Tanrı Bunca Kötülüğü Neden Durdurmuyor?

edt

Giriş

İnsanlık tarihi boyunca bir inanca sahip olan veya olmayan birçok insanın zihnini en çok kurcalayan sorulardan biri şüphesiz şudur: Eğer her şeye gücü yeten ve sonsuz iyilik sahibi bir Tanrı varsa, dünyadaki bu acı, savaş ve kötülükler neden var?

Felsefe tarihinde "Kötülük Problemi" olarak bilinen bu mesele, Epiküros’tan günümüz düşünürlerine kadar herkesin üzerine düşünüp irdelediği bir konudur. Gelin bu konudaki farklı görüşleri birlikte inceleyip birlikte düşünelim.

^{Görsel: Gemini ile oluşturulmuştur.}

1. Tanrı Kudretsiz veya Kötü Niyetli mi?

Antik Yunan filozofu Epiküros'un meşhur ikilemi, konuyu en can alıcı yerinden yakalar. Epiküros’a göre ve günümüzde Sam Harris gibi çağdaş düşünürlerin görüşlerini incelediğimizde mantıksal bir çıkmaz bahsederler:

• Tanrı kötülüğü önlemek istiyor da gücü mü yetmiyor? O halde O, kudretsizdir.
• Gücü yetiyor da önlemek mi istemiyor? O halde O, kötü niyetlidir.

Eğer Tanrı hem iyi hem de kudretliyse, bu kötülükler neden hala devam ediyor? İşte felsefenin en büyük mihenk taşlarından biri tam da burada oluşuyor.

Epiküros’un atladığı çok basit bir kısım var aslında o da insanın sahip olduğu özgür iradedir. Bu konuya yazımızın ilerleyen kısımlarında daha detaylı değineceğiz.

2. Kötülük Gerçekten Var mı? (Yokluk Teorisi)

Bazı filozoflar, sorunu kökten çözmek için kötülüğün tanımını değiştirirler. Augustinus ve Aquinas gibi düşünürlere göre; kötülük, kendi başına var olan bir güç değil iyiliğin yokluğudur.

Bu biraz karışık gelebilir, şöyle düşünelim: Karanlık diye bir şey aslında yoktur; karanlık, ışığın olmama durumudur. Benzer şekilde sağırlık bir varlık değil, duyma yetisinin yoksunluğudur. Bu görüşe göre kötülük de, iyiliğin eksik olduğu durumdur ve kendine has bir mevcudiyeti yoktur.

Teorik olarak mantıklı olsa da, bu açıklama pratikteki acıyı dindirmez. Bir anneye çocuğunu kaybettiğinde "kötülük aslında yok, sadece iyilik eksik" demek, yaşanan trajediyi açıklamakta yetersiz kalabilir. Bu durum bizi bir sonraki alt başlığımıza götürüyor.

^{Görsel: Gemini ile oluşturulmuştur.}

3. Tanrı'nın Büyük Planı ve Bizim Kapasitemiz

David Hume ve Leibniz gibi düşünürlerin penceresinden bakıldığında ise devreye "perspektif" girer. Karıncanın, bir mimarın planını anlaması ne kadar imkansızsa, insanın da Tanrı'nın mutlak planını anlaması bir o kadar imkansız olabilir.

Bu görüşe Antropomorfizm eleştirisi getirilir; yani insani duyguları (merhamet, öfke, adalet) Tanrı'ya uyarlamaya çalışıyoruz. Belki de "kötü" dediğimiz şey, büyük resimde "iyiliğin anlam kazanması" için zorunlu bir parçadır.

Ancak bu açıklamadan tatmin olmayan biri şu soruyu sorabilir: "Benim kısıtlı bir gücüm var. Aynı anda hem yanan bir evi söndürüp hem de araba çarpmak üzere olan bir çocuğu kurtaramam. Eğer sonsuz güce sahip bir Tanrı varsa neden parmağını kıpırdatmıyor?" Bu soru ise bizi yazımızın son bölümlerine yaklaştırıyor.

4. Özgür İrade ve Bıçak Metaforu

Kötülük problemini özgür iradeden bağımsız düşünemezdik elbette.

Bir bıçak düşünün. Bu bıçakla lezzetli bir yemek yapabilirsiniz ya da bir insanı öldürebilirsiniz. Soru: Bıçak bir cinayette kullanıldığında, suç bıçağı icat eden demirciye mi aittir, yoksa onu kullanan kişiye mi?

Cevap basit: Sorumluluk kullanıcıya aittir.

Bazı filozoflara göre kötülük, Tanrı'dan değil, insanın nefsinden ve seçimlerinden doğar. Tanrı'nın dünyadaki tüm kötülükleri kaldırması demek, bizim seçim yapma yeteneğimizi, yani insanlığımızı elimizden alması demektir.

Kant'ın da belirttiği gibi; ahlaki bir birey olabilmemiz için "günah işleme potansiyelimizin" olması şarttır. Seçim hakkı olmayan bir dünyada iyilikten de, imtihandan da bahsedilemezdi; hepimiz programlanmış robotlar olurduk.

^{Görsel: Gemini ile oluşturulmuştur.}

5. Zaman, Mekân ve Kader

Peki, Tanrı bizim ne seçeceğimizi önceden biliyorsa (Kader), özgür irade bunun neresinde?

Burada teologlar, Tanrı'nın zamandan ve mekândan münezzeh olduğu ilkesini hatırlatır. Geçmiş, şimdi ve gelecek bizim zaman algımızdır. Tanrı'nın bir şeyi önceden bilmesi (ya da zamanın dışından görmesi), bizim o eylemi kendi irademizle seçtiğimiz gerçeğini değiştirmez.

Sonuç olarak; kötülük problemi, insan özgürlüğünün bedeli olarak karşımızda duruyor. Belki de sorulması gereken soru "Tanrı neden kötülüğe izin veriyor?" değil, "Biz özgür irademizle iyiliği seçmek için ne yapıyoruz?" olmalıdır.

Siz bu konu hakkında ne düşünüyorsunuz? Kötülük sizce insanın özgür iradesinin bir sonucu mu, yoksa özgür irademiz aslında yok mu? Yorumlarda buluşalım.