Rıfat Osman (Ticaret Lisesi) Çeşmesi - Edirne

Rıfat Osman Çeşmesi veya yaygın adıyla Ticaret Lisesi Çeşmesi, Edirne il merkezinde bulunan 20. yüzyıl Osmanlı dönemi anıtsal su mimarisi örneklerindendir. 1916 yılında Tosyavizade Rıfat Osman tarafından inşa ettirilen yapı, günümüzde Edirne Ticaret Lisesi'nin bahçesinde yer almaktadır. Mimari detayları, malzeme kullanımı ve plan özellikleriyle Edirne şehir merkezindeki diğer çeşmelerden farklılık göstermektedir.^【1】

Çeşme; Edirne merkez, Sarıcapaşa Mahallesi, Kıyık Caddesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Tapu kadastro verilerine göre 50L-2d pafta, 433 ada ve 4 numaralı parselde konumlanmıştır. Kültür Envanteri kayıtlarında A 81 envanter numarası ve 44151 kültür envanteri numarası ile belgelenen yapının mülkiyeti ile bakım ve onarım sorumluluğu Edirne Belediyesi'ne aittir. Eser ayrıca 2013 tarihli "Edirne Taşınmaz Kültür Varlıkları Envanteri I. Cilt" çalışmasında kayıt altına alınmıştır.^【2】

^{Rıfat Osman (Ticaret Lisesi) Çeşmesi - Edirne} (Kültür Envanteri)

Tamamen kesme taştan inşa edilen yapı, kare biçimli bir kütle üzerine oturtulmuş baldeken tarzı bir mimari plana sahiptir. Çeşmenin toplam yüksekliği 3.75 metre, genişliği ise 1.25 metredir. Ana kütleyi oluşturan mermer su haznesinin dört cephesine mermerden oyulmuş birer su yalağı konumlandırılmıştır. Su yalaklarının ve haznenin zemin bölümleri ile üst kısımları, dört yönden düz ve dışbükey silmelerle çevrelenmiştir.^【3】

Su haznesinin her bir köşesinde, üst yapıyı taşıyan ve sivri kemerler aracılığıyla birbirine bağlanan dört adet sütun yer almaktadır. Bu sütunların kaideleri dışbükey ve içbükey silmelerden oluşurken, başlık kısımları mukarnas dizileriyle bezenmiştir. Sütunları birbirine bağlayan kemerlerin çökertme şeklindeki köşeliklerine madenî birer rozet yerleştirilmiştir.

Çeşmenin üst yapısı zengin mimari detaylar barındırmaktadır. Saçak kısmı, mukarnas dizilerinin üzerinde yer alan pahlanmış ve düz silmelerle kademelendirilmiş; pahlanmış silme yüzeylerine baklava motifleri işlenmiştir. Saçak kısımları her köşede, içlerinde kitabe kuşağı barındıran dilimli birer taç ile sonlandırılmaktadır. Sütunlar üzerine oturtulan bu köşk yapısının üzeri, dışbükey silmelerle dilimli bir görünüme kavuşturulmuş kubbe ile örtülmüştür ve kubbenin tepe noktasında madenî bir alem bulunmaktadır.^【4】

^{Rıfat Osman (Ticaret Lisesi) Çeşmesi - Edirne} (Kültür Envanteri)

Rıfat Osman Çeşmesi, Edirne Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun 04.07.2003 tarih ve 7697 sayılı kararıyla "1. Derece Anıtsal Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" statüsünde tescil edilmiştir. Yapının taşıyıcı elemanları, dış yapısı, üst yapısı ve süsleme elemanları "A" sınıfı koruma durumuna sahiptir. Erişilebilir bir alanda bulunmasına rağmen günümüzde su bağlantısı olmayan eser, orijinal işleviyle kullanılmamaktadır.^【5】