Xiphias gladius (Kılıç Balığı)

Kılıç balığı (Xiphias gladius), adını üst çenesindeki kılıç veya gaga (rostrum) benzeri belirgin uzantıdan alan, ekonomik değeri yüksek, göçmen bir büyük pelajik balık türüdür. Dünyanın polar denizleri hariç hemen hemen tüm okyanuslarında ve ılıman denizlerde kozmopolit bir dağılım göstermektedir,. Boyları 4,5 metreye, ağırlıkları ise 650 kilograma kadar ulaşabilmektedir.

Bu balıkların fizyolojik yapısında derin sulardaki ani sıcaklık değişimlerine (5°C ile 27°C arası) tolerans göstermelerini sağlayan özel bir "beyin ısıtıcısı" (brain heater) organı bulunmaktadır. Göz kaslarından birinin özelleşmiş bir dokuya dönüşmesiyle oluşan bu sistem, balığın gözlerini ve beynini sudan daha sıcak (yaklaşık 19-28°C) tutarak, düşük sıcaklıklarda dahi görme fonksiyonlarının ve merkezi sinir sisteminin etkin çalışmasını mümkün kılmaktadır,.^【1】

Kılıç balıkları habitat içerisinde yatay ve dikey göç davranışları sergilemektedir. Gündüzleri, 1100 metreye varan derinliklerdeki mezopelajik tabakada yüzerlerken; geceleri beslenmek, termal ısılarını yenilemek ve oksijen dengelerini sağlamak amacıyla termoklinin üzerindeki yüzey sularına doğru dikey göç gerçekleştirirler.^【2】 Bununla birlikte, farklı coğrafyalar arasında (örneğin tropikal ve ılıman sular arasında) yıl içerisinde mevsimsel yatay göçler yaptıkları da tespit edilmiştir,.

Kılıç balıklarının temel besin maddelerini başta kalamarlar olmak üzere pelajik balık türleri oluşturmaktadır,. Beslenme sırasında kılıç balığı doğrudan avını yutmak yerine, kılıcını bir silah gibi kullanarak sürünün içine dalar, avını kılıç darbeleriyle parçalar veya sersemletir ve sonrasında tüketir,,.

Mide içerikleri ve gözlemler, bu gagamsı yapının beslenmenin yanı sıra savunma ve saldırı amacıyla da kullanıldığını göstermektedir,. Gerek kışkırtıldıklarında gerekse eşlerini savunduklarında oldukça agresif bir davranış sergileyebilen kılıç balıklarının, teknelere, denizaltılara ve balina gibi büyük deniz canlılarına saldırdıkları, kılıçlarıyla kalın ahşap gemi bordalarını dahi delebildikleri rapor edilmiştir.

^{Kılıç Balığına Ait Bir Görsel(}AA⁾

Tipik dikey göçlerinin bir istisnası olan "güneşlenme" (basking) davranışı, kılıç balıklarının sırt ve kuyruk yüzgeçleri dışarıda kalacak şekilde su yüzeyinde hareketsiz yattıkları veya yavaşça yüzdükleri bir durumdur,. Bu davranışın, derin ve soğuk sularda avlandıktan sonra sindirimi hızlandırmak ve termal enerji toplamak (ısınmak) amacıyla yapıldığı öne sürülmektedir,.

Üreme dönemlerinde (Akdeniz için Haziran-Eylül arası) bu balıkların tekli yaşam tarzından çıkarak çiftler oluşturdukları belirlenmiştir,. Kur yapma faaliyetleri sırasında su yüzeyinde 3-8 metre çapında dairesel yüzme, S şeklinde rotalar çizme, doğrusal olarak birbirlerini takip etme veya su dışına sıçrama gibi belirgin davranış kategorileri sergilerler,,,.

Türkiye karasularında kılıç balığı ile birlikte tulina (uzun kanatlı orkinos - Thunnus alalunga) ve yazılı orkinos (Euthynnus alletteratus) avcılığı ticari balıkçılıkta önemli bir paya sahiptir,. Özellikle Akdeniz, Ege ve Marmara bölgelerinde avcılığı gerçekleştirilen bu türler için 2011 yılına kadar yoğunlukla sürüklenen pelajik uzatma ağları kullanılmıştır,. Kurşun yakası (ağırlık) bulunmayan, denizde asılı ve serbest sürüklenerek pelajik göçmen balıkların solungaçlarından yakalanmasını sağlayan bu ağlar, yunus, balina ve deniz kaplumbağası gibi hedef dışı türlerin yakalanmasına da neden olmuştur,,. Doğal kaynakların korunması amacıyla uluslararası kuruluşların (örn. ICCAT) girişimleri sonucunda sürüklenen ağların kullanımı 2011 yılı itibarıyla Türkiye'de de yasaklanmıştır,.^【3】