sınıfına ait bir kuş türüdür ve Charadriidae (yağmurcungiller) familyası içinde yer alır. Türün taksonomik yapısında iki alt tür genel olarak kabul edilmektedir: Pluvialis apricaria apricaria ve Pluvialis apricaria altifrons. Bu alt türler farklı coğrafi bölgelerde yayılış göstermektedir.

Altın yağmurcun, 25–29 cm boyunda, 67–76 cm kanat açıklığına ve 140–312 gram ağırlığa sahip orta boylu bir kıyı kuşudur. İnce gagalı ve görece dolgun gövdeli bir yapıya sahiptir; kanatları kuyruğa eşit uzunlukta ya da biraz daha uzundur.

Üreme dönemi giysisinde alt kısmı siyah, üst tarafı ise altın sarısı benekli koyu kahverengidir. Uçuş sırasında beyaz kanat altı ile siyah alt kısmı arasında belirgin bir kontrast görülür. Beyaz kanat çizgisi siliktir. Bacakları uçuş sırasında kuyruk ucunu aşmaz.

Kış giysisinde alt kısımdaki siyahlık kaybolur; göğüs kahverengi çizgili, karın beyazdır. Üst kısımlardaki sarı beneklenme daha az belirgin olabilir ve gri tonlara dönebilir. Genç bireyler, kış formuna benzer ancak yanlar ve karın bölgesinde soluk gri kenarlanmalar bulunur.

Dişiler genellikle daha az siyah renge sahiptir ve alt kısımlarda kahverengi işaretler görülebilir. Alt türler arasında renk ve desen farklılıkları bulunmakla birlikte, genel morfolojik yapı benzerdir.

Altın yağmurcun, Kuzey Kutbu çevresi, kutup-altı tundralar ve Avrupa ile Batı Asya’nın kuzey bölgelerinde üreyen bir Paleartik türdür. Üreme alanları İzlanda’dan Rusya’ya kadar uzanır. Kış döneminde ise Güney Avrupa’dan Fas’a ve Anadolu’ya kadar geniş bir alana yayılır. Türkiye’de göç dönemlerinde ülke genelinde uygun habitatlarda görülür; kışın özellikle İç Anadolu, Güney Marmara, Doğu Akdeniz, Orta Karadeniz ve Ege kıyılarında bulunur.

Habitat olarak üreme döneminde tundra, turbalık ve açık bataklık alanları tercih eder. Yüksek irtifalı turbalıklar, yosun ve liken örtülü tundralar ile açık, düz ve bitki örtüsü düşük alanlarda yuvalanır. Kış ve göç dönemlerinde ise ıslak çayırlar, meralar, anızlar, nadas alanları, tarım arazileri, taşkın sahaları, lagünler ve göl ile deniz kıyılarında görülür. Ayrıca açık ve geniş alanları tercih ederek zaman zaman gelgit düzlüklerinde ve sığ kıyı bölgelerinde de beslenir ve konaklar.

Kış döneminde kalabalık sürüler halinde bulunan ve uçuş sırasında uzun sıralar oluşturan bir türdür. Üreme döneminde ise daha dağınıklardır.

Tür, açık ve ağaçsız alanları tercih eder; tehlike anında hızlı koşabilmek için bodur bitkili düz zeminlerde bulunur. Üreme alanlarında bireyler çoğunlukla tek başına veya seyrek yerleşimli olarak bulunur ve yuvalar arasında belirli mesafeler bırakılır. Güçlü bir alan bağlılığı gösterir ve aynı üreme alanlarına tekrar dönebilir.

Göçmen bir türdür; bazı bölgelerde kısmen göçmen davranış gösterir. Popülasyonlar üreme alanlarını genellikle yaz sonu ve sonbahar başında terk eder.

Tür, hem gündüz hem gece aktif olabilir.

Beslenmesi, ağırlıklı olarak omurgasız hayvanlardan oluşur. Diyetinin önemli kısmını böcekler (özellikle Coleoptera ve bunların larvaları), solucanlar ve diğer omurgasızlar oluşturur. Ayrıca örümcekler, çok ayaklılar, salyangozlar ve gelgit alanlarında poliket solucanlar da besinleri arasındadır.

Bunun yanında bitkisel materyal de tüketebilir; meyveler, tohumlar ve otlar nadiren beslenmesine dahil olur. Besinini genellikle yüzeyden gagalayarak veya toprağı 1–2 cm kadar yoklayarak elde eder.

Beslenme davranışı dönemlere göre değişebilir. Üreme döneminde böcekler ve özellikle larvalar önemli yer tutarken, kış döneminde solucanlar başlıca besin kaynağı haline gelir. Bireyler bazen gece de beslenebilir ve besin aramak için yuva alanlarından uzak mesafelere hareket edebilir.

Altın yağmurcun (Pluvialis apricaria), monogam bir türdür ve yaşam boyu çift bağının sürdüğü bilinmektedir. Çiftler genellikle üreme alanlarına ulaşmadan hemen önce oluşur. Üreme döneminde erkek bireyler yerde birden fazla çukur açar ve dişi bu çukurlardan birini seçerek kullanır.

Yuva, erkek tarafından yapılan sığ bir çukur şeklindedir ve dişi tarafından bitkisel materyallerle düzenlenir. Dişi genellikle 3–4 yumurta bırakır; yumurtalar yaklaşık 48–60 saat aralıklarla bırakılır.

Yavrular yumurtadan çıktıktan sonra oldukça gelişmiş durumda olur ve kısa süre içinde yuvayı terk eder. Ebeveynler yavruları beslenme alanlarına götürür ve bakımını sürdürür. Yavrular yaklaşık bir ay içinde tüm tüylerini kazanır ve bağımsız hale gelir. Cinsel olgunluğa genellikle ikinci yıl içinde ulaşırlar.

Altın yağmurcun (Pluvialis apricaria), IUCN Kırmızı Liste’de “Least Concern (LC)” yani düşük riskli kategoride yer almaktadır. Küresel popülasyon eğilimi stabil kabul edilmektedir; ancak Avrupa’nın bazı güney ve batı kesimlerinde yerel düşüşler ve alan daralmaları bildirilmiştir.

Küresel popülasyon 2.960.000–4.370.000 birey, yani yaklaşık 1.970.000–2.910.000 ergin birey olarak tahmin edilmektedir. Habitat kaybı, özellikle fundalık ve bataklık alanların tarım ve ağaçlandırma ile değişmesi, türün dağılım sınırlarında daralmaya neden olmuştur.

Bazı bölgelerde ciddi yerel azalmalar yaşanmıştır. Örneğin Belçika’dan Polonya’ya uzanan alanlarda üreyen popülasyonlar büyük ölçüde kaybolmuştur. İngiltere ve İrlanda’da popülasyon düşüş göstermiştir. Buna karşılık İzlanda ve Finlandiya gibi bazı bölgelerde dönemsel artışlar kaydedilmiştir.

Kışlayan birey sayıları bazı ülkelerde oldukça yüksek olabilir; örneğin İngiltere’de ve Hollanda’da geçmişte yüzbinlerce bireyin kışladığı rapor edilmiştir. Popülasyon değişimleri habitat değişiklikleri, avlanma ve çevresel koşullarla ilişkilendirilmektedir.