Tayland Siyasi Krizi (2025)

Tayland Siyasi Krizi (2025), Kamboçya ile yaşanan diplomatik gerilimler sonucunda ortaya çıkan çok yönlü bir siyasi kriz sürecidir. Mayıs 2025’te Tayland-Kamboçya sınırında yaşanan askeri çatışmalarla başlayan süreç, Haziran-Temmuz 2025 döneminde iç politikada hükümet değişiklikleri, kitlesel protestolar ve yargı süreçleriyle devam etmiştir. Başbakan Paetongtarn Shinawatra’nın 15 Haziran 2025’te eski Kamboçya Başbakanı Hun Sen ile yaptığı ve daha sonra sızdırılan telefon görüşmesi krizin merkezinde yer almıştır. Bu gelişmelerin ardından koalisyon hükümeti meclis çoğunluğunu kaybetmiş, muhalefet erken seçim çağrısında bulunmuş ve Anayasa Mahkemesi 1 Temmuz 2025’te Başbakan’ın görevden uzaklaştırılmasına karar vermiştir.

^{Tayland Başbakan'ı Paetongtarn Shinawatra - (Anadolu Ajansı)}

Başbakan Paetongtarn Shinawatra, 2024 yılı Ağustos ayında Tayland tarihinin en genç ve ikinci kadın başbakanı olarak göreve gelmiştir. Paetongtarn, Pheu Thai Partisi liderliğinde kurulan koalisyon hükümetinin başında bulunmuştur. Hükümeti kurduktan sonraki 10 ay boyunca ekonomik toparlanma politikaları yürütmüştür.

Krizin temelinde Tayland-Kamboçya sınırında yaşanan askeri gerginlikler yer almıştır. 28 Mayıs 2025 tarihinde, iki ülke arasında sınırda meydana gelen silahlı çatışma sonucunda bir Kamboçya askeri hayatını kaybetmiştir. Bu olay, iki ülke arasında uzun süredir devam eden sınır anlaşmazlıklarını yeniden gündeme getirmiştir. Olay sonrası Tayland ve Kamboçya yönetimleri, karşılıklı olarak sınır kapılarını kapatma kararı almıştır. Tayland yönetimi, sınır bölgelerinde güvenlik önlemlerini artırırken Kamboçya tarafı, vatandaşlarını Tayland’a seyahatten kaçınmaları konusunda uyarmıştır.

Kamboçya hükümeti, 22 Haziran 2025 tarihinde Tayland’dan yapılan tüm akaryakıt ithalatını durdurduğunu açıklamıştır. Kamboçya Başbakanı Hun Manet tarafından yapılan açıklamada, ülkenin enerji ihtiyacının başka kaynaklardan karşılanacağı bildirilmiştir. Ayrıca, Kamboçya Dışişleri Bakanlığı, Tayland’a yönelik seyahat uyarılarını yinelemiştir. Tayland’ın Konsolosluk İşleri Departmanı ise Tayland vatandaşlarını Kamboçya’daki protesto alanlarından uzak durmaları konusunda bilgilendirmiştir.

15 Haziran 2025 tarihinde Tayland Başbakanı Paetongtarn Shinawatra ile eski Kamboçya Başbakanı ve mevcut Kamboçya Senatosu Başkanı Hun Sen arasında yapılan bir telefon görüşmesinin kayıtları sızdırılmıştır. Görüşmenin ilk olarak kısaltılmış bir versiyonu kamuoyuna ulaşmış, daha sonra Hun Sen tarafından 17 dakikalık tam kayıt sosyal medya üzerinden paylaşılmıştır.

Görüşme sırasında Paetongtarn, Hun Sen’e hitaben “amca” ifadesini kullanmış ve Tayland 2. Ordu Bölgesi Komutanı hakkında eleştirel açıklamalarda bulunmuştur. Başbakan, ilgili ordu komutanını “karşı taraf” olarak nitelendirmiştir. Bu ifadeler, özellikle Tayland içindeki milliyetçi çevrelerde ve askeri yetkililer arasında tepkilere yol açmıştır.

Söz konusu görüşmenin amacı, sınırda artan gerilimi yatıştırmak olarak belirtilmiştir. Paetongtarn, daha sonra yaptığı açıklamada, söz konusu konuşmanın yalnızca ulusal çıkarları korumak amacıyla gerçekleştirildiğini, askeriye ile herhangi bir sorun yaşamadığını ve görüşme tarzının bir müzakere taktiği olduğunu ifade etmiştir. Başbakan ayrıca, Hun Sen ile artık özel görüşmeler gerçekleştirmeyeceğini belirtmiştir.

