Yasal Mirasçılık

Yasal mirasçılık, bir kimsenin ölümü halinde, mirasının kanun tarafından belirlenen kişilere geçmesini ifade eden hukuki bir kavramdır. Mirasbırakanın bir ölüme bağlı tasarrufu (vasiyetname veya miras sözleşmesi) bulunmadığında veya yaptığı tasarruflar terekenin tamamını kapsamadığında, miras kanunda gösterilen mirasçılara kalır. Türk Medeni Kanunu'na (TMK) göre yasal mirasçılar kan hısımları, sağ kalan eş, evlatlık ve son olarak devletten oluşur.

Kan hısımlarının mirasçılığı, Cermen Hukuku kökenli olan ve "zümre (parantel) sistemi" olarak adlandırılan bir esasa göre belirlenir. Bu sistem, mirasçıları mirasbırakana olan kan bağı yakınlığına göre gruplara ayırır ve bu gruplar arasında kesin bir öncelik sırası tesis eder.

Zümre, en basit tanımıyla, bir kimse (zümre başı) ve ondan üreyen herkesten (altsoyundan) oluşan topluluktur. Türk miras hukukunda yasal mirasçılığı belirleyen üç zümre bulunur.

• Birinci Zümre: Mirasbırakanın altsoyundan oluşur. Bu zümrenin başı mirasbırakanın kendisidir. Bu zümreye çocuklar, torunlar, torun çocukları ve devamı dahildir.

• İkinci Zümre: Mirasbırakanın annesi, babası ve onların altsoyundan oluşur. Bu zümreye mirasbırakanın kardeşleri, yeğenleri (kardeş çocukları), kardeş torunları ve devamı girer.

• Üçüncü Zümre: Mirasbırakanın büyük anne ve büyük babaları ile onların altsoyundan oluşur. Bu zümreye mirasbırakanın amca, dayı, hala, teyzeleri ve onların çocukları (kuzenler) ile devamı dahildir.

Zümre sisteminin işleyişi, kanunda açıkça belirtilmiş bir dizi ilkeye dayanır. Bu ilkeler, mirasçıların kimler olacağını ve mirastan ne oranda pay alacaklarını belirler.

Bir önceki zümrede herhangi bir mirasçının bulunması, sonraki zümrenin mirasçılığını tamamen engeller. Örneğin, mirasbırakanın hayatta bir çocuğu veya torunu (birinci zümre) varsa, anne ve babası (ikinci zümre) mirasçı olamaz.

Bir zümre içinde, zümre veya kök başına daha yakın olan mirasçılar, kendi altsoylarının mirasçılığını engeller. Örneğin, mirasbırakanın çocuğu hayattayken, o çocuğun kendi çocuğu (mirasbırakanın torunu) mirasçı olamaz.

Mirasbırakandan önce ölmüş veya başka bir sebeple mirasçılık sıfatını kaybetmiş (red, mirastan çıkarma, yoksunluk gibi) olan bir mirasçının yerini, onun kendi altsoyu alır. Bu durum her derecede bu şekilde devam eder.

Miras, zümre içinde mirasçı olan kök başları arasında eşit olarak paylaşılır. Örneğin, mirasbırakanın üç çocuğu varsa, miras bu üç çocuk arasında 1/3'er oranında paylaştırılır. Çocuklardan biri mirasbırakandan önce ölmüşse ve onun da iki çocuğu (mirasbırakanın torunları) varsa, ölen çocuğa düşecek 1/3'lük pay, bu iki torun arasında eşit olarak (1/6'şar oranında) paylaştırılır.

İkinci ve üçüncü zümrelerde miras, öncelikle mirasbırakanın ana hattı ve baba hattı olarak ikiye ayrılır. Mirasın yarısı ana tarafındaki mirasçılara, diğer yarısı ise baba tarafındaki mirasçılara kalır. Bir tarafta hiç mirasçı bulunmadığı takdirde, o tarafın payının tamamı diğer taraftaki mirasçılara geçer.

Kan hısımları dışında kalan yasal mirasçılar, zümre sistemine dahil olmasalar da mirasçılık hakları kanunla güvence altına alınmıştır.

Zümre mirasçısı değildir ancak her zümre ile birlikte belirli oranlarda mirasçı olur. Sağ kalan eşin miras payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir:

Evlatlık ve onun altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olurlar ve birinci zümrede yer alırlar. Evlatlığın kendi biyolojik ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Ancak bu mirasçılık tek yönlüdür; evlat edinen ve onun hısımları evlatlığa mirasçı olamazlar.

Mirasbırakanın yukarıda sayılanların hiçbiri bulunmuyorsa ve atanmış bir mirasçı da bırakmamışsa, "mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirası Devlete geçer" hükmü uyarınca, devlet son yasal mirasçı olur.