Sümerbank

Kayseri Sümerbank Bez Fabrikası, Türkiye Cumhuriyeti’nin Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı doğrultusunda inşa edilen ilk büyük ölçekli entegre dokuma fabrikası ve sanayi yerleşkesidir. Temelleri 1934 yılında atılan ve 16 Eylül 1935 tarihinde işletmeye açılan tesis, Sovyetler Birliği’nden alınan 8 milyon Türk liralık, 20 yıl vadeli ve faizsiz krediyle finanse edilmiştir. Yerleşke, yalnızca bir üretim alanı değil; eğitim, sağlık, spor ve kültür imkânlarını bünyesinde barındıran "sosyal fabrika" modelinin Türkiye'deki ilk kapsamlı uygulamasıdır.

GZT

Kayseri Sümerbank Bez Fabrikası’nın kurulması kararı, devlet eliyle sanayileşme stratejisinin bir parçası olarak alınmıştır. Tesisin kuruluş aşamasında Sovyetler Birliği ile yapılan iş birliği çerçevesinde hem finansal kaynak hem de teknik makine ekipmanı temin edilmiştir. Fabrikanın açılışı 1935 yılında Başvekil İsmet İnönü ve devlet erkânının katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Tesis, faaliyete geçtiği dönemde bölgedeki iş gücü ihtiyacını karşılamasının yanı sıra pamuklu dokuma alanında dışa bağımlılığı azaltma amacı taşımıştır.

Yerleşkenin genel tasarım planı ve ana binaları, Sovyet mimar Ivan Nikolaev tarafından hazırlanmıştır. Mimari üslup olarak Sovyet Konstrüktivizmi’nin izlerini taşıyan yapılar, işlevselliği ön plana çıkaran modernist bir yaklaşımla inşa edilmiştir.

Yerleşkenin merkezinde dokuma ve iplik fabrikası binaları yer almaktadır. Bu yapıların yanı sıra fabrikanın enerji ihtiyacını karşılamak üzere inşa edilen bir elektrik santrali de yerleşke sınırları içerisinde bulunmaktadır. Binaların tasarımında geniş pencereler ve yüksek tavanlar gibi endüstriyel mimari unsurlar kullanılmıştır.

GZT

Fabrika sahası, üretim birimlerinin ötesinde kapsamlı bir yaşam alanı olarak tasarlanmıştır. Yerleşke içerisinde memurlar ve işçiler için ayrı konut blokları (lojmanlar), yemekhaneler ve idari binalar mevcuttur. Bu yapılar, modern şehircilik anlayışına uygun olarak geniş yeşil alanlar ve yürüme yollarıyla birbirine bağlanmıştır.

Kayseri Sümerbank Bez Fabrikası, çalışanların sosyal ve kültürel gelişimini destekleyen bir model teşkil etmiştir. Yerleşke bünyesinde bir sinema salonu, spor sahaları, işçi kulübü ve revir gibi hizmet birimleri yer almıştır. Ayrıca çalışanların çocukları için kreş ve eğitim alanları oluşturularak endüstriyel üretimin sosyal hayatla bütünleşmesi hedeflenmiştir. Fabrika bünyesinde kurulan spor kulüpleri ve düzenlenen kültürel etkinlikler, Kayseri’nin sosyal yaşamının modernleşmesinde etkin rol oynamıştır.

Fabrikadaki üretim faaliyetlerinin sona ermesinin ardından yerleşke, tarihi ve mimari önemi nedeniyle koruma altına alınmıştır. 2012 yılında başlayan restorasyon ve dönüşüm çalışmaları neticesinde tesis, Abdullah Gül Üniversitesi (AGÜ) Sümer Kampüsü olarak yeniden işlevlendirilmiştir. Endüstriyel mirasın korunması ilkesiyle yürütülen bu süreçte, eski fabrika binaları ve depolar dersliklere, kütüphaneye ve laboratuvarlara dönüştürülmüştür. Yerleşke günümüzde eğitim faaliyetleri için kullanılmaya devam etmektedir.