Bu gelişmelerin ardından hükümet içinde siyasi kriz derinleşmiştir. 19 Haziran 2025 tarihinde Başbakan, düzenlediği basın toplantısında kamuoyundan özür dilemiş ve açıklamalarında orduyla tam dayanışma içinde olduğunu vurgulamıştır. Toplantıya Tayland Silahlı Kuvvetler Komutanı, Savunma Bakanı, Dışişleri Bakanı ve Kraliyet Tayland Polisi Genel Komiseri gibi üst düzey yetkililer de katılmıştır.

Görüşmenin sızdırılmasının ardından, koalisyonun en büyük ikinci partisi olan Bhumjaithai Partisi, hükümetten çekildiğini açıklamıştır. Parti liderliği, Başbakan’ın davranışlarının ülkenin ve ordunun onurunu zedelediğini ifade etmiştir. Bhumjaithai Partisi’nin meclisteki 69 milletvekilinin çekilmesi, hükümetin sandalye sayısını kritik seviyeye düşürmüştür. Meclisteki çoğunluğun kaybedilmesi ihtimali üzerine, muhalefet partileri erken seçim çağrılarında bulunmuştur.

Ana muhalefet partisi konumundaki Halk Partisi, Başbakan’ın parlamentoyu feshetmesini ve yeni seçim kararı almasını talep etmiştir. Parti lideri Natthaphong Ruengpanyawut, hükümetin kamu güvenini kaybettiğini öne sürerek erken seçimin kaçınılmaz olduğunu belirtmiştir.

Bu süreçte, Tayland Dışişleri Bakanlığı, Kamboçya büyükelçisini bakanlığa çağırmış ve sızdırılan görüşmenin yayınlanmasının diplomatik teamüllere aykırı olduğunu ifade etmiştir. Tayland hükümeti, Hun Sen hakkında siber suçlar kapsamında ulusal güvenliği tehdit etmek ve ikili ilişkileri germek suçlamalarıyla şikayette bulunmuştur.

Tayland Anayasa Mahkemesi, 1 Temmuz 2025 tarihinde Başbakan Paetongtarn Shinawatra’nın görevden geçici olarak uzaklaştırılmasına karar vermiştir. Bu karar, 36 senatör tarafından yapılan başvuru sonucunda alınmıştır. Başvuru gerekçesi olarak, Başbakan’ın Kamboçya Senato Başkanı Hun Sen ile yaptığı telefon görüşmesindeki ifadelerinin anayasal etik ilkelere aykırı olduğu ve dürüstlük ilkesini ihlal ettiği ileri sürülmüştür.

Anayasa Mahkemesi, Paetongtarn’ın "ciddi etik ihlali" ve "dürüstlük ilkesine aykırı davranış" suçlamalarıyla yargılanmasına karar vermiştir. Mahkeme kararına göre, Başbakan’a savunma yapması için 15 günlük süre verilmiştir. Bu süre zarfında Paetongtarn, resmi görevlerini yerine getiremeyecektir. Kararın açıklanmasından önce, Paetongtarn hükümeti bir kabine değişikliği gerçekleştirmiştir. Bu değişiklik kapsamında Başbakan, Kültür Bakanlığı görevini üstlenmiştir. Mahkemenin kararına rağmen, Paetongtarn yeni görevi nedeniyle bakanlar kurulu toplantılarına katılma yetkisine sahip olmuştur. Söz konusu atamanın 3 Temmuz 2025 tarihinde resmen yürürlüğe girmesi beklenmiştir.

Başbakanlık görevinden geçici olarak uzaklaştırılan Paetongtarn’ın yerine, Başbakan Yardımcısı ve Ulaştırma Bakanı Suriya Juangroongruangkit vekaleten atanmıştır. Suriya, 1990’lı yıllardan bu yana Tayland siyasetinde çeşitli görevlerde bulunmuş ve Pheu Thai Partisi'nin selefi partilerde de aktif roller üstlenmiştir.

Anayasa Mahkemesi tarafından yürütülen sürecin ne zaman sonuçlanacağına dair kesin bir takvim bulunmamaktadır. Mahkemenin vereceği nihai karar, Paetongtarn’ın görevden kalıcı olarak alınmasıyla sonuçlanabilecek hukuki bir sürecin parçası olmuştur.

Ayrıca, Tayland Ulusal Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu tarafından Paetongtarn hakkında başlatılan ayrı bir etik soruşturma da devam etmektedir. Bu soruşturma da aynı telefon görüşmesi temelinde yürütülmektedir ve sürecin sonunda Tayland Yüksek Mahkemesi'nde yeni bir davanın açılması ihtimali bulunmaktadır.

