Tokat Perpereli Küpesi / Tokat Pırpırlı Küpesi

Tokat perpereli küpesi / pırpırlı küpe, Türkiye’nin Tokat iline özgü geleneksel bir el sanatı ürünüdür ve coğrafi işaret tesciliyle koruma altına alınmıştır. Tokat Ticaret ve Sanayi Odası tarafından tescil ettirilen bu küpenin, 03.03.2021 tarihinde başvurusu yapılmış ve 27.08.2021 tarihinde 6799 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında tescil edilmiştir.

Küpe’nin üretimi, geleneksel yöntemlere dayanan bir el işçiliği gerektirir. Üretim süreci şu aşamalardan oluşur:

1. Malzeme Hazırlığı ve Şekillendirme: Küpe üretiminde altın tel kullanılmakta olup telin kalınlığı küpenin gramajına göre 80-100 mikron arasında belirlenir. Altın tel, istenilen uzunlukta kesilerek iki parça hâlinde hazırlanır. Ayrıca levha hâline getirilen astarlar özel baskı kalıplarından geçirilerek perper, kalp (kalın üst ve alt kısmı) ve taş yuvası gibi temel bileşenler oluşturulur. Perper, ortası boş, dış kısmı testere dişi görünümünde ve kamber (kavisli) şekildedir. Kalp kısmı, kabartılı kalıp veya düz levha şeklinde üretilebilir.
2. Çengel ve Kalp Oluşturma: Kalp kısmına astar ve çubuklardan burçlar eklenir; bu parçalar kimyasal ölçüsertir yöntemiyle birleştirilir. Çengel, telden şekillendirilen iki ayrı parçadan oluşur. İlk olarak, kalp yuvasının bulunduğu telden başlanarak çengelin bir kısmı oluşturulur. Ardından diğer telin işlenmesiyle çengelin ikinci kısmı tamamlanır. Bu aşamada, eğer küpe taşlı olacaksa taşlar bu noktada yuvaya yerleştirilir.
3. Birleştirme ve Son İşlem: Perper, çengel ve kalp kısımları birleştirilir. Taşlı modellerde, yuvarlak kesilmiş taşlar küpenin tasarımına entegre edilir. Tüm bu işlemler, el işçiliğine dayalı hassas bir süreçle gerçekleştirilir.

Tokat perpereli küpesi coğrafi işaret tesciliyle Tokat iline özgü bir ürün olarak tanınır. Coğrafi işaret, ürünün ambalajında, etiketinde veya antetli kağıtlarında “Tokat Perpereli Küpe” ibaresiyle kullanılmaktadır. Eğer küpenin üretiminde coğrafi işaretin doğrudan ürün üzerine işlenmesi mümkün değilse, işaret ambalaj veya ilgili dokümanlar üzerinde yer alır.

Tokat perpereli küpesi, Tokat’ın el sanatları geleneğinin bir yansıması olarak bölgenin kültürel mirasının önemli bir parçasını oluşturur. Geleneksel yöntemlerle üretilen bu küpeler hem estetik hem de teknik açıdan özgün bir işçilik sergiler. Coğrafi işaret tescili, bu özgünlüğün korunmasını ve ürünün Tokat’la olan bağının vurgulanmasını sağlamaktadır.