Yoksulluk Nafakası

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan tarafın, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak isteyebileceği maddi desteği ifade eder. Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde düzenlenen bu kurum, evlilik birliğinin sona ermesiyle ortaya çıkan ekonomik dengesizliği gidermeyi ve boşanma nedeniyle muhtaç duruma düşen eşin asgari geçim standartlarını korumayı amaçlar. Sosyal dayanışma ilkesine dayanan bu yükümlülük, nafaka yükümlüsünün kusurlu olup olmamasına bakılmaksızın, tarafların ekonomik ve sosyal durumları ile hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde belirlenir.

^{Yoksulluk Nafakası-} Pexels

Yoksulluk nafakasına hükmedilebilmesi için kanunda öngörülen belirli şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir. İlk olarak, taraflar arasında geçerli bir boşanma davasının varlığı ve boşanma kararının kesinleşmiş olması şarttır. Nafaka talep eden eşin boşanma sebebiyle "yoksulluğa düşme" tehlikesiyle karşı karşıya kalması temel kriterdir. Yargıtay uygulamalarında yoksulluk; yemek, giyinmek, barınmak, sağlık ve ulaşım gibi zorunlu ihtiyaçları karşılayacak düzeyde geliri bulunmama durumu olarak tanımlanmaktadır.

Nafaka talep eden tarafın kusur durumu da belirleyici bir unsurdur. Kanun uyarınca, nafaka isteyen eşin kusurunun, nafaka yükümlüsü olacak diğer eşin kusurundan "daha ağır" olmaması gerekir. Eşit kusur halinde dahi yoksulluğa düşecek eş yararına nafakaya hükmedilebilirken, ağır kusurlu eşin yoksulluk nafakası talep etme hakkı bulunmamaktadır. Ayrıca, yoksulluk nafakası ancak taraflardan birinin talebi üzerine karara bağlanabilir; hâkim kendiliğinden (re’sen) yoksulluk nafakasına hükmedemez.

Nafaka miktarı, nafaka yükümlüsünün mali gücüyle orantılı olarak belirlenir. Mahkeme, tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını (SED raporu) inceleyerek hakkaniyete uygun bir meblağ tayin eder. Yoksulluk nafakası, kural olarak irat (aylık ödeme) şeklinde ödenir. Ancak tarafların anlaşması veya durumun gerektirmesi halinde toplu para (toptan ödeme) şeklinde ödenmesine de karar verilebilir. Ödemenin irat şeklinde yapılması durumunda, ilerleyen yıllarda tarafların mali durumlarındaki değişiklikler veya paranın alım gücündeki azalmalar dikkate alınarak nafaka miktarının artırılması veya azaltılması için dava açılması mümkündür.

Yoksulluk nafakası yükümlülüğü, kanunda sayılan belirli durumların gerçekleşmesiyle kendiliğinden veya mahkeme kararıyla sona erer. Nafaka alacaklısının veya borçlusunun ölümü halinde yükümlülük kendiliğinden kalkar. Alacaklı tarafın yeniden evlenmesi durumunda da nafaka otomatik olarak sona erer.

Bunun yanı sıra, nafaka alacaklısının evliymiş gibi bir başkasıyla fiilen yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması (örneğin işe girmesi veya miras kalması) veya haysiyetsiz bir yaşam sürmesi durumlarında, nafaka borçlusunun açacağı dava ile nafaka yükümlülüğü mahkemece kaldırılabilir.

Türk hukuk sisteminde yoksulluk nafakası, kanuni metin uyarınca "süresiz" olarak talep edilebilir. Ancak bu durum, doktrinde ve uygulamada çeşitli tartışmalara yol açmaktadır. Özellikle çok kısa süren evliliklerde dahi ömür boyu nafaka yükümlülüğünün devam etmesi, "hakkaniyet" ve "fedakarlığın denkleştirilmesi" ilkeleri açısından eleştirilmektedir. Bazı yabancı hukuk sistemlerinde nafakanın evlilik süresiyle orantılı olarak sınırlandırılması yönündeki eğilimler, Türk hukuku için de bir reform önerisi olarak akademik çalışmalarda dile getirilmektedir.