28 Haziran 2025 tarihinde Bangkok’ta, 2023 yılından bu yana düzenlenen en büyük hükümet karşıtı gösteri gerçekleştirilmiştir. Victory Monument Meydanı’nda toplanan binlerce protestocu, yoğun muson yağmurlarına rağmen Başbakan’ın istifasını talep etmiştir. Göstericiler, Tayland bayrakları taşıyarak ve “Ung Ing, çekil” şeklinde sloganlar atarak taleplerini dile getirmiştir. "Ung Ing" ifadesi, Paetongtarn’ın halk arasındaki takma adı olarak bilinmektedir.

Gösterilere katılan gruplar arasında Tayland’ın milliyetçi çevreleri ve ordu destekçileri de yer almıştır. Protestoları organize eden "United Force of the Land" isimli grup, yaptığı açıklamada yürütme organı ve parlamentonun anayasal monarşi ve demokrasi ilkelerine uygun hareket etmediğini iddia etmiştir. Grup, koalisyon ortağı diğer partilere de hükümetten derhal çekilme çağrısında bulunmuştur. Gösteriler sırasında konuşma yapan bazı katılımcılar, Başbakan Paetongtarn’ın ordu komutanını eleştirmesini ve Hun Sen’e yönelik aşırı dostane tavrını eleştirmiştir.

Halk protestolarının yanı sıra, muhalefet partileri parlamentoda güvensizlik oylaması için hazırlıklara başlamıştır ancak Paetongtarn’ın görevden uzaklaştırılması nedeniyle böyle bir oylama sürecinin yürütülmesi, hukuki belirsizlikler nedeniyle askıya alınmıştır. Meclisin 3 Temmuz 2025 tarihinde yeniden toplanması planlanmıştır.

Paetongtarn’ın görevde kalmasına yönelik muhalefet, sadece siyasi partilerle sınırlı kalmamış; akademisyenler, sivil toplum kuruluşları ve emekli askeri yetkililer tarafından da eleştirilmiştir. Bu gelişmelerin ardından, Tayland hükümeti ulusal birliğe vurgu yapan açıklamalar yapmış, Başbakan Paetongtarn ise ülkede iç çatışmalara yol açacak her türlü bölünmeye karşı olduğunu belirtmiştir.

Tayland-Kamboçya sınırındaki gerginlikler, 28 Mayıs 2025 tarihinde yaşanan silahlı çatışma ile yeniden tırmanmıştır. Olay, Tayland-Kamboçya sınır hattında, her iki ülkenin de hak iddia ettiği tartışmalı bölgede meydana gelmiştir. Tayland yönetimi, Kamboçya askerlerinin sınır anlaşmalarını ihlal ederek Tayland topraklarına girdiğini ve Tayland askerlerine ateş açtığını bildirmiştir. Karşılık veren Tayland ordusu, olayda bir Kamboçya askerinin hayatını kaybettiğini açıklamıştır. Kamboçya tarafı ise sınır ihlali iddialarını reddetmiş ve bölgede yalnızca rutin devriye faaliyeti yürütüldüğünü belirtmiştir.

Çatışmanın ardından, iki ülke 29 Mayıs 2025 tarihinde sınırda daha fazla gerilim yaşanmaması için barışçıl çözüm arayışında olduklarını bildirmiştir. Öte yandan taraflar arasındaki sert açıklamalar ve karşılıklı suçlamalar devam etmiştir. Kamboçya Başbakanı Hun Manet, sınır sorunlarının çözümü için Uluslararası Adalet Divanı'na başvurduklarını duyurmuştur.

Sınır anlaşmazlığının temelinde, iki ülkeyi ayıran 817 kilometrelik sınırın, 1904 ve 1907 yıllarında Fransız sömürge yönetimi döneminde belirlenen çizgilerle oluşmuş olması bulunmaktadır. Preah Vihear Tapınağı ve çevresindeki topraklar, uzun yıllardır taraflar arasında tartışma konusu olmuştur. Uluslararası Adalet Divanı, 1962 ve 2013 yıllarında tapınağın Kamboçya’ya ait olduğuna hükmetmiş olsa da çevresindeki topraklar üzerindeki anlaşmazlık sürmektedir.

Haziran 2025 sonu itibarıyla iki ülke, karşılıklı olarak sınır kapılarını kapatmış ve askeri birliklerini sınır bölgelerinde takviye etmiştir. Tayland İkinci Ordu Bölge Komutanlığı, sınır güvenliği konusunda ek tedbirler almıştır. Kamboçya tarafı ise sınır boyunca askerlerini yüksek alarm seviyesine geçirmiştir.