Vitiligo

Vitiligo, melanositlerin (deriye rengini veren hücreler) kaybı sonucu ortaya çıkan, iyi huylu fakat psikososyal etkileri yüksek, kronik bir deri hastalığıdır. Klinik olarak, keskin sınırlı, süt beyazı renkte maküllerle karakterizedir. Hastalık genellikle simetrik dağılım gösterir ve vücudun herhangi bir yerinde ortaya çıkabilir.

Dünya genelinde yaklaşık %1-2 oranında görülen vitiligo, genetik, otoimmün ve çevresel faktörlerin etkileşimi sonucu geliştiği düşünülen kompleks bir hastalıktır. Kesin nedeni bilinmemekle birlikte, otoimmün mekanizmaların ön planda olduğu düşünülmektedir. Hastalık her yaş grubunda ortaya çıkabilir ancak en sık 10-30 yaş arasında başlar.

• Dünya genelinde görülme sıklığı: %1-2
• En sık başlangıç yaşı: 10-30 yaş
• Cinsiyet farkı: Kadın ve erkeklerde eşit oranda görülür
• Etnik fark: Tüm ırklarda görülebilir, koyu tenli bireylerde daha belirgin olabilir

Vitiligonun kesin nedeni bilinmemekle birlikte, otoimmünite, genetik yatkınlık, oksidatif stres ve çevresel tetikleyiciler dâhil olmak üzere birçok faktörün etkili olduğu düşünülmektedir.

• Melanositlere karşı gelişen otoimmün yanıt sonucu hücrelerin tahribatı
• Otoantikorlar ve sitotoksik T hücrelerinin melanositleri hedef alması
• Vitiligonun otoimmün hastalıklarla sık birlikteliği (Hashimoto tiroiditi, Tip 1 diyabet, Addison hastalığı)

• Vitiligo hastalarının birinci derece akrabalarında görülme oranı %30 civarındadır
• TYR, PTPN22, NLRP1 ve HLA genleri ile ilişkili bulunmuştur

• Sinir uçlarından salınan nörotoksik maddelerin melanositleri tahrip etmesi
• Özellikle dermatomal vitiligo tipinde nöral mekanizmaların etkili olduğu düşünülmektedir

• Melanositlerin aşırı oksidatif strese maruz kalarak apoptoza uğraması
• Vitiligo hastalarında yüksek düzeyde hidrojen peroksit (H₂O₂) bulunması

• Güneş yanığı, travma (Koebner fenomeni), kimyasal maruziyet gibi faktörler hastalığın tetikleyicisi olabilir

Vitiligo, genellikle ağrısız ve subjektif semptomlara neden olmayan, ancak hastaların psikososyal yaşamını önemli ölçüde etkileyebilen bir hastalıktır.

• En sık görülen formdur
• Simetrik dağılım gösterir
• Yüz, el sırtı, koltuk altı, diz, dirsek ve genital bölge sık tutulan alanlardır

• Genellikle tek taraflı olup bir dermatom boyunca yayılım gösterir
• Çocukluk çağında daha sık görülür
• Otoimmün hastalıklarla daha az ilişkilidir

• Küçük, sınırlı birkaç beyaz makül ile karakterizedir
• Yaygın hastalığa ilerleme potansiyeli taşır

• El, ayak ve yüzde lokalize lekeler ile karakterizedir
• Dirençli ve tedaviye yanıtı düşük olabilir

• Vücudun %80’inden fazlasında depigmentasyon gelişir
• Nadiren görülür, en ağır formdur

Vitiligo, klinik muayene ile kolayca tanınabilir ancak bazı durumlarda ayırıcı tanı için ek tetkikler gerekebilir.

• Woods Lambası Muayenesi:
• • Mavi-beyaz floresans görülmesi vitiligo için tipiktir
• Dermatoskopi:
• • Periferde inflamatuar değişiklikler ve melanosit kaybı tespit edilebilir
• Biyopsi (Nadir Durumlarda):
• • Epidermiste melanosit kaybı, lenfositik infiltrasyon görülebilir

• Pityriasis Alba: Hafif hipopigmente yamalar, genellikle atopik dermatitle ilişkilidir
• Tinea Versicolor: Fungal enfeksiyon, Wood’s lambasında sarı-yeşil floresans gösterir
• İlaçlara Bağlı Hipopigmentasyon: Kortikosteroid veya kimyasal ajanlara bağlı gelişebilir
• Albinizm: Doğuştan melanin üretiminin olmamasıyla karakterizedir

Vitiligo tedavisinde hastalığın yaygınlığı, tutulum bölgesi ve hastanın yaşı göz önünde bulundurulmalıdır.

• Kortikosteroidler (Örn: Betametazon, Klobetazol)
• • Hafif ve orta şiddetli olgularda kullanılır
• Kalsinörin İnhibitörleri (Örn: Takrolimus, Pimekrolimus)
• • Yüz ve hassas bölgeler için tercih edilir

• Dar Bant UVB (NB-UVB, 311 nm)
• • En etkili tedavi yöntemlerinden biridir
  • Haftada 2-3 kez uygulanır
• PUVA (Psoralen + UVA)
• • Yaygın vitiligo vakalarında kullanılır, ancak yan etkileri nedeniyle daha az tercih edilir

• Oral Kortikosteroidler (Metilprednizolon, Deksametazon)
• • Hızlı ilerleyen vakalarda kullanılır
• JAK İnhibitörleri (Tofasitinib, Ruxolitinib)
• • Yeni nesil tedaviler arasında umut vaat etmektedir

• Melanosit Transplantasyonu
• • Stabil vitiligo vakalarında uygulanır
• Deri Greftleme
• • Küçük alanlarda etkili olabilir

• Makyaj ve Dermo-Kamuflaj Ürünleri
• Güneş Koruyucu Kullanımı
• Psikolojik Destek (Vitiligo hastalarında depresyon ve anksiyete riski yüksektir)