Višegrad Katliamı

Višegrad Katliamı, 1992-1995 yılları arasında gerçekleşen Bosna Savaşı sürecinde, Bosna-Hersek’in doğusundaki Višegrad kasabası ve çevresinde Sırp askeri ve paramiliter güçleri tarafından Boşnak sivil halka karşı yürütülen sistematik bir etnik temizlik operasyonudur; bu operasyonun örnekleri olarak 14 Haziran 1992'de Pionirska Sokağı’nda ve 27 Haziran 1992'de Bikavac’ta 70'er kişiden oluşan sivil gruplar evlere kapatılıp yakılarak katledilmiştir.^【1】

Višegrad’da 1992 yılının Haziran ayında yaşananlar, bölgedeki sivil halkın sistematik olarak hedef alındığı olaylar dizisidir. Bu süreçte, Sırp güçleri tarafından gerçekleştirilen operasyonlarda kurbanların diri diri yakılmasını içeren infaz yöntemleri belgelenmiştir. Söz konusu eylemler, Uluslararası Ceza Mahkemesi kayıtlarına da giren planlı saldırıların ve insan hakları ihlallerinin bir parçası olarak tarihsel kayıtlara geçmiştir.

Katliamın noktalarından biri olan Pionirska Sokağı olayı, 14 Haziran 1992 tarihinde gerçekleşmiştir. Bu tarihte, aralarında kadınların, çocukların ve yaşlıların bulunduğu 70'in üzerinde savunmasız sivil, Sırp askerleri tarafından bir eve toplatılmıştır. İnsanlar eve kapatıldıktan sonra kapılar dışarıdan kilitlenmiş, içeridekilerin kaçma şansı tamamen ortadan kaldırılarak ev ateşe verilmiştir. Kurbanlar içeride mahsur kalırken, evden kaçmaya çalışanlar ise Sırp askerleri tarafından ya otomatik silahlarla taranmış ya da havan toplarıyla doğrudan hedef alınmıştır.

^{Katliamda, 21 Yaşındaki Kızı Yasmina'yı Kaybeden Emina Vila (}Anadolu Ajansı⁾

Benzer bir olay, kısa bir süre sonra 27 Haziran 1992 tarihinde Bikavac kasabasında Meho Aljic’in evinde tekrar yaşanmıştır. Burada da Pionirska'daki yöntemin bir benzeri uygulanmış ve 70'ten fazla sivil, ev kilitlenerek diri diri yakılmak suretiyle katledilmiştir.

Uluslararası Ceza Mahkemesi, Višegrad'da gerçekleştirilen bu saldırıları Bosna Savaşı'nın en büyük insanlık tahribi olarak nitelendirmiştir.^【2】

Višegrad’da gerçekleştirilen saldırılar ve yürütülen sistematik etnik temizlik operasyonları, bölgenin sosyokültürel ve demografik yapısını değiştirmiş, bu topraklarda yaşayan Müslüman Boşnak nüfusun büyük ölçüde yok olmasına yol açmıştır. Geride kalanlar ise maruz kaldıkları baskı, tehdit ve şiddet sarmalı neticesinde evlerini, yurtlarını ve tüm geçmişlerini terk ederek zorunlu bir göçe sürüklenmişlerdir.

Višegrad’daki bu katliam sürecinde, öldürülen Boşnak sivillerin toplam sayısının 3 bin civarında olduğu tahmin edilmektedir.^【3】Nitekim aradan geçen onlarca yıla rağmen, bu kayıpların bir kısmının akıbeti hala aydınlatılamamıştır.

^{Katledilenlerin Anısına Köprü Üzerinden Bırakılan Güller (}Anadolu Ajansı⁾

Bu acının ve adalet arayışının bir ifadesi olarak, kurban yakınları her yıl anma törenleri düzenlemektedir. Sokollu Mehmed Paşa Köprüsü, bu törenlerin merkezidir. "3 bin hayat için 3 bin gül" teması etrafında bir araya gelen kurban yakınları, kaybettikleri sevdiklerini anmak adına köprüden Drina Nehri'nin sularına güller bırakmaktadır. Nehrin sularına bırakılan bu güller, hem yaşanan kaybın sembolü hem de "adalet arayışının" bir yansıması olarak tarihe not düşülmektedir.^【4】

Višegrad'da gerçekleştirilen katliamlar ve insanlık suçlarına karşı yürütülen hukuki süreç, hem Uluslararası Eski Yugoslavya Ceza Mahkemesi (ICTY) hem de Bosna Hersek yerel mahkemeleri nezdinde takip edilmiştir.

^{Katliamın Planlayıcılarından ve Baş Kişilerden Biri Olan Milan Lukić (}Anadolu Ajansı⁾

Yargılamalar neticesinde, katliamın planlayıcılarından ve baş sorumlularından biri olan Milan Lukić, işlediği ağır suçlar ve insanlığa karşı gerçekleştirdiği eylemler nedeniyle ömür boyu hapis cezasına çarptırılmıştır. Bu mahkûmiyet kararı, söz konusu katliamın uluslararası düzeyde "soykırım" ve "insanlığa karşı suç" kapsamında değerlendirilmesini sağlayan emsal teşkil eden kararlardan biri olmuştur.

Lukić'in yanı sıra, bölgedeki saldırılarda doğrudan rol alan ve suç faaliyetlerine iştirak eden toplam 18 Sırp askeri, çeşitli savaş suçu ithamlarıyla yargılanarak toplamda 246 yıl hapis cezasına mahkûm edilmiştir.^【5】 Hukuki süreçler neticesinde uygulanan cezai yaptırımlara karşın, adalet mekanizmasının etkinliğine dair eleştiriler sürmektedir.^【6】 Katliamda sorumluluğu bulunan faillerin önemli bir kısmının henüz yargı önüne çıkarılmamış olması, kurban yakınları tarafından temel bir eksiklik olarak nitelendirilmektedir.